Xuất khẩu thủy sản năm 2013: Tín hiệu xấu từ đồng bằng sông Cửu Long

Theo Bộ Công thương, XKTS đang gặp nhiều khó khăn cả trong nước lẫn ngoài nước. ĐBSCL - nơi được coi là “vựa tôm, vựa cá” của cả nước - đang có những tín hiệu không mấy lạc quan.

Cả tôm và cá tra đều khó

Đến giữa tháng 4.2013, các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) vào vụ nuôi tôm mới đã mấy tháng, nhưng nhiều hộ dân vẫn chưa dám thả giống bởi nỗi lo dịch bệnh. Năm nay thời tiết diễn biến bất lợi, nắng nóng gay gắt kéo dài, độ mặn tăng cao, nguồn nước ở các kênh rạch thiếu hụt gây bất lợi cho tôm. Do đó, nhiều hộ chưa dám thả giống. Phó Chủ tịch UBND xã Ngọc Tố - ông Võ Văn Chồi - cho biết: “Mọi năm thời điểm này có 2.100ha tôm ở xã đã thả xong, nhưng nay mới thả được 150ha. Đáng lo ngại là những hộ thả xong đang xuất hiện bệnh làm tôm chết tràn lan”. Cũng theo ông Chồi, vụ tôm năm 2012, dịch bệnh hoành hành trên diện rộng làm chết hơn 80% diện tích, đẩy hàng loạt hộ vào cảnh nợ nần chồng chất. Nếu năm nay tiếp tục thất tôm thì tình hình sẽ rất rối.

Tại Trà Vinh, theo Sở NNPTNT, nông dân trong tỉnh thả nuôi khoảng 14.200ha tôm, nhưng dịch bệnh làm chết hơn 810ha. Người nuôi tôm ở Trà Vinh đang mất ngủ vì dịch bệnh đã không chỉ làm chết tôm sú, mà tôm thẻ chân trắng cũng chết lan rộng. Hiện nguồn tôm nguyên liệu cung ứng cho các nhà máy chế biến XK đang thiếu trầm trọng; trong khi dịch bệnh phát sinh gây thiệt hại, khiến sản lượng tôm càng thiếu hơn. Ông Dương Tiến Dũng - Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Cà Mau - cho rằng, tình hình khó khăn hiện nay nhiều khả năng kim ngạch XK
1 tỉ USD tôm trong năm 2013 của Cà Mau  khó hoàn thành.

Tôm gặp khó, cá tra cũng chẳng khá hơn. Ông Lê Chí Bình - Phó Chủ tịch Hiệp hội Nghề nuôi và chế biến thủy sản An Giang - cho biết, giá cá hiện chỉ 21.000-22.000 đồng/kg, người nuôi còn lỗ 2.000 - 3.000 đồng/kg. Giá XK sang thị trường Châu Âu cũng thấp, chỉ 2,5-2,6USD/kg; giảm so với cùng kỳ là 2,8USD/kg. Cộng thêm khó khăn từ thị trường Mỹ tăng thuế chống bán phá giá... nếu các ngành chức năng không sớm tháo gỡ thì nghề nuôi và XK cá tra ở ĐBSCL tiếp tục lao đao.

Tái cấu trúc để phát triển

Bộ Công thương đánh giá, XKTS năm 2013 sẽ gặp nhiều khó khăn hơn 2012, trong đó cả tôm và cá tra đều đứng trước những thách thức mới. Vì vậy, Bộ Công thương đưa ra 3 kịch bản đối với XKTS trong năm nay. Theo đó, nếu mọi việc thuận lợi như kinh tế Châu Âu và Mỹ phục hồi tốt, các ngành chức năng giải quyết ổn thỏa rào cản về ethoxyquin ở Nhật Bản, Hàn Quốc, đồng thời ngăn được dịch bệnh trên tôm nuôi... thì XKTS 2013 có thể đạt 6,5 tỉ USD, tăng 4,3% so năm 2012. Trường hợp thị trường diễn biến như năm 2012, dự báo XKTS 2013 chỉ đạt 6,15 tỉ USD, xấp xỉ năm 2012. Ngược lại nếu mọi việc không thuận lợi, dự kiến XKTS 2013 chỉ đạt 5,6 tỉ USD, giảm 8,7% so năm 2012.

Ông Trần Quốc Khánh - Thứ trưởng Bộ Công thương - lưu ý các tỉnh cần cảnh giác với hội chứng tôm chết sớm - đây là bệnh chưa có thuốc trị, gây thiệt hại lớn về sản lượng và chất lượng tôm. Bộ trưởng Bộ NNPTNT Cao Đức Phát khẳng định, con tôm là mặt hàng XK quan trọng của ngành nông nghiệp. Vì vậy, phải làm đồng bộ nhiều giải pháp để phát triển ổn định nghề nuôi và XK tôm. Bộ đề nghị các tỉnh tổng kiểm tra chất lượng các loại chế phẩm sinh học dùng trong sản xuất tôm; đồng thời kiểm soát chặt chất lượng tôm giống. Đẩy mạnh nuôi tôm theo mô hình VietGAP, nhằm nâng cao chất lượng, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm đáp ứng cho những thị trường XK khắt khe.

Cá tra đang bị đánh mất giá trị thực trên thị trường thế giới do sự cạnh tranh nội bộ của các doanh nghiệp. Ông Dương Ngọc Minh - TGĐ Cty CP thủy sản Hùng Vương - đề nghị ngành chức năng có biện pháp xử lý những doanh nghiệp làm ăn gian dối trong nghề nuôi, chế biến, XK cá tra. Phía VASEP cũng có công văn gửi Bộ NNPTNT kiến nghị Chính phủ quy định việc sản xuất và XK cá tra là ngành đặc thù có điều kiện, chỉ những doanh nghiệp có nhà máy đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm mới được trực tiếp XK cá tra. Cân đối hợp lý giữa cung cầu trong việc nuôi, chế biến và XK cá tra, tránh tình trạng thừa nguyên liệu, rớt giá gây thiệt cho nông dân.

Dự báo sản lượng cá tra năm 2013 sẽ dao động khoảng 800.000-900.000 tấn, giảm so với 1.285.500 tấn của năm 2012. Kim ngạch XK cá tra năm 2013 dừng lại ở mức khoảng hơn 1,5 tỉ USD, giảm so với 1,74 tỉ USD của năm 2012. Việc giảm sản lượng nuôi và giảm kim ngạch XK là cần thiết nhằm “tái cấu trúc” ngành cá tra phù hợp với nhu cầu thị trường tiêu thụ, trả lại giá trị đích thực cho con cá tra.