Loài cá vuông được gọi tên là "cá hòm"

cá nóc hòm vàng
Cá nóc hòm với cơ thể hình hộp. Ảnh: NYT.

Dù sở hữu cơ thể khá cồng kềnh, cá nóc hòm vàng vẫn bơi nhanh như tên bắn để bắt mồi nhờ sử dụng vây đuôi.

Cá nóc hòm vàng có cơ thể hình hộp chữ nhật vuông vắn giống một chiếc hộp nhựa gắn kèm vây. Bất chấp vẻ  ngoài vụng về, loài cá này có thể luồn lách trong những ngóc ngách ở rạn san hô, bắt tôm. Pim Boute, nghiên cứu sinh tiến sĩ ở Đại học Wageningen, Hà Lan, và cộng sự phát hiện cách cá nóc hòm vàng sử dụng vây đuôi để di chuyển trong nghiên cứu công bố hôm 8/4 trên trang Royal Society Open Science.

Phần lớn loài cá từ cá tuế đến cá mập có cơ thể dễ uốn, giúp chúng nương theo chuyển động của dòng nước. Nhưng cá nóc hòm có lớp giáp cứng liên kết với nhau thành hình hộp bao quanh cơ thể, đóng vai trò như bộ giáp bảo vệ chúng trước động vật săn mồi nhưng lại hạn chế độ linh hoạt. Vì vậy, khi muốn di chuyển, cá nóc hòm chỉ sử dụng vây, theo Boute.

Dựa trên những nghiên cứu trước đây cũng như quan sát dưới nước, Boute suy đoán vây đuôi là yếu tố quan trọng để tạo ra chuyển động uốn lượn trên mặt phẳng nằm ngang. Để kiểm tra giả thuyết này, Boute và đồng nghiệp sử dụng mô hình 3D bằng nhựa của cá nóc hòm không đuôi. Họ thả mô hình vào bể, sử dụng que mảnh để cố định nó tại chỗ và bơm nước tràn qua giống như lúc cá thật đang bơi trong khi một cảm biến đo lực xoay của con cá giả.

Nhóm nghiên cứu lặp lại quá trình trên nhiều lần, mỗi lần họ lại thay đổi góc của cá giả so với dòng nước. Sau đó, họ thực hiện thí nghiệm tương tự với mô hình gắn vây đuôi. Họ thử chiếc vây ở nhiều vị trí như xòe ra, vươn thẳng hay hướng sang trái hoặc phải.

Các nhà nghiên cứu nhận thấy khi không có vây đuôi, cá nóc hòm phụ thuộc vào dòng nước xô đẩy. Nhưng chiếc đuôi xòe rộng giúp nó ổn định bất kể cơ thể ở góc nào so với dòng nước. Trong khi đó, chiếc đuôi khép lại cho phép con cá đối phó với ảnh hưởng của dòng nước ập tới từ nhiều góc khác nhau. Điều này cho thấy bằng cách xòe, khép hoặc uốn đuôi, cá nóc hòm có thể kiểm soát chuyển động cơ thể theo ý muốn.

An Khang VnExpress
Đăng ngày: 20/04/2020