Áp giá sàn xuất khẩu cá tra: Vì sao khó thực hiện?

Đặc biệt  trong  tháng 3, Việt Nam đã phải tiếp nhận cú sốc từ Mỹ tăng thuế áp chống bán phá giá. Con cá tra gặp khó từ kiểm định chất lượng đến phí cao…….  

VASEP đã nhiều lần đưa ra giá sàn nhưng không thực hiện được do thiếu sự hỗ trợ của  Nhà nước trong thực thi sự đồng thuận, cũng như thiếu chế tài xử lý. Nếu chỉ VASEP  vào cuộc, việc áp giá sàn sẽ không có hiệu  lực, vì VASEP không có quyền cấm DN  xuất khẩu.

Nếu việc Nhà nước hỗ trợ DN thực thi giá sàn xuất khẩu không hề vi phạm  quy định  trong nước  cũng như  thực hiện  các  cam kết quốc  tế. Đây không phải Nhà  nước đứng ra ấn định giá, mà là DN đồng thuận giá sàn và yêu cầu Nhà nước có biện  pháp giám sát, giúp đỡ DN thực hiện sự đồng thuận đó.

Hiện nay, giá cá tra đang có xu hướng giảm nhẹ, (loại trọng lượng 700g – 1,3kg/con)  hiện  giảm  khoảng  1.000  đồng/kg  so  tháng  3  vừa  qua,  về  20.000  –  21.000  đồng/kg. 

Nhiều hộ nuôi lỗ

Theo  tính  toán, mỗi kg cá  tra đang  lỗ 2000 đồng/kg. PGS.TS. Lê Xuân Sinh, Trường  Đại học Cần Thơ cho biết,  tỷ  lệ số hộ nuôi  thủy sản ở ĐBSCL bị  thua  lỗ ngày càng  tăng. Giai đoạn 2002-2005 có 25% số hộ nuôi bị thua lỗ, giai đoạn 2005-2009 có 30%  số hộ bị lỗ, và giai đoạn 2010-2012 có tỷ lệ số hộ thua lỗ đã lên đến gần 50%.  

Có một nghịch lý trong biểu đồ lên xuống về giá của loài thuỷ sản này, đó là trong khi  giá thành chi phí (như giá thức ăn, giá nhân công, giá thuốc thú y…) để có một cân cá  tra  thành phẩm ngày càng  tăng  lên,  thì giá cá nguyên  liệu  lại có xu hướng đi xuống.

Giá cá tra xuất khẩu cũng "giật lùi” cùng thời gian. 

Vào những năm 1997 - 1998, giá  xuất khẩu bình quân ở mức đỉnh điểm  lên đến 4,93 USD/kg. Thế nhưng sau hơn 10  năm  (năm  2008-2010),  giá  cá  tra  xuất  khẩu  tuột  xuống  còn  2,28 USD/kg. Giá  xuất  khẩu vẫn èo uột khoảng 2,7 USD/kg…

Nhưng phía sau câu chuyện giá sàn là hàng ngàn mối lo khác. Đối với người nuôi cá,  việc quy định giá thu mua như thế nào là hợp lý để tạo điều kiện bà con yên tâm thả  nuôi, đáp ứng nhu cầu nguyên liệu cho DN? 

Liệu giá sàn cá  tra có "trượt vào vết xe đổ”  thu mua  lúa gạo  tạm  trữ. DN  tham mưu  tính giá cho cơ quan quản lý nhưng đã hơn 3 lần thu mua lúa gạo tạm trữ, chưa bao giờ  người nông dân thực sự được lợi. Ai cam đoan DN xuất khẩu cá tra sẽ đồng thuận giá  xuất khẩu cao nhưng cũng  thu mua nguyên  liệu người nuôi cá cũng cao, DN không  lách quy định để kiếm lời cho mình.

Ví như chuyện quy định về tỷ lệ mạ băng (Phần  nước đưa vào trong quá trình cấp đông sản phẩm) trong sản phẩm cá tra xuất khẩu mặc  dù chính các DN đã cam kết  thực hiện, xong  trong quá  trình  triển khai nhiều DN vi  phạm. 

Một DN  xuất khẩu  chế biến  cá  tra  cũng  thừa nhận với Đại Đoàn Kết, nguyên nhân  khiến cho việc áp giá sàn khó thực hiện khó đồng thuận là do chính bản thân DN cũng  thấy rất khiên cưỡng.  Đặc thù ngành thủy sản, cụ thể là cá, sản phẩm rất đa dạng. Chỉ  với con cá da  trơn nguyên liệu, nhưng các nhà máy cho ra hàng chục sản phẩm khác  nhau. Nào là cá tra nguyên con, cá tra cắt khúc hay phi lê, hoặc đã qua chế biến thành  sản phẩm cao cấp...  

Chỉ với sản phẩm phi lê, cũng đã có rất nhiều sản phẩm khác nhau bởi kích cỡ, màu, tỷ  lệ mạ băng… không hề đồng nhất mà phụ thuộc vào yêu cầu của từng khách hàng nên  việc áp dụng giá sàn sẽ gây không  ít khó khăn cho DN. Không hiểu việc áp giá sàn  như vậy có vi phạm Luật Cạnh tranh hay không?

Việc đưa ngành công nghiệp cá tra Việt Nam vượt qua giai đoạn khó khăn, phát triển  ổn định bền vững là điều mong muốn của cơ quan quản lý lẫn DN và người dân. Các  DN luôn nói, "đồng lòng chung sức” để tạo lập một thị trường xuất khẩu cá tra thực sự  vững mạnh.

Nhưng xem ra, với hàng trăm DN xuất khẩu cá tra,  trong đó phần lớn là các DN nhỏ lẻ, nhiều DN có tư duy làm ăn theo kiểu "thời vụ” "lợi nhuận” thì ngành cá tra sẽ vẫn đương đầu với nhiều  khó  khăn.