Các rủi ro doanh nghiệp thủy sản cần theo dõi khi xung đột Trung Đông leo thang

Trung Đông nằm trên nhiều tuyến hàng hải chiến lược của thế giới, đặc biệt là Eo biển Hormuz và tuyến vận tải kết nối với Kênh đào Suez – những điểm trung chuyển quan trọng đối với dòng chảy hàng hóa và năng lượng toàn cầu. Vì vậy, bất kỳ biến động nào tại khu vực này cũng có thể tạo ra hiệu ứng lan tỏa đối với hoạt động thương mại quốc tế, trong đó có ngành thủy sản.

Thị trường Trung Đông ngày càng quan trọng

Theo thống kê của Hải quan Việt Nam, kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang Trung Đông đã tăng đáng kể trong những năm gần đây. Nếu năm 2020, giá trị xuất khẩu sang khu vực này đạt khoảng 197,7 triệu USD, thì đến năm 2025 con số đã tăng lên hơn 401,1 triệu USD.

Trong cơ cấu sản phẩm, cá tra hiện là mặt hàng xuất khẩu lớn nhất vào Trung Đông, với kim ngạch đạt gần 176 triệu USD trong năm 2025, tăng mạnh so với mức khoảng 79 triệu USD của năm 2020.

Bên cạnh đó, cá ngừ cũng là một mặt hàng quan trọng tại khu vực này, đạt khoảng 94,4 triệu USD vào năm 2025, trong khi tôm đạt hơn 54 triệu USD.

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), căng thẳng tại Trung Đông có thể tạo ra những tác động khác nhau đối với từng nhóm sản phẩm thủy sản.

Tác động khác nhau giữa các mặt hàng

Đối với ngành tôm, rủi ro lớn nhất hiện nay nằm ở chi phí vận tải và thời gian giao hàng. Khi tàu phải thay đổi hành trình hoặc đi vòng qua các tuyến đường dài hơn, chi phí logistics tăng lên đáng kể, ảnh hưởng trực tiếp đến biên lợi nhuận của doanh nghiệp. Nếu xung đột kéo dài, một số doanh nghiệp lo ngại thị trường vận tải biển có thể lặp lại kịch bản của giai đoạn đại dịch Covid-19, khi giá cước vận tải tăng đột biến.

Với cá tra, Trung Đông là một trong những thị trường tiêu thụ quan trọng. Do đó, việc gián đoạn vận tải có thể ảnh hưởng nhất định đến hoạt động xuất khẩu sang khu vực này. Trong khi đó, nhu cầu tại một số thị trường lớn khác cũng đang có dấu hiệu chậm lại, khiến hoạt động tiêu thụ cá tra nhìn chung trở nên thận trọng hơn.

Đối với cá ngừ, biến động giá nhiên liệu và chi phí logistics là yếu tố tác động rõ rệt. Giá dầu tăng có thể khiến chi phí khai thác của đội tàu cá ngừ toàn cầu tăng theo, từ đó đẩy giá nguyên liệu lên cao. Đồng thời, sự gián đoạn vận tải cũng có thể khiến chi phí vận chuyển cá ngừ nguyên liệu và sản phẩm chế biến tăng lên.

Tuy nhiên, trong bối cảnh bất ổn địa chính trị, nhu cầu đối với các sản phẩm thực phẩm có thời hạn bảo quản dài như cá ngừ đóng hộp có thể tăng, do xu hướng tích trữ thực phẩm của người tiêu dùng.

Áp lực logistics ngày càng gia tăng

Theo VASEP, tác động rõ ràng nhất hiện nay đối với hoạt động xuất khẩu thủy sản là sự thay đổi trong hệ thống vận tải biển quốc tế.

Một số hãng tàu đã bắt đầu hạn chế hoặc điều chỉnh hành trình qua các khu vực có nguy cơ cao, buộc tàu phải đi vòng qua châu Phi thay vì sử dụng các tuyến hàng hải truyền thống. Việc thay đổi hành trình khiến thời gian vận chuyển kéo dài thêm 7–10 ngày, thậm chí có thể lên tới 10–20 ngày tùy từng tuyến.

Sự kéo dài thời gian vận chuyển không chỉ làm chậm tiến độ giao hàng mà còn khiến chi phí logistics tăng đáng kể, đặc biệt đối với các mặt hàng thủy sản đông lạnh vốn phụ thuộc nhiều vào container lạnh và chuỗi bảo quản nghiêm ngặt.

Một số doanh nghiệp cho biết chi phí vận chuyển container lạnh có thể tăng thêm 2.000 – 4.000 USD mỗi container, chưa kể các khoản phụ phí liên quan đến rủi ro chiến tranh và phụ phí nhiên liệu. Trong bối cảnh giá dầu có xu hướng tăng, áp lực chi phí logistics đối với doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản được dự báo sẽ còn tiếp tục gia tăng.

Không chỉ vận tải quốc tế, chi phí vận chuyển container trong nước cũng bắt đầu chịu tác động khi giá dầu diesel tăng, kéo theo giá cước vận chuyển nội địa tăng theo.

Eo biển Hormuz và tuyến vận tải kết nối với Kênh đào Suez – hai điểm nút chiến lược đối với dòng chảy hàng hóa và năng lượng toàn cầu. Ảnh: Tài Chính Tiền Tệ

Nguy cơ gián đoạn một số tuyến xuất khẩu

Ngoài vấn đề chi phí, rủi ro tiếp theo là khả năng gián đoạn ở một số tuyến xuất khẩu. Mặc dù nhu cầu thực phẩm tại Trung Đông vẫn duy trì ở mức ổn định, việc giao hàng đến khu vực này đang gặp nhiều trở ngại do hạn chế về vận tải.

Một số doanh nghiệp xuất khẩu sang Trung Đông cho biết hoạt động giao hàng hiện bị gián đoạn tạm thời do khó bố trí tàu vận chuyển an toàn. Trong một số trường hợp, doanh nghiệp và đối tác nhập khẩu phải điều chỉnh phương án logistics, chẳng hạn chuyển cảng nhận hàng sang các quốc gia lân cận trước khi tiếp tục vận chuyển bằng đường bộ.

Tuy vậy, phần lớn doanh nghiệp cho biết đơn hàng từ Trung Đông vẫn chưa bị hủy, bởi nhu cầu thực phẩm tại khu vực này vẫn khá cao. Khó khăn chủ yếu hiện nay nằm ở việc tổ chức vận chuyển và kiểm soát chi phí logistics.

Rủi ro lan rộng ra chuỗi cung ứng toàn cầu

Nếu căng thẳng tại Trung Đông kéo dài, tác động có thể không chỉ giới hạn trong khu vực này mà còn lan rộng sang toàn bộ hệ thống logistics toàn cầu.

Trong trường hợp các tuyến vận tải quan trọng bị gián đoạn trong thời gian dài, chi phí vận tải biển có thể tăng mạnh tương tự giai đoạn đại dịch Covid-19. Khi đó, không chỉ chi phí logistics mà cả giá nguyên liệu, chi phí sản xuất và các chi phí trong chuỗi cung ứng thủy sản đều có thể tăng theo.

Ngoài ra, việc giá dầu tăng cũng có thể khiến chi phí vận chuyển và nhiều loại chi phí đầu vào trong chuỗi sản xuất thủy sản tăng lên.

Trong bối cảnh hiện nay, VASEP cho rằng việc theo dõi sát các diễn biến địa chính trị và biến động logistics quốc tế là yếu tố quan trọng đối với các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản. Đồng thời, việc linh hoạt điều chỉnh chiến lược thị trường và phương án vận chuyển sẽ đóng vai trò then chốt giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro và duy trì hoạt động xuất khẩu ổn định.