Aqua-DST: Công cụ số hỗ trợ quy hoạch vùng nuôi thủy sản Myanmar

Sản phẩm hợp tác của IWMI và WorldFish

Aqua-DST (Aquaculture Decision Support Tool - Công cụ hỗ trợ ra quyết định trong nuôi trồng thủy sản) do Viện Quản lý Nước Quốc tế (IWMI) và tổ chức WorldFish phối hợp phát triển. Công cụ thuộc khuôn khổ Sáng kiến Thực phẩm Thủy sản của CGIAR - hệ thống nghiên cứu nông nghiệp quốc tế.

Mục tiêu của Aqua-DST là hỗ trợ quy hoạch không gian và mở rộng diện tích nuôi một cách khoa học, thay vì dựa chủ yếu vào kinh nghiệm hay đánh giá cảm tính.

Gỡ 4 điểm nghẽn trong quy hoạch vùng nuôi

Ngành nuôi trồng thủy sản ở Myanmar nói riêng và Đông Nam Á nói chung đang gặp nhiều rào cản trên con đường phát triển bền vững. Aqua-DST được thiết kế để tháo gỡ 4 điểm nghẽn chính:

• Thiếu dữ liệu: khó tiếp cận các nguồn dữ liệu không gian và môi trường đồng bộ.

• Khó xác định vùng phù hợp: việc khoanh vùng đất, mặt nước thực sự thích hợp để mở rộng nuôi còn kém hiệu quả.

• Hạn chế về dự báo: năng lực dự đoán và thích ứng với rủi ro khí hậu cũng như biến động kinh tế - xã hội còn yếu.

• Thiếu liên kết chính sách: quy hoạch thủy sản chưa được lồng ghép vào các khung chính sách và quy hoạch sử dụng đất chung.

Aqua-DST 2.0 hoạt động thế nào?

Phiên bản 2.0 được đánh giá là bước đột phá nhờ tích hợp hai phân hệ bổ trợ cho nhau.

Thứ nhất là mô hình tính toán trên Excel, giúp đơn giản hóa việc nhập liệu và tính trọng số các tiêu chí theo Quy trình Phân tích Thứ bậc (AHP - Analytic Hierarchy Process). Các bên liên quan trực tiếp tham gia chấm điểm, nhờ đó kết quả đánh giá khách quan hơn.

Thứ hai là bảng điều khiển trực quan xây dựng trên Microsoft Power BI. Người dùng có thể xem bản đồ kết quả dạng động và so sánh nhiều kịch bản quy hoạch khác nhau.

Hệ thống phân tích dựa trên 4 nhóm dữ liệu cốt lõi:

Thử nghiệm thực tế tại Myanmar

Ở phiên bản đầu tiên, Aqua-DST tập trung vào khu vực Thượng Myanmar, bao phủ 37 thị trấn thuộc các bang và vùng Kachin, Magway, Mandalay, Sagaing và Shan.

Hiện công cụ chủ yếu phục vụ các cơ quan chính phủ, hỗ trợ ra quyết định chính sách từ cấp thị trấn, cấp vùng đến cấp quốc gia. Gần đây nhất, trong hai ngày 22-23/9/2025, một khóa đào tạo ứng dụng Aqua-DST đã được tổ chức tại Yangon nhằm nâng cao năng lực cho các bên liên quan.

Hướng tới phiên bản dành cho nông dân

Bước tiếp theo, nhóm nghiên cứu ưu tiên phát triển một phiên bản thân thiện với nông dân (Farmer-Friendly Version). Dữ liệu đầu ra sẽ được đơn giản hóa để cán bộ khuyến ngư dễ dàng chuyển tải thông tin đến từng hộ nuôi ở cơ sở.

Nếu thành công, Aqua-DST sẽ không chỉ là công cụ của nhà hoạch định chính sách mà còn giúp người nuôi chọn đúng nơi, đúng đối tượng nuôi, giảm rủi ro trước biến đổi khí hậu. Đây cũng là mô hình đáng tham khảo cho các quốc gia trong khu vực, trong đó có Việt Nam, khi đẩy mạnh quy hoạch vùng nuôi dựa trên dữ liệu.

Nguồn: IWMI, WorldFish, CGIAR