Cuộc đối đối đầu thủy sản tốn kém giữa Malaysia và Thái Lan sắp hạ màn

Các cuộc đàm phán cấp chính sách giữa Malaysia và Thái Lan đang có những bước tiến triển tích cực nhằm chấm dứt cuộc chiến thương mại thủy sản kéo dài từ tháng trước. Dù tín hiệu lạc quan đã xuất hiện, nhưng mỗi ngày trì hoãn đều đang đè nặng lên vai hàng ngàn hộ nuôi tôm Thái Lan và các tiểu thương bán lẻ tại Malaysia.

Nguồn cơn từ những khay cá chẽm

Mâu thuẫn bắt đầu bùng phát khi phía Thái Lan siết chặt quy trình kiểm tra và xét nghiệm đối với các lô hàng cá chẽm (sea bass) nhập khẩu từ Malaysia tại một cửa khẩu biên giới lớn. Lý do được Bangkok đưa ra là nhằm kiểm soát an toàn thực phẩm sau khi phát hiện dư lượng hóa chất và kháng sinh trong một số lô hàng.

Tuy nhiên, quy trình kiểm tra tài liệu phức tạp từ Cục Thủy sản Thái Lan đã kéo dài hơn dự kiến. Việc chậm thông quan khiến các lô cá chẽm tươi sống của Malaysia bị ươn hỏng tại cửa khẩu. Các nhà xuất khẩu Malaysia kịch liệt phản ứng, cáo buộc đây là một rào cản thương mại phi thuế quan (biện pháp hạn chế nhập khẩu không đánh thuế nhưng gây khó dễ bằng thủ tục hành chính) núp bóng kiểm dịch.

Đòn trả đũa nhắm vào ngành tôm tỷ đô

Để phản pháo, từ ngày 1/6, Bộ Nông nghiệp và An ninh Lương thực Malaysia đã áp đặt lệnh cấm nhập khẩu tạm thời đối với 5 loại tôm phổ biến từ Thái Lan, bao gồm:

Bên cạnh đó, Malaysia cũng thắt chặt kiểm soát bằng cách yêu cầu các lô hàng cá chẽm từ Thái Lan phải có thêm Chứng nhận Phân tích (Certificate of Analysis - CoA, giấy chứng nhận kiểm nghiệm thành phần và chất lượng sản phẩm từ phòng thí nghiệm) mới được thông quan.

Cái giá đắt đỏ cho cả hai bên

Lệnh cấm tôm của Malaysia ngay lập tức giáng một đòn đau vào ngành nuôi trồng thủy sản của Thái Lan. Malaysia vốn là thị trường béo bở mang lại hơn 10 triệu USD mỗi năm cho các nhà xuất khẩu Thái Lan (chỉ riêng 4 tháng đầu năm, kim ngạch đã đạt hơn 5 triệu USD). Ngành tôm chiếm tới một phần năm tổng kim ngạch xuất khẩu hải sản của xứ sở Chùa Vàng, nên lệnh cấm đột ngột này đã tạo ra áp lực dư thừa nguồn cung trong nước rất lớn.

Ở chiều ngược lại, thị trường nội địa Malaysia cũng chịu tổn thương:

• Tiểu thương điêu đứng: Do nguồn cung tôm Thái Lan (vốn có giá rẻ hơn) bị cắt đứt, các chợ đầu mối tại Malaysia rơi vào cảnh thiếu hàng.

• Người tiêu dùng chịu thiệt: Giá tôm nội địa của Malaysia bị đẩy lên cao, khiến sức mua giảm rõ rệt, hoạt động kinh doanh tại các chợ truyền thống bị đình trệ.

Căng thẳng từng leo thang đến mức Bộ trưởng Thương mại Thái Lan cảnh báo sẽ đưa vụ việc ra cấp nghị sự ASEAN hoặc Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) nếu các cuộc đàm phán song phương thất bại.

Hướng tới giải pháp "đôi bên cùng có lợi"

Nhận thấy thiệt hại kinh tế ngày càng lớn, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Hợp tác xã Thái Lan, ông Suriya Juangroongruangkit, đã chủ động gửi thư và đề xuất bay sang Malaysia để tiến hành đàm phán trực tiếp ở cấp chính sách.

Phía Thái Lan đưa ra giải pháp mang tính nhượng bộ: Họ cam kết sẽ chỉ đạo Cục Thủy sản rút ngắn tối đa thời gian kiểm dịch giấy tờ đối với cá chẽm Malaysia mà vẫn giữ nguyên tiêu chuẩn an toàn. Đổi lại, Thái Lan kêu gọi Malaysia dỡ bỏ ngay lệnh cấm đối với 5 loại tôm.

Đại diện phía Malaysia, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và An ninh Lương thực Chan Foong Hin, cũng khẳng định nước này luôn giữ cách tiếp cận cởi mở, mang tính xây dựng và sẵn sàng hợp tác để tìm kiếm giải pháp lâu dài. Nếu thỏa thuận này được ký kết, đây sẽ là một kết cục "đôi bên cùng thắng" (win-win): Người tiêu dùng Malaysia lại được mua tôm giá rẻ, còn nông dân Thái Lan và Malaysia đều giải tỏa được bài toán đầu ra cho hải sản của mình.