Chương trình giám sát cá da trơn: Ảnh hưởng sâu hơn đến xuất khẩu

Theo thông báo của FSIS, Cục Giám sát ATTP của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ sẽ thiết lập Chương trình giám sát đối với loài cá thuộc họ Siluriformes, bao gồm cả cá da trơn và cá tra của Việt Nam. Quy định cuối cùng này được triển khai theo yêu cầu của Luật Nông nghiệp 2014 và sẽ áp dụng đối với tất cả các loài cá thuộc họ Siluriformes (theo định nghĩa rộng về cá da trơn có bao gồm cá tra/basa của Việt Nam) nuôi trồng nội địa và NK.

Kể từ tháng 3/2016, tất cả các loài cá thuộc họ Siluriformes, bao gồm cá da trơn và cá tra của Việt Nam sẽ thuộc thẩm quyền giám sát của FSIS và không còn chịu quy định của FDA nữa.

Trước ngày quy định có hiệu lực, nếu muốn tiếp tục XK sang Mỹ, các nước đang cung cấp sản phẩm cá da trơn cho thị trường này phải cung cấp danh sách các cơ sở đủ điều kiện XK theo quy định của FDA đang XK vào Mỹ.

Trong suốt khoảng thời gian chuyển đổi 18 tháng, FSIS sẽ tiến hành tái giám sát và lấy mẫu ngẫu nhiên ít nhất 1 lần/quý tại cơ sở NK của Hoa Kỳ để giám định về chủng loại cá cũng như dư lượng hóa chất có trong các lô hàng cá NK thuộc họ Siluriformes. Cũng trong suốt thời gian chuyển đổi này, các nước có mong muốn tiếp tục XK các sản phẩm này vào Hoa Kỳ sau khi kết thúc thời gian chuyển đổi cần phải nộp hồ sơ để xem xét Tiêu chuẩn tương đồng. FSIS sẽ hỗ trợ các nước trong việc làm đơn xem xét tiêu chuẩn tương đồng.

Những nước nộp đầy đủ hồ sơ chứng minh tiêu chuẩn tương đồng đúng hạn 18 tháng sẽ được tiếp tục XK vào Hoa Kỳ trong khi FSIS tiến hành đánh giá một cách đầy đủ, bao gồm cả kiểm tra thực tế tại nơi nuôi trồng và sản xuất tại nước đó. Nếu cần thêm bất kỳ thông tin gì, FSIS sẽ yêu cầu nước đó phải phản hồi hoặc nộp lại tài liệu tiêu chuẩn tương đồng hoàn chỉnh trong vòng 90 ngày kể từ khi FSIS yêu cầu.

Tuy nhiên, từ trước tới nay việc xem xét cấp Tiêu chuẩn tương đồng cho các nước được phép XK mặt hàng thịt, thịt lợn và thịt gia cầm vào Mỹ, FSIS phải mất ít nhất trung bình 8 năm xem xét. Nhưng với sản phẩm cá thời gian chuyển đổi này lại quá ngắn - 18 tháng.

Theo đánh giá của một số tờ báo Mỹ, quyết định này được đưa ra ngay trước ngày nghỉ Lễ Tạ ơn (Thanksgiving) là hành động cố tình né tránh các phản ứng tức thời của doanh nghiệp và mâu thuẫn với cam kết trong thư trao đổi trong đàm phán TPP vừa mới kết thúc.

Và hiện nay, cá Tra đang là sản phẩm thủy sản NK được ưa chuộng thứ 6 (sau cá tuyết và cua) và chiếm đến 75% doanh số bán hàng cá da trơn ở Mỹ. Sự phổ biến này nói lên “sức mạnh” của sản phẩm giá trị dinh dưỡng cao, giá thành hợp lý. Một số tờ báo Mỹ dẫn chứng rằng, sự “xâm nhập” của sản phẩm này đã khiến chỉ trong vài năm 20% hoạt động nuôi cá da trơn Mỹ bị đóng cửa. Tuy nhiên, chương trình này sẽ khiến những người nuôi ở New Hampshire, Virginia, Florida và California sẽ phải chịu các chi phí của các quy định chồng chéo của FDA và USDA. Hơn nữa, người dân sẽ phải mua sản phẩm giá cao.

Hiện nay, Mỹ là thị trường XK cá tra số 1 của Việt Nam. Tính đến hết tháng 10/2015, giá trị XK sang thị trường này đạt 260,7 triệu USD, giảm 4,6% so với cùng kỳ năm trước. Quyết định này được đưa ra và có hiệu lực trong thời gian quá gấp sẽ ảnh hưởng lớn đến hoạt động thương mại thủy sản của hai nước. Cộng với việc thuế CBPG cao, rào cản thương mại này sẽ khiến XK cá tra sang thị trường Mỹ năm 2016 còn sụt giảm mạnh hơn nữa.