Ảnh hưởng từ sự dao động pH tưởng chừng vô hại đến gan tụy tôm

pH tuy “đẹp” nhưng gan tụy vẫn âm thầm tổn thương

Với nhiều năm kinh nghiệm trong việc chăn nuôi, nhiều người nghĩ chỉ cần chỉ số pH vẫn nằm trong ngưỡng an toàn từ 7.5 đến 8.5 thì tôm vẫn ổn. Thực tế, gan tụy tôm không chỉ nhạy cảm với con số pH hiển thị trên máy đo tại một thời điểm, mà nó còn phải thích nghi với sự thay đổi liên tục của môi trường nước.

Tình trạng pH dao động biên độ nhỏ không khiến tôm chết hàng loạt ngay lập tức nhưng nó lại âm thầm bào mòn nguồn năng lượng dự trữ của cơ quan gan tụy. Những tổn thương tích lũy này diễn ra ở cấp độ tế bào biểu mô, khiến chức năng chuyển hóa và dự trữ lipid của tôm bị suy giảm một cách từ từ nhưng vô cùng nguy hiểm.

Khi các chỉ số môi trường vẫn ở mức “đẹp”, nhiều người nuôi dễ chủ quan và bỏ qua việc kiểm tra gan tụy định kỳ. Trong khi đó, những dao động pH nhỏ nhưng kéo dài lại âm thầm bào mòn sức tôm. Đến khi phát hiện bệnh thì gan tụy đã suy yếu, tôm giảm sức và rất khó phục hồi.

Những dao động pH nhỏ nhưng kéo dài lại âm thầm bào mòn sức tôm

pH không sốc nhưng gan tụy vẫn quá tải

Một cú sốc pH mạnh thường khiến tôm phản ứng tức thời bằng cách nổi đầu hoặc kéo đàn, giúp người nuôi dễ dàng nhận diện để thực hiện các biện pháp xử lý cấp bách. Ngược lại, những dao động biên độ hẹp buộc tôm phải bước vào vòng lặp thích nghi không hồi kết, dẫn đến tình trạng suy giảm khả năng điều hòa nội môi kéo dài.

Trong cơ thể tôm, gan tụy đóng vai trò là "trái tim" điều phối năng lượng để duy trì sự ổn định của pH máu trước sự thay đổi liên tục của môi trường nước ao. Việc phải "gồng mình" thích nghi khiến gan tụy quá tải, làm cạn kiệt nguồn tài nguyên lẽ ra phải dành cho việc tăng trưởng, lột xác và duy trì hàng rào miễn dịch tự nhiên chống lại các vi khuẩn có hại.

Nghịch lý nằm ở chỗ, khi tôm dồn toàn lực để cân bằng sinh lý nội tại, chúng trở nên cực kỳ mong manh trước các chủng vi khuẩn cơ hội như Vibrio. Kết hợp cùng với tình trạng stress kéo dài sẽ là cơ hội cho các bệnh lý gan tụy bùng phát mạnh mẽ, biến một ao nuôi trông có vẻ ổn định thành một ổ dịch tiềm tàng với rủi ro trắng tay cực cao.

Những thay đổi nhỏ báo hiệu gan tụy đã “xuống sức”

Trước khi các bệnh lý nguy hiểm như EMS hay EHP xuất hiện, gan tụy luôn phát đi những tín hiệu cảnh báo sớm thông qua hành vi ăn uống và tốc độ tăng trưởng. Tôm thường có biểu hiện ăn chậm lại, thời gian hết khay mồi kéo dài hơn bình thường mặc dù các chỉ số môi trường đo được vẫn nằm trong ngưỡng cho phép. 

Quan sát kỹ đường ruột tôm dưới ánh sáng mạnh sẽ thấy hiện tượng ruột không đầy, phân bị mảnh hoặc đứt quãng nhẹ, đây là hệ quả của việc hệ tiêu hóa vận hành kém. Khi gan tụy mệt mỏi, khả năng bài tiết enzyme tiêu hóa bị đình trệ khiến thức ăn không được hấp thụ tối ưu, dẫn đến tôm chậm lớn, vỏ mỏng và hiện tượng phân đàn diễn ra vô cùng rõ rệt.

Gan tụy khỏe thường có màu nâu sẫm và bề mặt bóng nhưng một khi xuất hiện tình trạng gan tụy bắt đầu nhạt màu, kém bóng dù chưa teo hay hoại tử, đó là dấu hiệu tôm đang suy yếu từ bên trong. Các túi mỡ dự trữ bị tiêu hao nhanh do tôm phải chống stress, khiến gan trở nên mỏng, yếu và mất dần đặc trưng của tôm chất lượng cao.

Gan tụy luôn phát đi những tín hiệu cảnh báo sớm thông qua hành vi ăn uống và tốc độ tăng trưởng

Sai lầm phổ biến khiến pH luôn trong trạng thái biến động

pH ao nuôi mất ổn định thường bắt nguồn từ việc kiểm soát tảo chưa tốt. Khi tảo phát triển quá dày, ban ngày quang hợp mạnh làm pH tăng cao, đến ban đêm hô hấp mạnh lại kéo pH xuống thấp, tạo ra biên độ dao động lớn khiến tôm liên tục bị stress.

Trong điều kiện đó, việc thay nước không đúng thời điểm hoặc thay quá nhiều khi hệ đệm ao còn yếu càng làm môi trường bị xáo trộn. Nhiều ao vẫn cấp nước vào lúc nắng gắt hoặc khi pH nước cấp chênh lệch lớn so với ao nuôi, vô tình làm các đợt dao động pH trở nên trầm trọng hơn và kéo dài.

Khi pH liên tục biến động, nhiều người nuôi có xu hướng can thiệp bằng khoáng hoặc hóa chất điều chỉnh pH nhưng không tính toán kỹ liều lượng. Những can thiệp thiếu kiểm soát này khiến môi trường nước luôn trong trạng thái “động”, làm gan tụy tôm suy yếu dần và giảm hiệu quả của các giải pháp hỗ trợ phía sau.

Ổn định pH giúp tôm khỏe từ bên trong

Để tối ưu hóa hiệu quả nuôi trồng, người nuôi cần tập trung kiểm soát biên độ dao động pH trong ngày ở mức dưới 0,3 đơn vị thay vì chỉ nhìn giá trị tức thời. Đồng thời nên duy trì độ kiềm từ 120 - 150 mg/L kết hợp sử dụng vi sinh xử lý tảo định kỳ và axit hữu cơ chính là giải pháp cốt lõi để ổn định nội môi, tối ưu hóa hệ số FCR và ngăn chặn các tổn thương tích lũy lên khối gan tụy. Làm chủ được sự biến thiên của pH không chỉ giúp tôm tăng trưởng đồng đều mà còn là chìa khóa then chốt để đảm bảo lợi nhuận, khẳng định chất lượng tôm sạch cho các thị trường xuất khẩu cao cấp và hướng tới mục tiêu phát triển ngành thủy sản Việt Nam bền vững