Ít bố mẹ hơn.
Cùng lượng giống.
Nhiều tôm hơn hẳn.

Bài viết trả lời 3 câu hỏi:

• Trung bình một con tôm bố mẹ nhập về đưa ra thị trường được bao nhiêu tôm post?

• Cần bao nhiêu tôm post để ra một ký tôm?

• Con số này tốt hơn hay giảm đi?

Giai đoạn 2022-2025, lượng tôm thẻ bố mẹ được sử dụng có xu hướng giảm, tỷ lệ phụ thuộc nguồn nhập khẩu cũng giảm nhẹ. Sản lượng PL gần như không tăng, vẫn dao động quanh hơn 100 tỷ con mỗi năm. Trong khi đó, sản lượng tôm thương phẩm lại tăng khoảng 24%.

Nói cách khác, ngành tôm đang tạo ra nhiều tôm thương phẩm hơn từ gần như cùng một lượng con giống đầu vào.

Một chuỗi dữ liệu từ bố mẹ đến tôm thu hoạch

Theo báo cáo của Cục Thủy sản và Kiểm ngư, năm 2022 Việt Nam sử dụng khoảng 165.570 con tôm thẻ chân trắng bố mẹ, trong đó khoảng 140.590 con có nguồn gốc nhập khẩu. Đến năm 2024, lượng bố mẹ sử dụng giảm còn 140.530 con, trong đó nguồn nhập khẩu khoảng 112.810 con.

Riêng năm 2025, số chính thức trong 9 tháng đầu năm là 123.200 con bố mẹ, gồm 99.200 con có nguồn gốc nhập khẩu và 24.000 con trong nước. Các báo cáo cuối năm ước lượng lượng bố mẹ nhập khẩu khoảng 112.000–112.450 con và nguồn trong nước khoảng 28.100 con. Vì vậy, để so sánh cả năm, có thể ước tổng nguồn tôm thẻ bố mẹ năm 2025 vào khoảng 140.500 con.

Đặt cùng sản lượng PL và sản lượng tôm thương phẩm, ta có bảng sau:

* Số bố mẹ và PL năm 2025 là ước tính cả năm. Số tôm thương phẩm năm 2025 là số ước thực hiện của cơ quan thống kê. Sản lượng tôm thẻ năm 2022 khoảng 801,7 nghìn tấn được suy ra từ số năm 2023 là 858,6 nghìn tấn, tăng 7,1%.

Tầng thứ nhất: ít tôm bố mẹ hơn nhưng vẫn tạo được lượng PL tương đương

Nếu chỉ nhìn số lượng bố mẹ, xu hướng khá rõ.

Năm 2022 ngành sử dụng khoảng 165.570 con tôm thẻ bố mẹ. Đến năm 2024 chỉ còn 140.530 con, giảm khoảng 15%. Năm 2025 ước cũng chỉ quanh 140.000 con.

Nhưng sản lượng PL không giảm tương ứng.

Năm 2022 sản xuất 118,37 tỷ PL. Năm 2024 vẫn đạt 111,78 tỷ và năm 2025 ước trở lại khoảng 117 tỷ con.

Điều đó khiến hiệu suất quy đổi từ tôm bố mẹ sang PL tăng từ khoảng:

715.000 PL/con bố mẹ năm 2022

lên:

795.000 PL/con năm 2024

và có thể đạt khoảng:

832.000 PL/con năm 2025.

Tính từ 2022 đến 2025, mức quy đổi này tăng khoảng 16%.

Đây không phải số PL mà một cá thể tôm bố mẹ trực tiếp sinh ra. Chỉ số còn phản ánh số lần sinh sản, tỷ lệ trứng nở, tỷ lệ sống qua các giai đoạn Nauplius–Zoea–Mysis–PL và hiệu quả vận hành của toàn bộ hệ thống trại giống.

Nhưng khi dùng cùng một cách tính qua nhiều năm, dữ liệu cho thấy khá rõ rằng ngành đang cần ít nguồn bố mẹ hơn để duy trì một quy mô sản xuất PL tương đương.

Sự phụ thuộc vào nguồn bố mẹ nhập khẩu cũng giảm nhẹ

Một thay đổi khác diễn ra ngay từ đầu chuỗi. Trong năm 2022, khoảng 85% số tôm bố mẹ sử dụng có nguồn gốc nhập khẩu. Đến năm 2024, tỷ lệ này giảm còn khoảng 80% và năm 2025 ước vẫn quanh mức này.

Nguồn trong nước vì vậy đã tăng vai trò, dù mức độ phụ thuộc vào nguồn gen nhập khẩu vẫn còn rất lớn. Mục tiêu quốc gia đến năm 2025 là chủ động trên 25% nhu cầu tôm thẻ chân trắng bố mẹ.

Đáng chú ý hơn là quá trình giảm nhập khẩu không làm sản lượng PL giảm theo. Nếu chỉ xét đầu vào và đầu ra, ngành đã chuyển từ 140,6 nghìn tôm bố mẹ nguồn nhập khẩu và 118,4 tỷ PL năm 2022 sang khoảng 112,5 nghìn con nhập khẩu nhưng vẫn có thể tạo khoảng 117 tỷ PL năm 2025.

Điều này cho thấy nút thắt số lượng ở khâu sản xuất giống đang dần được nới ra.

Tầng thứ hai: Lượng PL gần như đứng yên nhưng sản lượng tôm tăng mạnh

Sự khác biệt lớn hơn xuất hiện khi nhìn từ PL xuống ao nuôi.

Sản lượng PL tôm thẻ trong bốn năm chủ yếu dao động trong khoảng 106–118 tỷ con.

• Năm 2022: 118,37 tỷ.

• Năm 2023: 106,11 tỷ.

• Năm 2024: 111,78 tỷ.

• Năm 2025: khoảng 117 tỷ.

Có thể nói quy mô đầu vào con giống gần như đi ngang. Trong khi đó, sản lượng tôm thẻ thương phẩm tăng liên tục.

Cơ quan thống kê ghi nhận năm 2023 đạt 858.600 tấn, tăng 7,1% so với năm trước. Năm 2024 đạt 897.600 tấn, tăng 6,3%. Đến năm 2025, sản lượng tiếp tục tăng lên 994.400 tấn, gần chạm mốc một triệu tấn.

Đây chính là phần đáng chú ý nhất của chuỗi dữ liệu.

1.000 PL đang tạo ra nhiều tôm hơn

Nếu lấy sản lượng thương phẩm chia cho số PL được sản xuất, có thể xây dựng một chỉ số quy đổi đơn giản: kg tôm thương phẩm trên mỗi 1.000 PL.

• Năm 2022, chỉ số này vào khoảng 6,77 kg/1.000 PL.

• Năm 2023 tăng lên 8,09 kg.

• Năm 2024 giữ quanh 8,03 kg.

• Năm 2025 ước đạt 8,50 kg/1.000 PL.

Như vậy trong bốn năm, lượng tôm thương phẩm tương ứng với mỗi 1.000 PL tăng khoảng 25%.

Có thể hình dung đơn giản hơn: nếu quy đổi theo một triệu PL, năm 2022 tương ứng khoảng 6,8 tấn tôm thương phẩm, còn năm 2025 tương ứng khoảng 8,5 tấn.

Đây không phải tỷ lệ sống. Nhưng nó là một cách hữu ích để nhìn hiệu suất toàn hệ thống.

Điểm đáng chú ý nhất: 2022 và 2025 gần như dùng cùng lượng PL

So sánh trực tiếp hai đầu giai đoạn cho thấy sự thay đổi rõ nhất.

• Năm 2022 Việt Nam sản xuất 118,37 tỷ PL.

• Năm 2025 ước khoảng 117 tỷ PL.

Tức là lượng giống thậm chí thấp hơn khoảng 1%.

Nhưng sản lượng thương phẩm lại tăng từ khoảng 802.000 tấn lên 994.400 tấn, tăng gần 193.000 tấn, tương đương khoảng 24%.

Nếu chỉ nhìn số lượng PL, rất khó nhận ra thay đổi này.

Nhưng khi nối cả chuỗi lại:

165,6 nghìn bố mẹ → 118,4 tỷ PL → khoảng 802 nghìn tấn tôm năm 2022

so với:

~140,5 nghìn bố mẹ → ~117 tỷ PL → 994 nghìn tấn tôm năm 2025

thì hiệu suất tăng trưởng trở nên khá rõ.

Ít bố mẹ hơn, gần như cùng lượng PL, nhưng nhiều tôm thành phẩm hơn.

Nếu quy đổi từ đầu đến cuối chuỗi

Có thể đi thêm một bước và lấy sản lượng thương phẩm chia cho số tôm bố mẹ được sử dụng.

Năm 2022, mỗi con bố mẹ trong toàn hệ thống tương ứng với khoảng 4,8 tấn tôm thương phẩm ở đầu ra.

• Năm 2023 tăng lên khoảng 5,9 tấn.

• Năm 2024 khoảng 6,4 tấn.

• Năm 2025 có thể lên khoảng 7,1 tấn/con bố mẹ.

So với năm 2022, chỉ số quy đổi đầu–cuối này tăng khoảng 46%.

Con số này tuyệt đối không nên hiểu là “một con tôm bố mẹ sinh ra 7 tấn tôm”. Các lứa bố mẹ, PL và sản lượng thương phẩm không phải một nhóm được theo dõi trực tiếp từ đầu đến cuối, giữa chúng còn có độ trễ thời gian và nhiều nguồn giống khác nhau.

Nhưng ở cấp vĩ mô, nó cho thấy một xu hướng quan trọng: cùng một đơn vị nguồn lực sinh học ở đầu chuỗi, toàn ngành đang tạo được giá trị đầu ra lớn hơn trước.

Hiệu quả tăng ở đâu?

Dữ liệu tổng hợp chưa thể khẳng định chính xác nguyên nhân. Có thể rút ra được 04 khả năng (giả định các thống kê đồng bộ giữa các năm):

• Việt Nam đã chủ động hoặc cải thiện được nguồn bố mẹ nội địa.

• Ở khâu giống, hiệu suất có thể đến từ chất lượng bố mẹ, kỹ thuật cho sinh sản, tỷ lệ nở, quản lý ấu trùng và tỷ lệ sống đến PL tốt hơn.

• Ở ao nuôi, hiệu quả có thể đến từ chất lượng giống, kỹ thuật ương, an toàn sinh học, quản lý môi trường, thức ăn, mật độ thả, kiểm soát dịch bệnh hoặc khả năng đưa nhiều ao hơn đến đúng kích cỡ thu hoạch.

• Đặc biệt, sản lượng tôm thương phẩm tăng không đồng nghĩa tỷ lệ sống tăng đúng bằng mức tăng của chỉ số kg/1.000 PL. Cỡ thu hoạch lớn hơn cũng có thể làm sản lượng tăng mà không cần tăng số cá thể sống.

Vì vậy, dữ liệu này phù hợp để nói về hiệu suất sản xuất, không nên dùng để suy ngược trực tiếp thành tỷ lệ sống.

Từ con giống đến con tôm

Chuỗi 2022-2025 cho thấy ngành tôm Việt Nam có thể đã bước qua một giai đoạn quan trọng.

• Ở đầu chuỗi, lượng bố mẹ giảm nhưng hiệu suất tạo PL tăng.

• Ở giữa chuỗi, sản lượng PL gần như đã ổn định quanh hơn 100 tỷ con mỗi năm.

• Ở cuối chuỗi, sản lượng tôm thương phẩm vẫn tiếp tục tăng.

Điều đó cho thấy tăng trưởng tiếp theo có thể không còn nằm chủ yếu ở việc nhập thêm tôm bố mẹ hay sản xuất thêm hàng chục tỷ tôm giống.

Ngành tôm rõ ràng đã có những bước tiến thực chất về kỹ thuật và quy trình để tạo ra kết quả này.

Nếu hai tỷ lệ này tiếp tục được cải thiện, ngành tôm có thể tăng sản lượng mà không phải tăng tương ứng lượng đầu vào. Đó là sự khác biệt giữa tăng trưởng bằng số lượng và tăng trưởng bằng hiệu suất.

Dữ liệu trong bài được tổng hợp từ báo cáo của Cục Thủy sản và Kiểm ngư cùng ước tính thống kê ngành.