Quạt vẫn chạy nhưng tôm vẫn rớt đáy: Vấn đề nằm ở đâu?

Quạt nước không chỉ để tạo oxy

Những người nuôi mới thường chỉ xem quạt nước là một thiết bị hỗ trợ cung cấp oxy hòa tan cho tôm. Tuy nhiên, quan điểm này được coi là sai lầm khá nghiêm trọng bởi quạt nước còn đóng vai trò quan trọng trong việc tạo dòng chảy để gom chất thải, vỏ tôm và thức ăn thừa vào hố siphon, đồng thời giải phóng khí độc tích tụ ở tầng đáy.

Theo FAO, trong ao nuôi thâm canh, dòng chảy hợp lý quyết định trực tiếp đến chất lượng đáy ao và khả năng tự làm sạch của hệ thống. Vì vậy việc vận hành quạt sẽ là kỹ thuật then chốt giúp oxy được đẩy xuống sâu hơn và khuếch tán đều cả ao.  Đừng chỉ nhìn vào bọt khí, hãy quan sát tốc độ của dòng chảy để đánh giá hiệu quả của dàn quạt.

Sai lầm phổ biến trong bố trí và công suất quạt

Việc lắp đặt dàn quạt quá xa hoặc quá gần bờ đều làm giảm hiệu quả tạo dòng chảy gom thải. Quạt đặt sai vị trí thường tạo ra các "góc chết" nơi chất hữu cơ tích tụ, tạo điều kiện cho khuẩn hại phát triển. Nhiều người nuôi lắp quạt theo cảm tính, dẫn đến hiện tượng dòng chảy bị triệt tiêu lẫn nhau.

Tính toán công suất quạt không phù hợp với diện tích và mật độ thả là lỗi kỹ thuật phổ biến. Ao nuôi mật độ cao nhưng dàn quạt quá mỏng sẽ khiến lượng oxy hòa tan luôn ở mức báo động vào rạng sáng. Ngược lại, lắp quá nhiều quạt khi tôm còn nhỏ không chỉ lãng phí điện mà còn làm tôm mệt do bơi ngược dòng.

Nguyên nhân tiềm ẩn khiến tôm rớt đáy

Đa số người nuôi vẫn bật/tắt quạt theo giờ cố định hoặc theo trực giác của bản thân. Đây là thói quen nguy hiểm vì nhu cầu oxy của ao thay đổi liên tục theo sinh khối và thời tiết. Việc tắt quạt quá sớm vào ban đêm có thể khiến tôm rớt đáy hàng loạt do thiếu oxy đột ngột.

Việc không theo dõi chỉ số DO (oxy hòa tan) khiến người nuôi đưa ra những quyết định cảm tính. Có những thời điểm oxy trong ao rất cao nhưng quạt vẫn chạy hết công suất gây lãng phí điện năng lớn. Ngược lại, những lúc tảo tàn hoặc mưa lớn, nhu cầu oxy tăng vọt nhưng dàn quạt lại không được tăng cường.

Hệ quả của việc vận hành quạt sai cách

Tình trạng thiếu oxy kéo dài sẽ là biểu hiện đầu tiên của việc vận hành quạt sai cách, làm giảm khả năng hấp thụ thức ăn của tôm. Khi tôm bị stress do thiếu oxy, chỉ số FCR sẽ tăng cao, đồng nghĩa với việc chi phí nuôi bị đẩy lên. Đây cũng là giai đoạn tôm dễ bị tấn công bởi các bệnh đường ruột và gan tụy.

Ngoài ra, việc quạt không đủ mạnh để tạo dòng chảy gom và đẩy chất thải về khu vực xử lý khiến H₂S âm thầm tích tụ ở các vùng nước tĩnh, đặc biệt là ở đáy ao. Đây chính là nguyên nhân chính khiến tôm có bắt đầu bỏ ăn, tấp mé và rớt đáy rải rác mà người nuôi khó phát hiện sớm.

Stress môi trường do thiếu oxy hoặc dòng chảy quá mạnh đều làm suy giảm hệ miễn dịch của tôm. Tôm phải tiêu tốn quá nhiều năng lượng cho việc hô hấp và chống chọi với nghịch cảnh môi trường. Điều này khiến chu kỳ lột xác kéo dài, tôm chậm lớn và dễ bùng phát dịch bệnh khi thời tiết thay đổi.

Nguyên tắc vận hành quạt hiệu quả và tiết kiệm

Để khắc phục những sai lầm nêu trên, người nuôi cần chuyển đổi từ tư duy vận hành theo thói quen sang quản lý dựa trên cơ sở khoa học. Việc thiết lập một quy trình vận hành quạt nước chuẩn xác không chỉ giúp tôm khỏe mà còn tối ưu hóa chi phí đầu tư.

Hãy điều chỉnh số lượng quạt chạy dựa trên giai đoạn phát triển và mật độ sinh khối thực tế trong ao. Ở giai đoạn tôm nhỏ, ưu tiên chạy quạt tạo dòng nhẹ để gom thải và duy trì oxy ở mức vừa đủ. Khi tôm lớn, cần tăng dần số quạt và chạy liên tục vào ban đêm để đảm bảo chỉ số DO luôn đạt trên 5 mg/L.

Kết hợp chặt chẽ việc đo DO định kỳ và quan sát hành vi đàn tôm để điều chỉnh dàn quạt linh hoạt theo nhu cầu thực tế. Đừng đợi đến khi tôm nổi đầu mới bắt đầu bật thêm quạt vì lúc đó tổn thương đã rất nặng và khó phục hồi. Hãy chú ý việc vệ sinh cánh quạt và bảo trì mô-tơ định kỳ vì điều này sẽ giúp duy trì hiệu suất truyền oxy tối đa và tiết kiệm điện năng.

Một hệ thống quạt nước vận hành chuẩn giúp duy trì sự cân bằng bền vững cho toàn bộ hệ sinh thái ao nuôi. Việc tối ưu hóa dòng chảy để gom thải không chỉ giúp tôm khỏe mà còn giảm áp lực xử lý nước cho những vụ nuôi tiếp theo.