Sử dụng BKC trong nuôi trồng thủy sản: Hiệu quả và những rủi ro cần quản lý

BKC là gì và tại sao lại được sử dụng rộng rãi?

BKC là một hợp chất hữu cơ, được biết đến như một chất diệt khuẩn phổ rộng. Nó có khả năng tiêu diệt hiệu quả nhiều loại vi khuẩn, virus, nấm và nguyên sinh động vật trong môi trường nước.

Nhờ khả năng tác động nhanh, BKC thường được người nuôi sử dụng như một giải pháp cấp thời để xử lý nước khi có dấu hiệu ô nhiễm hoặc để cắt tảo. Nó cũng được dùng để xử lý một số bệnh ngoại ký sinh trên tôm, cá.

Mặt trái của việc diệt khuẩn không chọn lọc

Vấn đề lớn nhất của BKC đến từ chính tác dụng diệt khuẩn mạnh của nó. Việc sử dụng chất diệt khuẩn phổ rộng sẽ tiêu diệt không chỉ các mầm bệnh có hại mà còn hủy diệt toàn bộ hệ vi sinh vật có lợi, phá vỡ hoàn toàn sự cân bằng sinh thái của ao nuôi.

Hậu quả đầu tiên và dễ thấy nhất là tôm bị sốc nặng. BKC có thể gây kích ứng mang, làm tôm yếu đi, bỏ ăn và lột xác không đồng đều. Tôm vừa lột xác, vỏ còn mềm, khi tiếp xúc với hóa chất tồn dư sẽ rất dễ bị tổn thương.

Về lâu dài, hậu quả còn nghiêm trọng hơn. Khi hệ vi sinh vật có lợi đã bị tiêu diệt, ao nuôi sẽ mất đi khả năng tự làm sạch. Môi trường trống sau khi diệt khuẩn lại là điều kiện lý tưởng để các loài tảo độc và vi khuẩn có hại tái bùng phát một cách mạnh mẽ.

Nguyên tắc sử dụng BKC an toàn và có trách nhiệm

Diệt khuẩn vẫn là một công cụ cần thiết trong một số trường hợp, nhưng phải được sử dụng một cách có chiến lược, không phải là một hành động cảm tính.

Việc diệt khuẩn mạnh chỉ nên được thực hiện ở hai thời điểm chính: trong giai đoạn xử lý nước đầu vào (khi ao chưa có tôm) và sau khi thu hoạch để tiêu diệt mầm bệnh tồn lưu.

Trong suốt vụ nuôi, cần hạn chế tối đa việc sử dụng BKC. Chỉ can thiệp khi thực sự cần thiết, chẳng hạn như khi xác định được mật độ vi khuẩn có hại đã vượt ngưỡng an toàn thông qua các xét nghiệm tại phòng thí nghiệm.

Luôn tính toán chính xác liều lượng theo thể tích nước và nồng độ sản phẩm. Nên sử dụng vào lúc trời nắng tốt để hóa chất nhanh phân hủy và phải tăng cường sục khí tối đa vì quá trình diệt tảo, diệt khuẩn sẽ làm giảm oxy đột ngột.

Khi sử dụng hóa chất, nếu không tuân thủ đúng quy trình và thời gian giãn cách sẽ ảnh hưởng đén tôm. Ảnh: Tép Bạc

Xây dựng hệ sinh thái bền vững: Lối đi của nuôi trồng hiện đại

Lối đi bền vững cho việc quản lý mầm bệnh không nằm ở các giải pháp can thiệp mang tính đối phó. Thay vào đó, nó đòi hỏi một sự chuyển dịch căn bản trong tư duy, từ việc cố gắng "tiêu diệt" mầm bệnh sang việc chủ động xây dựng một hệ sinh thái ao nuôi khỏe mạnh và có khả năng tự đề kháng.

Tư duy mới này không xem ao nuôi là một môi trường vô trùng cần được khử khuẩn liên tục. Nó nhìn nhận ao nuôi như một quần thể sinh học phức tạp, nơi các vi sinh vật có lợi và có hại luôn tồn tại song song. Mục tiêu không phải là loại bỏ hoàn toàn vi khuẩn có hại, mà là tạo ra một môi trường mà ở đó, các vi sinh vật có lợi luôn chiếm ưu thế vượt trội.

Công cụ chính để thực hiện chiến lược này là các chế phẩm men vi sinh (probiotics) chất lượng cao. Bằng cách định kỳ bổ sung các dòng vi khuẩn Bacillus có lợi, người nuôi đang chủ động "cấy" vào ao một đội quân có khả năng phân hủy chất thải, cạnh tranh dinh dưỡng và ức chế sự phát triển của các mầm bệnh một cách tự nhiên.

Bổ sung vi sinh có lợi bằng các chế phẩm sinh học không gây hại. Ảnh: Tép Bạc

Mô hình này không chỉ an toàn cho tôm, không gây tồn dư độc hại, mà còn giúp môi trường ao nuôi khỏe mạnh và ổn định về lâu dài. Đây mới chính là nền tảng của một vụ nuôi thành công, thể hiện tư duy quản lý chủ động và bền vững.