Nhọc nhằn đánh lưới cá cơm đêm

Lầm lủi mưu sinh:

Rê lưới được một đoạn, bỗng có nhiều con cá cơm đụng lụp bụp vào mình. Anh Tèo phỏng đoán: “Mẻ lưới này không dưới chục ký cá cơm. Đêm nay, không uổng công cho chuyến đi đánh lưới…”. Hai đầu lưới vừa sáp lại, chị Mén (em của Tèo) nhảy ầm xuống nước hì hụt bóp chì. Sự phối hợp ăn khớp giữa người bóp chì và người phân lưới phải thật sự đồng điệu thì mới dính cá nhiều. Khi giàn lưới đã phân lên gần giáp, đàn cá cơm nhảy soi sói trong mành lưới. Ngay lập tức, anh Tèo nhanh tay chộp lấy chiếc rổ nhựa đưa vào xúc gọn từng nhúm cá, rồi nhanh chóng bỏ vào thau. Đưa lên cân thử, thau cá nặng hơn 11,5kg, anh Tèo hồ hởi: “Hôm nay, mới đánh mẻ lưới đầu mà trúng được hơn 11kg. Chắc từ đây đến sáng, có thể thu hoạch được vài chục ký cá cơm, kiếm tiềm đong gạo và nuôi mấy đứa nhỏ”.

Hôm tháp tùng cùng “đoàn quân” đánh lưới cá cơm (mỗi ghe khoảng 6-7 người), chúng tôi gặp bà Nguyễn Thị Mến (70 tuổi) cũng theo mưu sinh cùng các con của mình. Bà móm mém kể lại: “Hồi trước, mỗi đêm ở khúc sông này có khoảng 30 đầu xuồng ghe đánh lưới cá cơm. Lúc đó, chồng tôi còn sống, ổng canh theo con nước ròng đánh mỗi ngày khoảng vài chục ký cá cơm là chuyện thường. Không biết mấy năm nay vì sao nguồn cá cơm trên sông giảm dần theo con nước. Có hôm, chúng tôi đánh suốt đêm mà cũng chỉ dính được vài ký cá, không đủ chia nhau để ăn”.

Dường như, phận đời của bà Mến đã gắn chặt với đoạn sông này nên bà rất rành về chuyện đánh cá. Từ khi chồng bà đi theo tổ tiên, bà cùng các con của mình là anh Tèo, chị Mén, chị Lành tiếp tục bám sông để mưu sinh. Bà nói: “Sống ở đâu thì quen ở đó chú ơi! Làm nghề đánh lưới cũng vậy. Hôm nào không đi đánh lưới, cảm thấy buồn buồn... Hoàn cảnh nghèo thì ráng làm tiếp tụi nhỏ, chừng nào ngã xuống mới hay. Đang lúc khó khăn mà ở nhà ngồi không hoài lấy đâu ra tiền để chi tiêu trong gia đình”.

Lấy bãi cá làm… “nồi cơm”:

Hầu hết, những người mưu sinh bằng nghề đánh lưới cá cơm trên sông Hậu đều có hoàn cảnh khó khăn hoặc nghèo. Không có ruộng rẫy canh tác, họ lấy sông làm kế sinh nhai cho cả gia đình. Ông Nguyễn Tấn Điện (bà con ruột với anh Tèo) bước sang cái tuổi thất thập cũng chuyên sống bằng nghề đánh lưới cá cơm, với thâm niên trên 40 năm. Sống quen với cái nghề “bà cậu” nên ông Điện biết rất rành rọt từng chỗ sâu cạn, chỗ có nhiều cá trên sông. Cái nắng ban mai vừa lóe cũng là lúc “đội quân” đánh cá cơm trên ghe ông Điện cặp bến. Những đứa trẻ theo cha mẹ kéo lưới đầu cổ ướt sũng, tay chân run cầm cập.

Chỉ tay về hạ nguồn dòng sông, ông Nguyễn Tấn Điện nói giọng sang sảng: “Thấy vậy, chứ khúc sông này có nhiều người “xí” chỗ hết rồi! Chúng tôi xem đó như “nồi cơm” của mình. Nhờ đánh lưới cá cơm mà có tiền đong gạo hằng ngày. Mỗi một luồng cây cắm trải dài ra sông là một bãi cá đã có chủ. Đó là quy định bất thành văn đối với những người đánh lưới. Bãi cá của người nào thì người ấy đánh, không ai được phép xâm phạm “địa phận” của ai. Trước đây, muốn đánh bắt được cá cơm thì người đánh lưới phải bỏ tiền ra thuê bãi bồi của chủ đất. Còn bây giờ, cá ngày càng ít, chủ đất “buông đuôi” cho dân nghèo tự kiếm sống. “Thường bước vào tháng 11 âm lịch hằng năm, chúng tôi bắt đầu xuống đường ven. Sau đó, mua trái cây hoặc đầu heo về cúng “bà cậu” độ làm ăn suôn sẻ. Khi đó, mọi người cũng nổ máy dong ghe bủa mẻ lưới đầu tiên xuất hành lấy ngày.

Cá cơm thường đi theo con nước mùng mười hoặc ngày rằm trong tháng, nhưng phải canh theo lúc nước ròng thì cá mới gom tụ thành từng đàn. Nếu đánh vào thời điểm này thì sẽ trúng mánh”, ông Điện nói.

Chia tay xóm nghèo ven sông, ánh ban mai vừa lên, cũng là lúc dân nghèo kết thúc chuyến mưu sinh đêm. Họ tranh thủ bưng thau cá nhanh chân ra chợ cân cho bạn hàng. Tiếng ngã giá kỳ kèo giữa bạn hàng và người đánh cá làm náo nhiệt cả chợ quê.

Tại những bãi bồi xã Mỹ Hòa Hưng (TP. Long Xuyên), mỗi ngày có vài chục đầu xuồng của dân nghèo đến đánh lưới cá cơm. Cũng nhờ nguồn cá cơm theo đoạn sông, mà họ có thu nhập ổn định. Nguồn cá cơm được bạn hàng tại chợ Long Xuyên sang cân với giá từ 20.000- 25.000 đồng/kg. Nếu hôm nào nước rong thì giá cá sẽ lên khoảng 30.000 đồng/kg.