Tôm nhiễm EHP dẫn tới còi cọc, chậm lớn
Sống chung với EHP: Người nuôi tôm cần làm gì?
Xét nghiệm PCR báo dương tính EHP không còn là lý do để vội xả ao. Thực tế gần đây, nhiều hộ có tôm dương tính EHP vẫn tiếp tục nuôi và đưa tôm về size thu hoạch. Sống chung với EHP là khả thi - với điều kiện EHP đến muộn, ở mức nhẹ, tôm đủ khỏe, và người nuôi theo dõi sát để biết khi nào giữ ao, khi nào nên thu.
Ở Đồng bằng sông Cửu Long, cứ 3-4 ao nuôi thì khoảng 1 ao nhiễm EHP. Bệnh chưa có thuốc chữa, bào tử lại rất khó diệt sạch, nên né hoàn toàn gần như không thể. Bài viết này tổng hợp ý kiến chuyên gia, số liệu nghiên cứu và kinh nghiệm thực tế để giúp bà con chuyển từ tâm lý "sợ EHP" sang "quản lý EHP".
Hiểu đúng về EHP: bệnh "bào mòn", không phải "án tử"
EHP là một loại vi bào tử trùng, sống ký sinh trong gan tụy của tôm, giành mất phần dinh dưỡng mà tôm ăn vào. Bệnh ít làm tôm chết hàng loạt như đốm trắng hay hoại tử gan tụy cấp, nhưng "bào mòn" vụ nuôi từ từ: tôm chậm lớn, phân đàn, hệ số thức ăn (FCR) tăng cao.
Một vài con số để bà con dễ hình dung:
Tôm nhiễm EHP có thể giảm tốc độ lớn tới 50-70%; nhiều ao nuôi 90-100 ngày tôm chỉ đạt 4-5 g/con.
Thử nghiệm ở Kiên Giang: sau 12 tuần, tôm khỏe nặng 20,2 g/con, tôm nhiễm EHP chỉ 11 g/con - chưa bằng một nửa.
Tôm nhiễm EHP dễ mắc thêm phân trắng; khi hai bệnh đi chung thì rất khó phục hồi.
Vì sao khó trị? Bào tử EHP cực nhỏ (dưới 2 micromet), vỏ rất bền, chịu được nhiều loại hóa chất thông thường. Tôm khỏe nuôi chung với tôm bệnh có thể bị lây chỉ sau khoảng 8 ngày; ăn thức ăn dính bào tử thì khoảng 10 ngày; lây qua nước chậm hơn, khoảng 14 ngày. Nghĩa là: tôm ăn phân, ăn xác đồng loại, rỉa bùn đáy… đều là đường để bệnh lây lan trong ao.
Dấu hiệu nghi nhiễm: tôm ăn nhiều mà không lớn, kích cỡ chênh lệch lớn, gan tụy nhạt màu hoặc teo, ruột lỏng, phân lỏng, vỏ mềm. Muốn biết chắc phải xét nghiệm PCR, không nên chỉ nhìn bằng mắt.

Dương tính EHP: chuyện nhiều ao đang gặp
Theo PGS.TS Võ Văn Nha (Viện Khoa học Thủy sản Việt Nam), trong năm 2024–2025 tỷ lệ nhiễm EHP ở các vùng nuôi trọng điểm ĐBSCL lên tới 25–34,4%; ở phía Bắc như Hà Tĩnh, Ninh Bình cũng từ 11–27%. EHP hiện là một trong những bệnh được quan tâm hàng đầu vì lưu hành rộng và gây thiệt hại kéo dài.
Vùng / nghiên cứu | Thời gian | Tỷ lệ nhiễm EHP |
|---|---|---|
Vùng nuôi trọng điểm ĐBSCL | 2024-2025 | 25-34,4% |
Hà Tĩnh, Ninh Bình | 2024-2025 | 11-27% |
Kiên Giang, theo từng tháng nuôi | - | 18-65% |
Cà Mau, ao thâm canh | 10/2021-3/2022 | 67% |
Cà Mau, ao siêu thâm canh | 10/2021-3/2022 | 37,5% |
Hai điều bà con nên lưu ý từ các số liệu này:
Ao siêu thâm canh, lót bạt, quản lý đáy tốt nhiễm ít hơn ao đất thâm canh thông thường (37,5% so với 67% ở Cà Mau). Ao có độ mặn cao trên 15‰ cũng thường gặp EHP nhiều hơn ao độ mặn thấp.
Bệnh không còn đơn lẻ. Tôm hiện thường nhiễm cùng lúc nhiều mầm bệnh (EHP, đốm trắng, vibrio…), khiến việc chẩn đoán và xử lý khó hơn. Ở phía Bắc, bệnh hay bùng vào giai đoạn chuyển mùa từ tháng 2 đến tháng 5.
Nguồn giống cũng là điểm nóng. Đại diện Công ty Sao Ta cho rằng tỷ lệ nhiễm EHP ở trại giống trong nước rất cao; nếu tôm vừa thả khoảng 20 ngày đã dương tính EHP thì nhiều khả năng mầm bệnh đi theo con giống.
Vì sao sống chung với EHP là khả thi?
Vì EHP chủ yếu làm tôm chậm lớn chứ ít gây chết hàng loạt. Nếu mầm bệnh được giữ ở mức thấp và tôm đủ khỏe, ao nhiễm vẫn có thể về đích và có lời.
Góc nhìn chuyên gia. Theo TS. Stephen Newman và GS. Tim Flegel, EHP đã thành bệnh lưu hành ở Việt Nam, Thái Lan, Trung Quốc, Indonesia, Malaysia; khả năng cao là chỉ có thể kiểm soát chứ không xóa bỏ được. Cách làm đúng là giảm lượng bào tử vào ao và khống chế mức bào tử trong ao, chứ không đặt mục tiêu diệt sạch.
Thực tế ao nuôi. Ghi nhận gần đây tại các vùng nuôi, không ít ao dương tính EHP qua xét nghiệm PCR nhưng nhờ môi trường ổn định, dinh dưỡng tốt, tôm vẫn lớn và được nuôi tiếp tới size thu hoạch. Đại diện Công ty Sao Ta cũng cho biết doanh nghiệp đã cơ bản kiểm soát được EHP ở vùng nuôi; kể cả khi tôm nhiễm từ nguồn nước thì sức chống chịu vẫn khá tốt.
Số liệu nước ngoài cũng cho thấy điều tương tự. Một khảo sát trên hơn 145 trại nuôi ở bang Andhra Pradesh (Ấn Độ) ghi nhận 64% số trại nhiễm EHP trong năm. Ao nhiễm EHP nếu thu ở cỡ 100 con/kg thì lỗ, nhưng nuôi tiếp tới cỡ 60 con/kg, nhờ giá bán cao hơn, vụ nuôi vẫn có lời.
Hiểu đơn giản, ao nhiễm EHP thắng hay thua phụ thuộc vào ba điều:
Yếu tố | Dễ về đích | Khó về đích |
|---|---|---|
Nhiễm sớm hay muộn | Nhiễm muộn, khi tôm đã lớn | Nhiễm từ giống, ngay tháng đầu |
Nhiễm nhẹ hay nặng | Mức nhiễm thấp, đứng yên | Mức nhiễm cao, tăng nhanh |
Tôm khỏe hay yếu | Môi trường ổn định, ăn tốt, gan ruột khỏe | Môi trường biến động, mắc thêm phân trắng, vibrio |
Từ đó, sống chung với EHP gồm bốn việc, trình bày lần lượt dưới đây:
Trước khi thả: Để EHP đến muộn và đến ít.
Trong vụ: Giữ tôm khỏe, giữ EHP ở mức nhẹ.
Khi PCR báo dương tính: Không vội bỏ ao, chuyển sang nuôi có kiểm soát.
Theo dõi diễn biến: Biết lúc nào giữ ao về đích, lúc nào nên thu.
Việc 1: Trước khi thả - để EHP đến muộn và đến ít
Ao nhiễm càng muộn, tôm càng có thời gian lớn trước khi EHP kịp gây hại. Hai chốt chặn quan trọng nhất là con giống và đáy ao.
Có thể bạn quan tâm
Chọn giống sạch
Nhiễm từ giống là nhiễm sớm nhất, cũng là trường hợp khó về đích nhất. Tôm nhiễm từ giống thường chậm lớn ngay trước ngày 30; còn nếu nhiễm từ môi trường ao thì phải sau 45-50 ngày mới thấy ảnh hưởng.
Cải tạo ao kỹ - dọn "kho" bào tử dưới đáy
Bùn đáy càng nhiều chất hữu cơ thì càng nhiều bào tử EHP. Muốn hạ mầm bệnh, phải đưa pH đáy ao lên khoảng 12 để diệt phần lớn bào tử; diệt hết 100% thì khó.
Nếu có điều kiện, chuyển sang ao lót bạt sẽ giúp kiểm soát EHP dễ hơn nhiều so với ao đất, vì đáy bạt dễ vệ sinh, ít chỗ cho bào tử "ẩn nấp".
Việc 2: Trong vụ - giữ tôm khỏe, giữ EHP ở mức nhẹ
Đây là phần quyết định ao nhiễm EHP có về đích hay không. Môi trường ổn định và dinh dưỡng tốt giúp tôm vẫn lớn dù mang mầm bệnh; đáy ao sạch giúp EHP không lây lan dày thêm, vì bệnh lây mạnh nhất khi tôm ăn phân, ăn xác của nhau và rỉa chất bẩn dưới đáy.
Thả mật độ vừa phải. Ao nuôi thưa thường nhiễm EHP nhẹ hơn và ít lây lan, vì tôm ít bị căng thẳng do thiếu oxy, khí độc và chất hữu cơ.
Xi-phông đáy thường xuyên. Hút bỏ phân tôm, thức ăn thừa, xác tôm để tôm không ăn lại mầm bệnh.
Cho ăn vừa đủ. Thức ăn dư thối rữa sẽ thành nơi bào tử tích tụ. Không dùng thức ăn tươi sống như nghêu, sò, giun nhiều tơ chưa qua xử lý.
Giữ môi trường nước ổn định. Ổn định pH, độ kiềm, oxy; dùng chế phẩm vi sinh từ sớm để phân hủy chất hữu cơ, tránh để đáy ao tích bẩn rồi mới xử lý.
Bồi bổ gan, ruột. Định kỳ bổ sung các sản phẩm hỗ trợ gan tụy và đường ruột để tôm khỏe, chống chịu tốt hơn.
Theo dõi sát tăng trọng. Chài tôm định kỳ, ghi cân nặng và độ đồng đều. Thấy tôm chững lớn, phân đàn hoặc phân lỏng thì lấy mẫu xét nghiệm PCR ngay, đừng chờ.

Việc 3: Khi PCR báo dương tính - đừng vội bỏ ao
Kết quả dương tính chỉ cho biết trong ao có EHP, chưa nói được ao đó thắng hay thua. Việc cần làm ngay là xác định mức độ nhiễm, rồi chuyển sang chế độ nuôi có kiểm soát.
Đặt kết quả cạnh tuổi tôm. Dương tính khi tôm đã lớn, mức nhiễm nhẹ thì cơ hội về đích cao. Dương tính rất sớm, khoảng 15-20 ngày sau thả, thường do con giống mang bệnh và rủi ro cao hơn nhiều.
Sau đó, nuôi tiếp có kiểm soát:
Đừng tin "thuốc đặc trị". Hiện chưa có thuốc chữa khỏi EHP. Các sản phẩm trên thị trường chủ yếu hỗ trợ gan, ruột và môi trường, không diệt được bào tử trong gan tụy tôm.
Tăng cường sức khỏe tôm. Giữ oxy, pH, độ kiềm ổn định; bổ sung sản phẩm hỗ trợ gan tụy, đường ruột để tôm "gánh" được EHP.
Cho ăn theo sức ăn thật. Tôm nhiễm EHP ăn nhiều mà không lớn; cho ăn dư chỉ làm FCR tăng và đáy ao bẩn thêm. Theo dõi nhá ăn sát để chỉnh lượng phù hợp.
Tăng xi-phông, giữ đáy sạch để cắt vòng lây do tôm ăn phân, ăn xác nhau.
Canh chừng bệnh đi kèm. Tôm nhiễm EHP dễ mắc phân trắng và các bệnh do vibrio như hoại tử gan tụy cấp. Thấy phân trắng, tôm rớt đáy thì xử lý ngay.
Không xả nước, bùn chưa xử lý ra kênh chung. Bào tử theo nước sẽ lây sang ao hàng xóm và quay lại chính ao mình vụ sau.

Việc 4: Theo dõi xu hướng - biết lúc nào giữ ao, lúc nào nên thu
Một lần xét nghiệm chỉ như một tấm ảnh chụp. Điều quyết định là EHP trong ao đang tăng lên, đứng yên hay giảm xuống, và tôm có còn lớn hay không. Chỉ theo dõi định kỳ suốt vụ mới trả lời được, nên đọc kết quả theo xu hướng qua nhiều lần, không dựa vào một con số đơn lẻ.
Chỉ tiêu cần theo dõi | Cách làm | Dấu hiệu "giữ được ao" | Dấu hiệu "cần tính lại" |
|---|---|---|---|
Mức nhiễm EHP | PCR định lượng định kỳ, lấy mẫu gan tụy nhiều con, cả con lớn lẫn con nhỏ | Mức nhiễm đứng yên hoặc giảm qua 2-3 lần xét nghiệm | Mức nhiễm tăng nhanh giữa các lần |
Tăng trọng | Chài cân định kỳ (ví dụ 7-10 ngày/lần), ghi sổ | Tôm vẫn lên cân đều đặn | Tôm chững lớn, gần như đứng size |
Độ đồng đều | So tỷ lệ con lớn - con nhỏ trong mỗi lần chài | Đàn tương đối đều | Phân đàn ngày càng rõ |
Gan tụy, đường ruột | Quan sát màu gan, ruột; soi kính hiển vi nếu có | Gan đậm màu, ruột đầy, phân chắc | Gan nhạt, teo; ruột lỏng, đứt khúc |
Sức ăn, FCR | Theo dõi nhá ăn, tính FCR theo từng giai đoạn | Ăn tốt, FCR ổn | Ăn nhiều nhưng không lớn, FCR tăng vọt |
Bệnh đi kèm | Theo dõi phân trắng, tôm rớt đáy | Không có hoặc xử lý được nhanh | Phân trắng kéo dài, tôm hao hụt |
Từ kết quả theo dõi, người nuôi có cơ sở để quyết định:
Giữ ao về đích khi mức nhiễm ổn định và tôm vẫn tăng trọng đều. Đây là dấu hiệu các biện pháp môi trường, dinh dưỡng đang phát huy tác dụng, giảm được tác hại của EHP. Nuôi tới kích cỡ lớn hơn giúp bù đắp chi phí nhờ giá bán cao, đúng như bài học thực tế từ Ấn Độ.
Điều chỉnh ngay khi mức nhiễm tăng hoặc tôm bắt đầu chững: tăng xi-phông, thu tỉa giảm mật độ, chỉnh lượng thức ăn, tăng cường hỗ trợ gan ruột. Sau 1-2 tuần, xét nghiệm và chài cân lại để xem điều chỉnh có hiệu quả không.
Tính phương án thu hoạch khi đã điều chỉnh mà mức nhiễm vẫn tăng, tôm vẫn đứng size, và chi phí thức ăn, điện mỗi ngày lớn hơn giá trị tôm tăng thêm. Lúc này thu sớm thường đỡ lỗ hơn cố nuôi.
Không phải ao nào cũng giữ được. Năm 2025, gia đình ông Ngô Văn Thới (xã Long Thành, Vĩnh Long) mất 2 vụ liên tiếp trên 3 ao lót bạt vì EHP khi tôm mới 45-75 ngày tuổi, thiệt hại khoảng 600 triệu đồng. Vì vậy, theo dõi không chỉ để giữ ao, mà còn để biết dừng đúng lúc, không đổ thêm tiền vào ao đã hết khả năng về đích. Sau khi thu, cải tạo ao thật kỹ như Việc 1 trước khi nuôi lại.
Lưu ý để kết quả đáng tin: nên gửi mẫu cùng một phòng xét nghiệm, lấy mẫu cùng cách và cùng số lượng con mỗi lần thì các kết quả mới so sánh được với nhau. Ghi chép đầy đủ vào nhật ký ao nuôi; số liệu vụ này là bài học quý cho vụ sau.
Lời kết: sống chung là nuôi có số liệu, không phải buông xuôi
"Sống chung với EHP" không có nghĩa là mặc kệ bệnh. Đó là cách làm thực tế khi EHP đã có mặt khắp các vùng nuôi: dương tính chưa phải là thua; nhiễm sớm, nhiễm nặng mà không theo dõi mới là thua.
Gói gọn lại, bà con nhớ bốn việc: để EHP đến muộn – giữ tôm khỏe – theo dõi sát – quyết định đúng lúc. Chọn giống có xét nghiệm, cải tạo ao bằng vôi đúng liều, giữ đáy sạch và môi trường ổn định suốt vụ, xét nghiệm định lượng và chài cân đều đặn để biết EHP đang tăng hay đứng yên - có số liệu trong tay mới dám quyết giữ ao hay thu. Ở cấp vùng, cần sự chung tay của cả xóm nuôi: không xả thải bừa bãi, cùng lịch thời vụ, cùng kiểm soát nguồn giống - vì một ao nhiễm có thể kéo cả vùng nhiễm theo.
Nguồn dữ liệu về tỷ lệ nhiễm EHP ở Việt Nam được tổng hợp từ báo chí chuyên ngành, các công trình khoa học và ước tính thực địa.
• Ngành tôm trước làn sóng dịch bệnh đa tác nhân - Nông nghiệp & Môi trường (2026);
• The economic toll of EHP outbreaks in shrimp farming - Aqua Culture Asia Pacific (2/2026).
• Bệnh vi bào tử EHP trên tôm và giải pháp phòng ngừa - Nông nghiệp & Môi trường.
• Nuôi tôm 2 giai đoạn, kiểm soát tốt dịch bệnh, năng suất tăng 15% - Nông nghiệp & Môi trường (2024).
• The rate of EHP infection in shrimp hatcheries is rising high - VAN (12/2023)
• Công nghệ cao "tiếp sức" cho ngành tôm tại Vĩnh Long - VietnamPlus (8/6/2026)
• Microsporidian impacts shrimp production - S. Newman, Global Seafood Alliance (2015)
• Tần suất hiện diện EHP trên tôm thẻ chân trắng nuôi ở Kiên Giang - Tạp chí Khoa học ĐH Cần Thơ
• Xác định sự hiện diện của EHP trên tôm thẻ chân trắng (Cà Mau) - Tạp chí KH&CN Nông nghiệp Việt Nam (2022)
• Luận án NCS Trương Minh Út - ĐH Cần Thơ - các con đường lây truyền EHP.
Bài viết liên quan
Biện pháp phòng chống bệnh vi bào tử trùng trên tôm nuôi
Nghề nuôi tôm trong những năm gần đây chịu thiệt hại nặng nề do bệnh vi bào tử trùng trên tôm, bệnh gây ra do chất lượng con giống kém, môi...
04/09/2019 · 10,482 lượt xem
Phòng bệnh do vi bào tử trùng EHP gây ra trên tôm
Theo Tổng cục Thủy sản, tình hình nhiễm bệnh vi bào tử trùng EHP trên tôm nước lợ đang có...
19/09/2019 · 7,355 lượt xem
Chẩn đoán sớm bệnh vi bào tử trùng trên tôm
Với những ưu điểm vượt trội, “Quy trình phát hiện vi bào tử trùng EHP gây bệnh ở tôm bằng...
12/09/2019 · 4,395 lượt xem
Giải pháp phòng chống dịch bệnh trên thủy sản
Trong những năm qua, ngành Thủy sản luôn phải đối mặt với những khó khăn về nhóm bệnh nguy...
29/11/2022 · 4,291 lượt xem