Thủy sản thế giới lập kỷ lục 235 triệu tấn: Nuôi trồng chính thức vượt khai thác tự nhiên

Ngày 16/6/2026, Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) công bố báo cáo The State of World Fisheries and Aquaculture 2026 (SOFIA 2026), với chủ đề “Blue Transformation: Turning vision into impact” (Chuyển đổi xanh: Từ tầm nhìn đến tác động thực tế).

Báo cáo sử dụng dữ liệu sản xuất chủ yếu của năm 2024, cung cấp bức tranh toàn diện về sản lượng, tiêu thụ, thương mại, sinh kế và tính bền vững của ngành thủy sản thế giới.

235 triệu tấn thủy sản, nuôi trồng trở thành nguồn cung chủ lực

Năm 2024, tổng sản lượng thủy sản toàn cầu đạt 235 triệu tấn, tăng 5,2% so với năm 2022, với giá trị bán lần đầu ước đạt 565 tỷ USD.

Trong đó, sản lượng động vật thủy sản đạt 195 triệu tấn và tảo đạt 40 triệu tấn.

Đáng chú ý, sản lượng động vật thủy sản từ nuôi trồng lần đầu vượt mốc 100 triệu tấn, đạt 103 triệu tấn, chiếm 53% tổng sản lượng động vật thủy sản. Khai thác tự nhiên đạt khoảng 92 triệu tấn, tương đương 47%.

Đây không chỉ là một kỷ lục sản lượng mà còn đánh dấu sự thay đổi cấu trúc nguồn cung thực phẩm thủy sản toàn cầu.

Từ cuối thập niên 1980, sản lượng khai thác động vật thủy sản gần như đi ngang, dao động trong khoảng 86-94 triệu tấn mỗi năm. Trong khi đó, phần lớn tăng trưởng nguồn cung mới đến từ nuôi trồng.

Thế giới đang chuyển từ phụ thuộc vào nguồn lợi thủy sản tự nhiên sang chủ động sản xuất thủy sản thông qua nuôi trồng.

Châu Á thống trị sản xuất, Việt Nam thuộc nhóm 5 quốc gia nuôi trồng lớn nhất

Châu Á đóng góp 76% tổng sản lượng thủy sản và tảo toàn cầu, đồng thời chiếm khoảng 89% sản lượng nuôi trồng động vật thủy sản.

Năm quốc gia gồm Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia, Việt Nam và Bangladesh đóng góp khoảng 82% sản lượng nuôi trồng động vật thủy sản thế giới.

Điều này cho thấy trọng tâm sản xuất thủy sản toàn cầu tập trung rất lớn tại châu Á, đặc biệt ở những quốc gia có điều kiện tự nhiên, nguồn lao động và hệ thống sản xuất nuôi trồng phát triển.

Tuy nhiên, quy mô sản xuất lớn cũng đồng nghĩa với áp lực ngày càng cao về tài nguyên nước, dịch bệnh, chất lượng môi trường, chi phí đầu vào và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn thị trường.

Thủy sản trở thành ngành thực phẩm có quy mô thương mại toàn cầu

Năm 2024, thương mại quốc tế các sản phẩm thủy sản đạt khoảng 186 tỷ USD, với sự tham gia của 230 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Khoảng 36% sản lượng động vật thủy sản thế giới tham gia thương mại quốc tế. Riêng thương mại động vật thủy sản đạt 184 tỷ USD, có quy mô giá trị tương đương thương mại các loại thịt trên cạn.

Trung Quốc dẫn đầu xuất khẩu thủy sản với 20,1 tỷ USD, tiếp theo là Na Uy. Việt Nam đứng thứ ba thế giới với khoảng 10,5 tỷ USD, chiếm gần 6% kim ngạch xuất khẩu toàn cầu.

Ở chiều nhập khẩu, Hoa Kỳ, Trung Quốc và Nhật Bản là những thị trường lớn nhất.

Vị thế này phản ánh vai trò quan trọng của Việt Nam trong chuỗi cung ứng thủy sản quốc tế. Song khi hơn một phần ba sản lượng động vật thủy sản toàn cầu tham gia thương mại, năng lực cạnh tranh không còn chỉ nằm ở sản lượng hay giá thành, mà ngày càng gắn với chất lượng, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn môi trường và khả năng tiếp cận thị trường.

Thủy sản nuôi sống hàng tỷ người nhưng nguồn lợi tự nhiên tiếp tục chịu áp lực

Khoảng 89% sản lượng động vật thủy sản được sử dụng trực tiếp làm thực phẩm cho con người, tương đương 174 triệu tấn.

Lượng cung cấp thực phẩm thủy sản bình quân đầu người đạt mức kỷ lục 21,3 kg/năm vào năm 2024, so với 9,2 kg năm 1961.

Thực phẩm thủy sản cung cấp ít nhất 20% lượng protein động vật cho khoảng 3,1 tỷ người. Toàn bộ chuỗi giá trị ngành thủy sản đồng thời hỗ trợ sinh kế cho hơn 600 triệu người trên thế giới.

Tuy nhiên, tăng trưởng sản lượng không đồng nghĩa với phát triển bền vững.

Đến năm 2023, chỉ còn 62,4% số trữ lượng cá biển được khai thác ở mức bền vững sinh học. Nếu tính theo sản lượng đánh bắt thực tế, 72,6% đến từ những trữ lượng được khai thác bền vững.

Sự khác biệt giữa hai tỷ lệ cho thấy nhiều nguồn lợi có sản lượng lớn đang được quản lý tương đối hiệu quả, trong khi không ít trữ lượng khác vẫn đối mặt với nguy cơ khai thác quá mức.

Cùng với đó là tác động ngày càng rõ của biến đổi khí hậu, suy thoái môi trường và những biến động kinh tế, địa chính trị đối với hệ thống thực phẩm thủy sản.

Đến năm 2034, nuôi trồng tiếp tục dẫn dắt tăng trưởng

FAO dự báo tổng sản lượng động vật thủy sản sẽ đạt khoảng 214 triệu tấn vào năm 2034, tăng 10% so với năm 2024.

Trong đó, nuôi trồng thủy sản dự kiến đạt 119 triệu tấn, tăng khoảng 16%, trong khi khai thác tự nhiên tiếp tục tăng chậm.

Nuôi trồng được dự báo sẽ cung cấp khoảng 62% lượng thực phẩm thủy sản dành cho con người, đưa mức tiêu thụ bình quân toàn cầu lên khoảng 21,9 kg/người/năm.

Trong chiến lược Blue Transformation, FAO xác định ba trọng tâm:

• Phát triển nuôi trồng bền vững,

• Quản lý hiệu quả nguồn lợi khai thác,

• Nâng cấp chuỗi giá trị thủy sản theo hướng có trách nhiệm hơn.

Thông điệp lớn nhất của SOFIA 2026 không chỉ là thế giới sản xuất được nhiều thủy sản hơn, mà là cách tạo ra nguồn cung đang thay đổi.

Khai thác tự nhiên đã tiến gần giới hạn sinh thái, trong khi nuôi trồng tiếp tục mở rộng để đáp ứng nhu cầu thực phẩm toàn cầu. Thách thức của thập kỷ tới không đơn thuần là sản xuất thêm bao nhiêu triệu tấn, mà là tạo ra sản lượng đó với mức sử dụng tài nguyên, tác động môi trường và chi phí xã hội như thế nào.

Với Việt Nam, quốc gia nằm trong nhóm sản xuất và xuất khẩu thủy sản hàng đầu thế giới, đây vừa là cơ hội tăng trưởng, vừa là sức ép phải chuyển từ lợi thế sản lượng sang năng lực sản xuất hiệu quả, minh bạch và bền vững.

Nguồn: FAO, The State of World Fisheries and Aquaculture 2026 (SOFIA 2026). Số liệu sản lượng và thương mại chủ yếu năm 2024; số liệu trữ lượng cá biển năm 2023; dự báo đến năm 2034.