Internet of Things (IoT) trong nuôi trồng thủy sản: Thách thức và giải pháp từ xu hướng hiện tại và tương lai

Ba hướng đi cần thiết để phát triển ngành nuôi trồng thủy sản

Công nghệ IoT đang trở thành một phần không thể thiếu trong chiến lược hiện đại hóa ngành thủy sản. Tuy vậy, quá trình ứng dụng công nghệ này vẫn còn đối mặt với ba nhóm thách thức chính: hạ tầng, dữ liệu và nhận thức. Việc hiểu rõ và chủ động giải quyết từng thách thức là bước đi cần thiết để mở rộng hiệu quả và tính bền vững của IoT trên thực tế.

Hạ tầng: Đòn bẩy để số hóa vùng nuôi

Tại nhiều vùng nuôi xa trung tâm, điều kiện hạ tầng chưa đồng bộ là rào cản lớn. Thiếu điện ổn định và không có kết nối Internet khiến các thiết bị IoT không thể vận hành liên tục. Để khắc phục, bà con cần cân nhắc một số mô hình tiên tiến sử dụng năng lượng mặt trời hoặc khai thác năng lượng từ chuyển động sóng để cấp điện cho thiết bị. Đồng thời, giải pháp kết nối vệ tinh hoặc xây dựng hệ thống lưu trữ – truyền dữ liệu ngoại tuyến cũng đang được áp dụng hiệu quả tại những khu vực chưa có Internet cố định, giúp đảm bảo dữ liệu không bị đứt gãy.

Dữ liệu: Cần bảo vệ và tối ưu hóa

Dữ liệu chính xác là nền tảng để đưa ra quyết định đúng. Tuy nhiên, môi trường nuôi thủy sản nhiều độ ẩm và muối khiến cảm biến dễ hỏng, mất dữ liệu. Cảm biến tự làm sạch có khả năng chống bám bẩn và ăn mòn nên được ưu tiên triển khai, từ đó hạn chế hư hại trong thời gian dài. Song song đó, các mô hình học máy (machine learning) và trí tuệ nhân tạo (AI) có thể đưa vào để xử lý, phục hồi phần dữ liệu bị thiếu hụt, giúp hệ thống vận hành ổn định ngay cả khi xảy ra gián đoạn nhỏ.

Nhận thức: Gieo mầm công nghệ từ người dùng

Nhiều hộ nuôi vẫn còn e ngại khi tiếp cận công nghệ mới, phần vì lo chi phí, phần vì chưa có đủ kỹ năng sử dụng. Việc thúc đẩy nhận thức cần đi cùng hỗ trợ thực tiễn. Một số địa phương và tổ chức phát triển nên triển khai chương trình đào tạo tại chỗ, kết hợp lý thuyết với thao tác thực hành giúp bà con nhanh chóng nắm bắt công nghệ. Cùng với đó, các chính sách như giảm thuế thiết bị IoT, trợ giá hoặc cung cấp miễn phí cho hộ nhỏ lẻ đang là đòn bẩy khuyến khích người nuôi mạnh dạn đầu tư.

Sử dụng điện mặt trời để vận hành cảm biến cho thiết bị IoT. Ảnh: Tép Bạc

Hướng đi tương lai: Nuôi thủy sản thông minh và chính xác

Khái niệm smart aquaculture (nuôi thủy sản thông minh) và precision aquaculture (nuôi thủy sản chính xác) đang dần hình thành, trong đó IoT là trung tâm kết nối giữa các hệ thống: cảm biến môi trường, máy cho ăn tự động, AI phân tích dữ liệu và hệ thống ra quyết định tự động. Xu hướng tích hợp blockchain và 5G vào quản lý chuỗi cung ứng cũng sẽ là bước tiến quan trọng, nâng cao tính minh bạch và truy xuất nguồn gốc.

Xu hướng tương lai: nuôi thủy sản chính xác giúp giảm lãng phí, nâng cao hiệu quả sản xuất. Ảnh: Tép Bạc

Mặc dù vẫn còn nhiều rào cản, IoT vẫn là một giải pháp tất yếu trong hành trình hiện đại hóa ngành nuôi trồng thủy sản. Việc nhận diện đúng thách thức và có chiến lược cụ thể để tháo gỡ sẽ là chìa khóa giúp tăng năng suất, giảm thiểu rủi ro và đảm bảo phát triển bền vững.

Đối với các quốc gia đang phát triển như Việt Nam, sự vào cuộc của nhà nước, doanh nghiệp và tổ chức nghiên cứu là rất cần thiết để hỗ trợ người nuôi từng bước tiếp cận và áp dụng thành công IoT vào thực tiễn sản xuất.

Nguồn: Rastegari, H., Nadi, F., Lam, S. S., Ikhwanuddin, M., Kasan, N. A., Rahmat, R. F., & Mahari, W. A. W. (2023). Internet of Things in aquaculture: A review of the challenges and potential solutions based on current and future trends. Smart Agricultural Technology, 4, 100187. https://doi.org/10.1016/j.atech.2023.100187