“Gà nhà” không đá nhau thì đâu đến nỗi

Tôm và cá tra là hai sản phẩm chính tạo nên giá trị xuất khẩu thủy sản tăng cao liên tục trong nhiều năm trở lại đây. Song, với cung cách làm ăn không đẹp, chính các DN xuất khẩu thủy sản lại đang đẩy nhau vào thế khó, thậm chí tự "bắn vào chân” nhau....

Những con số đẹp …

Ngành thủy sản đang hướng tới mục tiêu đưa kim ngạch xuất khẩu đạt 10 - 15 tỷ USD vào năm 2020. Đây thực sự là những con số "biết nói” mà ngành thủy sản đang hướng tới. Thế nhưng, khoảng 2 năm gần đây, tốc độ tăng sản lượng thủy sản nuôi gần như đứng yên, điều này khiến cho mục tiêu đạt kim ngạch xuất khẩu lên 7,5 tỷ USD trong năm 2015 của ngành thủy sản đã là rất khó, nói gì đến "giấc mơ” 10 -15 tỷ USD vào năm 2020.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Vũ Văn Tám cho biết, rất khó để đạt được mục tiêu xuất khẩu thủy sản đạt kim ngạch như dự kiến vào năm 2020 vì hiện nay, dù Việt Nam là quốc gia chiếm đến 90% thị phần thế giới về xuất khẩu cá tra nhưng sản phẩm chủ yếu cũng chỉ được xuất khẩu dạng thô (cá fillet), dạng giá trị gia tăng (các sản phẩm chế biến từ thủy sản như nước collagen) vẫn rất ít.

…Nhưng hành động không đẹp

Ngoài ra, những khó khăn về rào cản của các hàng rào kỹ thuật như việc kiểm soát tạp chất ethoxyquin trong con tôm… cũng khiến các DN xuất khẩu tôm nói riêng, chế biến và xuất khẩu thủy sản nói chung gặp nhiều trắc trở khi bước vào thị trường thế giới. Song, một trong những nguyên nhân cốt yếu đã tồn tại lâu nay lại chính từ phía các DN. Đó là, tình trạng các DN trong nước tự tìm cách… hại nhau, "dìm hàng” nhau bằng việc bán phá giá sản phẩm của mình hòng dành được đối tác nước ngoài.

Một DN xuất khẩu cá tra tại Cần Thơ cho biết, thực trạng các DN trong nước khi mang sản phẩm cá tra ra nước ngoài định giá, cùng chung một mục tiêu là ký kết được hợp đồng với đối tác nhưng cách làm lại khác nhau, nhưng oái oăm ở đây là có những DN có cách lôi kéo đối tác rất "phô”.

Họ sẵn sàng đưa ra giá thấp hơn hẳn chi phí đầu vào (thậm chí là chấp nhận hòa vốn) để đạt được thỏa ước với đối tác miễn là đánh bại được đối thủ - chính là những DN nước nhà. Đây là một thực tế đã tồn tại nhiều năm nay nhưng chỉ một thời gian lắng xuống (khi có liên kết nhóm 20 DN xuất khẩu lớn) gần đây "vấn nạn” này lại tái phát.

Vấn đề này đã được Hiệp hội chế biến và xuất khẩu thủy sản (VASEP) đưa ra cảnh báo từ rất lâu, song, vì lợi ích trước mắt, nhiều DN xuất khẩu cá tra vẫn sẵn sàng loại bỏ đồng đội một cách không thương tiếc. Điều này cũng được ông Hồ Quốc Lực – Phó Chủ tịch VASEP quan ngại: "Cá tra một mình một chợ mà vẫn còn những hành vi các DN hại nhau và đưa giá xuống thì thật dại dột hết biết!”.

Đây lại một lần nữa bộc lộ tính thiếu liên kết, tư duy làm ăn kiểu "chụp giật” của phần lớn các DN nội. Chính việc làm này đã khiến hình ảnh con cá tra trong mắt người nước ngoài trở nên xấu đi. "Cạnh tranh bán rẻ sản phẩm cho đối tác của DN mình đã làm phá vỡ hình ảnh con cá tra chúng ta đang cố gắng xây dựng lâu nay”, Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Vũ Văn Tám từng nhận định.

Như vậy, có thể thấy, ngoài những nguyên nhân về thị trường, hay một loạt những nguyên nhân khách quan khác đã và đang tạo áp lực lên thị trường xuất khẩu ngành thủy sản, thì việc chính các DN trong nước đang tự tìm cách gạt bỏ nhau trên trường quốc tế chỉ vì lợi ích trước mắt, không những khiến các nhà nhập khẩu có cái nhìn không đẹp đối với DN Việt Nam mà còn là tác nhân gây thêm nhiều khó khăn cho mục đích phát triển bền vững của ngành thủy sản.

"Trước đến nay, các DN trong nước đã rất "nổi tiếng” vì tình trạng làm ăn manh mún, thiếu sự gắn kết, nếu DN thủy sản khi bước ra môi trường kinh doanh quốc tế vẫn tìm cách phá giá để loại trừ lẫn nhau thì khó có thể nghĩ đến một sự phát triển ổn định, bền vững” – một chuyên gia trong ngành nhận định.

Mục tiêu của ngành thủy sản Việt Nam thời gian tới là đẩy mạnh xuất khẩu theo hướng bền vững, khả năng cạnh tranh cao và duy trì trong top 10 nước xuất khẩu thủy sản hàng đầu thế giới.

Cụ thể, phấn đấu đưa kim ngạch xuất khẩu thủy sản đến năm 2015 đạt 7,5 tỷ USD, tăng khoảng 1,3 tỷ USD so với kim ngạch xuất khẩu của năm 2011 (khoảng 6,2 tỷ USD), tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu bình quân giai đoạn 2012 – 2015 đạt trên 8%/năm. Đến năm 2020, kim ngạch xuất khẩu thủy sản đạt 10 – 10,5 tỉ đô la, tốc độ tăng trưởng trong giai đoạn 2015 - 2020 khoảng 7%/năm.