Cá mắt thùng: Sát thủ tàng hình với đôi mắt xoay 90 độ bên trong hộp sọ

Sự phân bố và độ hiếm gặp của cá mắt thùng

Cá mắt thùng (Macropinna microstoma) phân bố khá rộng tại các vùng biển sâu thuộc Thái Bình Dương, Đại Tây Dương và Ấn Độ Dương. Tuy nhiên, việc bắt gặp chúng trong tự nhiên là một thách thức lớn đối với giới khoa học. 

Bởi chúng cư trú ở độ sâu từ 600 đến 800m, nơi điều kiện áp suất và ánh sáng vô cùng khắc nghiệt.  Để tiếp cận sinh vật này, con người buộc phải nhờ đến các phương tiện lặn điều khiển từ xa (ROV). Sự khan hiếm của loài này được minh chứng rõ nét qua dữ liệu từ Viện Nghiên cứu Thủy cung Vịnh Monterey (MBARI). Dù đã thực hiện hơn 5.600 chuyến lặn với tổng thời lượng ghi hình lên tới 27.600 giờ, các thiết bị tối tân của MBARI mới chỉ may mắn chạm mặt loài cá này vỏn vẹn 9 lần.

Cấu tạo đầu trong suốt và đặc điểm cơ thể của cá mắt thùng

Theo các chuyên gia, cá mắt thùng có kích thước khá khiêm tốn, tối đa chỉ khoảng 15cm. Tuy nhiên, đặc điểm khiến chúng trở nên đặc biệt chính là phần đầu được bao bọc bởi một lớp khiên trong suốt chứa đầy dịch lỏng. 

Nhiều người thường bị đánh lừa bởi hai hốc nhỏ phía trước mặt cá và lầm tưởng đó là mắt. Thực tế, đó chỉ là cơ quan khứu giác. Đôi mắt thật sự của chúng là hai khối hình ống màu xanh lục nằm trọn bên trong lớp khiên trong suốt, được bảo vệ an toàn tuyệt đối.

Cá mắt thùng có kích thước khá khiêm tốn, tối đa chỉ khoảng 15cm

Cơ chế quan sát xuyên qua trán của cá mắt thùng

Trong phần lớn thời gian, cá mắt thùng áp dụng chiến thuật “tàng hình”, duy trì trạng thái bất động trong làn nước tối, giữ thăng bằng tuyệt đối nhờ bộ vây ngực lớn và dẹt. 

Lúc này, đôi mắt màu xanh lục của chúng sẽ hướng thẳng lên trên. Nhờ lớp khiên trong suốt, cá mắt thùng có thể nhìn xuyên qua trán của chính mình để quan sát vùng nước phía trên và tìm kiếm bóng dáng của con mồi. 

Đặc biệt, sắc tố xanh lục trong mắt hoạt động như một chiếc “kính râm” giúp lọc bỏ ánh sáng mặt trời mờ nhạt, làm nổi bật ánh sáng phát quang sinh học của các loài giáp xác hoặc sứa.

Khả năng xoay mắt và tập tính săn mồi 

Khi con mồi lọt vào tầm ngắm, cá mắt thùng sẽ chuyển từ trạng thái quan sát sang tấn công chớp nhoáng. Cơ thể nó xoay từ phương ngang sang phương thẳng đứng để bơi ngược lên tiếp cận mục tiêu. Điều kỳ diệu nhất nằm ở cơ chế vận hành của thị giác. Hai con mắt hình ống bên trong đầu sẽ xoay 90 độ về phía trước. Sự chuyển đổi góc nhìn linh hoạt này cho phép cá khóa mục tiêu và định vị chính xác khoảng cách để tung ra cú đớp quyết định.

Thức ăn chủ yếu của chúng là sứa và động vật phù du. Ngoài ra, giới khoa học còn đặt giả thuyết cá mắt thùng là những “kẻ cắp” khôn ngoan. Chúng thường lượn lờ quanh xúc tu độc của loài sứa ống để đánh cắp sinh vật phù du bị dính bẫy. Lúc này, lớp khiên trong suốt phát huy tác dụng bảo vệ mắt khỏi các tế bào châm ngứa nguy hiểm.

Sự tồn tại của cá mắt thùng là minh chứng sống động cho khả năng thích nghi vô hạn của tự nhiên. Đôi mắt xoay chiều và chiếc đầu trong suốt không chỉ là công cụ sinh tồn, mà còn là một kiệt tác sinh học khiến con người phải thán phục trước những bí ẩn chưa có lời giải dưới đáy đại dương.