Vua Tôm “mắc kẹt”

Khó trong

Nhờ kết quả quý I, lũy kế 6 tháng đầu năm, CTCP Tập đoàn thủy sản Minh Phú (MPC) vẫn đạt lợi nhuận sau thuế 60,97 tỷ đồng, giảm 28,6% so với 6 tháng đầu năm 2011, tuy nhiên kết quả quý II khiến không ít người bất ngờ. Lợi nhuận sau thuế riêng quý II của Minh Phú âm 2,29 tỷ đồng, trong đó phần lỗ thuộc cổ đông công ty mẹ là 1,94 tỷ đồng, cùng kỳ lãi 37,86 tỷ đồng. Trong phiên giao dịch cuối tuần qua, thị trường tăng điểm, nhiều cổ phiếu của doanh nghiệp lớn tăng giá, song những thông tin tiêu cực từ kết quả kinh doanh của MPC đã đẩy cổ phiếu này chạm giá sàn xuống 28.700 đồng/CP, mức giá thấp nhất trong vòng 1 tháng trở lại đây.

Có 3 lý do rõ nhất dẫn đến kết quả thất vọng của vua tôm. Thứ nhất là chi phí tài chính tăng rất cao. Dư nợ phải trả của MPC hiện lên tới 4.000 tỷ đồng. Hiện Công ty phải gánh chịu lãi vay cho khoản đầu tư vào Nhà máy Minh Phú Hậu Giang, Công ty Nuôi trồng thủy sản Lộc An và Công ty Nuôi trồng thủy sản Hòa Điền… trong khi những dự án này vẫn chưa tạo ra lợi nhuận. Đầu quý II, do e ngại biến động tỷ giá, Minh Phú vay USD rất ít, chủ yếu vay tiền đồng. Lãi suất bằng tiền đồng thời điểm ấy trung bình 16%/năm, bằng đồng USD là 6%/năm, riêng lãi suất trái phiếu và vay dài hạn ở mức 18-19%/năm. Đặc biệt, lãi phải trả cho khoản vay 700 tỷ đồng trái phiếu theo hợp đồng phát hành, MPC phải hạch toán lãi vay vào tháng 6 vừa qua. Riêng tiền lãi trái phiếu + lãi vay ngân hàng trong 6 tháng ngốn tới 225,7 tỷ đồng, tăng 210% so với cùng kỳ. Bên cạnh đó, do Nhà máy Minh Phú Hậu Giang đi vào hoạt động nên toàn bộ phần lãi vay đầu tư xây nhà máy không còn được kết chuyển vào nguyên giá tài sản cố định mà được hoạch toán vào chi phí tài chính hoạt động sản xuất - kinh doanh (6 tháng đầu năm 2011, chi phí lãi vay này được hạch toán vào nguyên giá tài sản cố định). Ít ai ngờ, tình cảnh làm không đủ trả lãi lại xảy ra ở một doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản hàng đầu Việt Nam.

Trong khi đó, con át chủ bài của Minh Phú là Nhà máy Minh Phú Hậu Giang với công suất thiết kế gấp 3 lần Nhà máy Minh Phú Cà Mau, lại không hoạt động đủ công suất như kế hoạch đề ra bởi… thiếu công nhân lành nghề. Nguyên nhân dẫn tới sự ì ạch này do Công ty chưa đáp ứng được nhu cầu về chỗ ở cho công nhân. Đất quy hoạch làm nhà tập thể, Minh Phú đã ứng tiền giải phóng mặt bằng đủ theo yêu cầu của tỉnh, nhưng do vướng khiếu nại của người dân với tỉnh về chính sách đền bù giải tỏa, bao năm qua, người dân không chịu giao đất. Vụ Tiên Lãng mới đây càng khiến cho việc giao đất dậm chân tại chỗ.  Không có chỗ ở tại chỗ cho công nhân, Minh Phú từng áp dụng giải pháp đưa đón nhưng thời gian đi lại quá nhiều (11-12h đêm, công nhân mới về đến nhà, 5 giờ sáng hôm sau họ lại phải ra xe đến nhà máy), chi phí lớn, sức khỏe công nhân không đảm bảo để làm việc, khiến Công ty buộc phải cho một số công nhân ở xa tạm nghỉ việc. “Nhà máy cần nhiều lao động, người dân cần việc làm. Vậy nhưng tuyển được 6.000 người mà hiện chỉ có 4.000 người làm việc tại nhà máy”, ông Lê Văn Quang, Chủ tịch HĐQT  MPC cho biết.

Đầu năm nay, Minh Phú đặt công suất kế hoạch cho nhà máy là 70%, nhưng hiện tại nhà máy chỉ chạy 40% công suất. Mục tiêu cụ thể mà Minh Phú đặt ra là sẽ nâng sản lượng sản xuất của Nhà máy Minh Phú Hậu Giang từ 1.000 tấn/tháng lên hơn 2.500 tấn/tháng trong năm 2012. Nếu không thực hiện được bài toán này, Minh Phú sẽ còn khó khăn, bằng chứng là 6 tháng đầu năm, Minh Phú - Hậu Giang không những không đem lại lợi nhuận mà còn lỗ 42 tỷ đồng.

Khó khăn khác còn đến từ sự thất thường của thời tiết và vùng nguyên liệu. Kẻ thù của người nuôi tôm là hội chứng chết sớm, cứ thả được 15-30 ngày là tôm chết. Những tháng đầu năm, dịch bệnh triền miên và trên diện rộng khiến Minh Phú buộc phải ngừng không dám thả tiếp để chờ tìm nguyên nhân. Mãi đến tháng 5, thời tiết thuận lợi, Công ty mới thả tôm giống nhưng hiện tỷ lệ chết vẫn lên tới 30-40%. Nếu như các năm trước, nuôi tôm có lời 30% thì năm nay, người nuôi tôm khéo cũng chỉ mong hòa vốn.

Kẹt ngoài

Dẫu vậy, những áp lực nội địa vẫn chưa nặng bằng cú chấn động từ các thị trường nhập khẩu lớn. Do khủng hoảng nợ công châu Âu, sức mua ở thị trường này sụt giảm mạnh, ước trên 50%, nên các nước xuất khẩu tôm đã dịch chuyển sang thị trường khác, tập trung đổ vào Mỹ, tạo ra nguồn cung lớn và kéo giá bán sụt giảm mạnh. Mức giảm giá trung bình là 30-40%, có những mặt hàng thậm chí là 50%. Chưa hết, khách hàng thấy dội cung lại càng ép giá. Ông Quang cho hay, trong lịch sử làm tôm, chưa bao giờ giá tôm thấp như hiện nay. Những sản phẩm hạng trung cùng kỳ năm trước có giá 15,5 USD/kg, nay chỉ còn 10,2 USD, thậm chí Ấn Độ chỉ bán với giá 7,8 USD/kg. Hiện các nhà sản xuất Việt Nam phải rất chật vật mới bán được giá 9,5 USD/kg.

Do giá hàng giảm mạnh, rơi nhiều nhất vào tháng 4 đến tháng 6, nên những lô hàng đã sản xuất, hàng tồn kho của Công ty lỗ, có lãi thì biên lợi nhuận cũng giảm mạnh. Nhìn thấy trước sự thay đổi trên các thị trường chủ lực, Minh Phú đã có chiến lược đa dạng hóa thị trường nhưng  không dễ. Tại Trung Quốc, khách hàng thường tìm cớ trả chậm hoặc thiếu tiền thanh toán, do vậy Công ty không dám bán lượng lớn.

Vạn ứng biến

Câu hỏi lớn nhất của những người quan tâm đến Minh Phú là những khó khăn trên sẽ được hóa giải thế nào. Ông Lê Văn Điệp, Giám đốc Tài chính của Minh Phú cho hay, từ quý III lãi suất  tiền vay đã giảm nhanh và mạnh, hiện nay lãi suất tiền đồng ở mức từ 9-11%/năm, lãi suất bằng USD từ 4-5%/năm, lãi suất trái phiếu và vay dài hạn ở mức 15%/năm. Minh Phú đã bớt áp lực chi phí tài chính.

Dù chật vật, song các vùng nuôi tôm đã hoạt động, tôm đã bắt đầu cho thu hoạch vì vậy lợi nhuận của các vùng nuôi (nếu có) sẽ được hoạch toán từ quý III/2012. Để tăng công suất Nhà máy Minh Phú - Hậu Giang, Minh Phú đã phải trực tiếp đàm phán với người dân có đất, làm việc với tỉnh Hậu Giang, nhằm sớm lấy được đất để xây dựng khu nhà tập thể cho công nhân.

Trước sức ép giá tôm xuất khẩu giảm mạnh, ông Quang cho hay, Công ty đang tập trung chế biến hàng cao cấp. Những lô hàng tôm sushi, tôm tẩm bột, gia vị… của Việt Nam hiện được ưa chuộng trên thế giới và cung không đủ cầu. Tỷ trọng hàng cao cấp hiện chiếm 40% và Minh Phú sẽ nâng dần lên 50-60%. Nhu cầu thị trường lớn, không đủ hàng để bán nhưng việc tăng cung không hẳn là bài toán dễ giải của Minh Phú, bởi chế biến những mặt hàng này đòi hỏi nhiều công nhân có tay nghề cao và Công ty mất rất nhiều thời gian để đào tạo.

Những khó khăn khách quan đang khiến Minh Phú phải xoay xở tìm giải pháp cả tình thế và chiến lược để thích ứng. Những chuyến công tác nước ngoài để mở rộng thị trường, tìm kiếm thêm đối tác của Chủ tịch Lê Văn Quang gần đây dày đặc hơn, vất vả hơn. Phía sau câu chuyện của Minh Phú dễ thấy rằng, thương trường sẽ còn khắc nghiệt và nhiều sóng gió với cả những cây đại thụ của nền kinh tế Việt Nam.

* Năm 2012, Minh Phú đặt kế hoạch doanh thu thuần hợp nhất: 10.478 tỷ đồng, lợi nhuận trước thuế hợp nhất 877 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế hợp nhất 715 tỷ đồng.

* Cơ cấu lợi nhuận của Minh Phú: lĩnh vực chế biến xuất khẩu được kỳ vọng đạt lợi nhuận sau thuế 467 tỷ đồng; Lĩnh vực nuôi tôm thương phẩm, lợi nhuận sau thuế 233 tỷ đồng; Lĩnh vực sản xuất tôm giống, lợi nhuận sau thuế 14,40 tỷ đồng; Lĩnh vực sản xuất chế phẩm sinh học lợi nhuận sau thuế 0,5 tỷ đồng. Kim ngạch xuất khẩu hợp nhất 500 triệu USD.

Với diễn biến hiện nay, khả năng MPC không thể về đích kế hoạch năm.