Tạm ngưng quy định kích thước khai thác: Gỡ khó cho ngành thủy sản

Cởi trói cho 10 loài hải sản thương mại

Theo Nghị định mới có hiệu lực ngay từ ngày 29/11/2025, việc áp dụng quy định kích thước khai thác tối thiểu (vốn được ban hành tại Phụ lục V, Nghị định 37/2024/NĐ-CP) sẽ tạm dừng đối với các nhóm loài sau:

- Nhóm Cá ngừ: Cá ngừ vây vàng, cá ngừ mắt to, cá ngừ vằn, cá ngừ chù, cá ngừ chấm, cá ngừ ồ.

- Nhóm khác: Mực ống, cá hố, cá trích xương và tôm sắt cứng.

Quyết định này nhằm sửa đổi, bổ sung cho các quy định trước đó, đảm bảo tính thực tiễn và phù hợp hơn với đặc thù đa loài của ngư trường Việt Nam.

Giải mã nút thắt Nghị định 37

Trước khi Nghị định 309 ra đời, Nghị định 37/2024/NĐ-CP đã đặt ra những tiêu chuẩn kích thước khai thác (ví dụ: cá ngừ vây vàng phải đạt 500mm, mực ống 200mm...). Về mặt lý thuyết, đây là bước đi cần thiết để bảo vệ nguồn lợi thủy sản non. Tuy nhiên, khi áp dụng vào thực tiễn ngư trường nhiệt đới đa loài như Việt Nam, quy định này vô tình trở thành một vòng kim cô siết chặt hoạt động của ngư dân và doanh nghiệp.

Thực tế cho thấy, ngư dân đánh bắt được cá nhưng không dám mang về bờ vì sợ vi phạm kích thước, hoặc buộc phải thả bỏ lượng lớn hải sản đánh bắt không chủ ý. Hệ quả là hàng ngàn tàu cá nằm bờ, các cảng cá vắng lặng, trong khi nhà máy chế biến lại rơi vào tình trạng đói nguyên liệu trầm trọng, phải nhập khẩu với giá cao để duy trì đơn hàng xuất khẩu.

Trước khi Nghị định 309 ra đời, Nghị định 37/2024/NĐ-CP đã đặt ra những tiêu chuẩn kích thước khai thác

Tác động tích cực đến chuỗi cung ứng

Việc tạm ngưng thi hành quy định này mang lại hai tác động kinh tế tức thì:

- Khơi thông dòng chảy nguyên liệu: Ngư dân được giải tỏa tâm lý, yên tâm vươn khơi bám biển. Dòng chảy nguyên liệu tự nhiên từ biển về bờ được khơi thông, đảm bảo sinh kế cho hàng triệu lao động nghề cá và nguồn cung cho các cảng.

- Giảm chi phí, tăng cạnh tranh: Doanh nghiệp chủ động được nguồn nguyên liệu nội địa, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu. Điều này đặc biệt quan trọng để đáp ứng quy tắc xuất xứ trong các hiệp định thương mại tự do như EVFTA hay CPTPP, giúp tôm cá Việt Nam hưởng thuế suất ưu đãi khi vào thị trường khó tính..

Tầm nhìn dài hạn

Tuy nhiên, cần nhìn nhận sâu sắc rằng việc tạm ngưng không đồng nghĩa với việc từ bỏ mục tiêu bảo vệ nguồn lợi. Đây là một bước lùi chiến lược cần thiết để lấy đà cho những chính sách khoa học hơn.

Ngành thủy sản Việt Nam đang đứng trước bài toán nan giải: Làm sao để vừa đảm bảo nguyên liệu cho xuất khẩu tỷ đô, vừa không tận diệt nguồn lợi biển? Quy định cũ cứng nhắc đã cho thấy sự bất cập khi áp dụng tiêu chuẩn đơn lẻ cho một hệ sinh thái phức tạp.

Thời gian tạm ngưng này chính là cơ hội vàng để các nhà khoa học và cơ quan quản lý thực hiện các cuộc khảo sát trữ lượng bài bản, đánh giá lại đặc điểm sinh học của từng loài tại từng vùng biển. Từ đó, xây dựng bộ tiêu chuẩn kích thước khai thác mới dựa trên dữ liệu thực chứng, linh hoạt theo mùa vụ và ngư trường, thay vì áp đặt một con số cố định cho cả nước.

Nghị định 309 là minh chứng cho sự lắng nghe và phản ứng linh hoạt của Chính phủ trước khó khăn của doanh nghiệp. Nhưng về lâu dài, sự phát triển bền vững của ngành thủy sản không thể chỉ dựa vào việc nới lỏng quy định.

Tương lai của thủy sản Việt Nam phải được xây dựng trên nền tảng của nghề cá có trách nhiệm. Doanh nghiệp và ngư dân cần chủ động chuyển đổi sang các phương thức khai thác chọn lọc hơn, giảm thiểu đánh bắt cá con, đồng thời tuân thủ nghiêm ngặt các quy định chống khai thác bất hợp pháp (IUU). Chỉ khi đó, chúng ta mới có thể gỡ bỏ hoàn toàn thẻ vàng của EC và khẳng định vị thế của một cường quốc thủy sản thực thụ.