Cá cảnh Đồng Tháp chuyển đổi số và lên sàn: Từ trại nuôi đến thị trường rộng hơn

Lễ ký kết có sự tham gia của ông Phạm Văn Chính, Chủ tịch Hội Sinh vật cảnh tỉnh Đồng Tháp và ông Nguyễn Tiến Diệt, Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư tỉnh Đồng Tháp, cùng đại diện Tepbac và các thành viên Chi hội Cá cảnh tỉnh Đồng Tháp.

Chi hội Cá cảnh tỉnh Đồng Tháp là nơi kết nối những người nuôi, nghệ nhân và các trại cá cảnh trên địa bàn, hướng đến chia sẻ kinh nghiệm, nâng cao chất lượng sản phẩm và tạo thêm cơ hội thị trường cho hội viên. Chi hội cũng thường xuyên tổ chức, tham gia các cuộc thi và hoạt động giao lưu cá cảnh, qua đó tạo sân chơi cho người nuôi, tuyển chọn những dòng cá chất lượng và tăng sự gắn kết trong cộng đồng cá cảnh địa phương.

Đồng Tháp có cộng đồng nghệ nhân, trại nuôi và nguồn cá cảnh đa dạng, nhưng phần lớn hoạt động mua bán vẫn dựa nhiều vào khách quen, cửa hàng, thương lái và các hội nhóm mạng xã hội.

Cách giao dịch này linh hoạt, nhưng khi thị trường mở rộng, nhiều câu hỏi trở nên khó trả lời: con cá đến từ trại nào, người bán có uy tín ra sao, khả năng cung cấp có ổn định không, vận chuyển xa thế nào và thị trường thực sự đang cần dòng cá gì?

Đó là lý do chuyển đổi số cá cảnh không thể chỉ dừng ở việc đưa sản phẩm lên một website.

Lên sàn để chuẩn hóa giao dịch

Trong giai đoạn thử nghiệm 6 tháng, Chi hội dự kiến lựa chọn tối đa ba trại có khả năng cung ứng ổn định và đủ năng lực đóng gói cá đi xa để mở gian hàng trên Tepbac eShop. Ba tháng đầu áp dụng phí sàn 0%, từ tháng thứ tư đến hết giai đoạn thử nghiệm mức phí là 5% trên đơn hàng thành công.

Quy mô ban đầu không lớn, nhưng mục tiêu quan trọng là kiểm chứng một quy trình giao dịch có thể nhân rộng.

Với cá cảnh, đơn hàng không kết thúc khi người bán giao kiện hàng cho đơn vị vận chuyển. Cá phải còn sống và khỏe khi đến tay người mua.

Đề án yêu cầu các trại chuẩn hóa đóng gói bằng thùng cách nhiệt, cung cấp oxy đủ cho hành trình có thể kéo dài tới 120 giờ và sử dụng các tuyến vận chuyển phù hợp với thủy sinh vật sống. Trách nhiệm khi cá chết hoặc hao hụt cũng được phân định rõ giữa trại nuôi, đơn vị vận chuyển và nền tảng.

Đây là bước cần thiết để việc bán cá chuyển dần từ giao dịch dựa chủ yếu vào niềm tin cá nhân sang một quy trình có tiêu chuẩn và trách nhiệm rõ ràng hơn.

Từ gian hàng đến truy xuất nguồn gốc

Khi một trại được số hóa, giá trị không chỉ nằm ở việc có thêm một kênh bán hàng.

Thông tin về trại nuôi, dòng cá, khu vực sản xuất, hình ảnh, lô hàng và các hồ sơ kiểm dịch khi cần có thể từng bước được gắn với sản phẩm.

Về lâu dài, mỗi lô cá có thể hình thành một hồ sơ số. QR chỉ là cách để mở hồ sơ đó; giá trị thật nằm ở dữ liệu phía sau.

Người mua khi đó không chỉ nhìn thấy một con cá đẹp mà còn có thể biết nó đến từ đâu, ai sản xuất và nguồn cung có đáng tin cậy hay không.

Đối với cá cảnh, truy xuất còn có ý nghĩa đặc biệt bởi giá trị sản phẩm không chỉ nằm ở kích thước hay số lượng. Nguồn trại, dòng cá, chất lượng tuyển chọn và uy tín của người nuôi đều góp phần tạo nên giá trị.

Khi thông tin này đi cùng sản phẩm, uy tín của nghệ nhân và trại nuôi cũng có thể đi cùng con cá đến thị trường.

Đề án hiện tại đã đặt những viên gạch đầu tiên cho hướng đi này thông qua yêu cầu về nguồn gốc và kiểm dịch khi cần thiết.

Mỗi đơn hàng tạo thêm một mẩu dữ liệu thị trường

Một lợi ích khác của thương mại điện tử là khả năng biến giao dịch thành dữ liệu.

Một đơn hàng cho biết khách đang quan tâm dòng cá nào, ở khu vực nào, mức giá nào được chấp nhận và khoảng cách vận chuyển bao xa.

Khi dữ liệu được tích lũy, Chi hội và người nuôi có thể dần nhìn thấy một bức tranh thị trường rộng hơn thay vì chỉ dựa vào tín hiệu từ nhóm khách hàng quen thuộc.

Theo định hướng hợp tác, Tepbac sẽ định kỳ cung cấp cho Chi hội các báo cáo về hành vi người dùng và xu hướng những dòng cá đang được quan tâm để hỗ trợ định hướng sản xuất.

Điều này có thể giúp người nuôi chuyển dần từ nuôi những gì mình đang có sang nuôi những gì thị trường cần và mình có lợi thế sản xuất.

Số hóa cả kinh nghiệm của người nuôi

Hợp tác giữa hai bên không chỉ có thương mại điện tử.

Chi hội dự kiến cung cấp thường xuyên các nội dung về kỹ thuật nuôi, phòng bệnh, phân loại dòng cá và kinh nghiệm thực tế từ cộng đồng người nuôi.

Đây cũng là một phần quan trọng của chuyển đổi số. Nhiều kinh nghiệm trước đây chỉ nằm trong từng trại hoặc được truyền miệng giữa những người chơi cá có thể trở thành nội dung để cộng đồng rộng hơn tiếp cận.

Với cá cảnh, kiến thức và thị trường liên quan rất chặt chẽ. Khi người chơi hiểu một dòng cá, biết cách chăm sóc và tự tin hơn trong việc nuôi, nhu cầu thị trường cũng có cơ hội mở rộng.

Muốn xuất khẩu, trước hết phải biết mình có gì

Đưa cá lên sàn chưa đồng nghĩa với xuất khẩu.

Nhưng muốn đi đến thị trường quốc tế, ngành cá cảnh trước hết phải trả lời được những câu hỏi cơ bản: trại nào đang sản xuất, dòng cá nào có thể cung cấp ổn định, sản lượng ra sao, nguồn gốc ở đâu, đóng gói thế nào và khả năng vận chuyển cá sống đến đâu.

Đây đều là những dữ liệu cần được hình thành từ trước.

Đề án hiện tại chưa đặt ra một chương trình xuất khẩu cụ thể, nhưng việc chuẩn hóa trại nuôi, sản phẩm, nguồn gốc, vận chuyển và dữ liệu giao dịch là những nền tảng cần thiết nếu cá cảnh Đồng Tháp muốn tiếp cận thị trường rộng hơn trong tương lai.

Vì vậy, ba trại tham gia giai đoạn đầu không chỉ là ba gian hàng thử nghiệm. Đây có thể xem là bước thử để giải quyết bài toán lớn hơn: Đưa cá cảnh Đồng Tháp có thể từng bước hình thành một chuỗi sản xuất - giao dịch - truy xuất dựa trên dữ liệu.

Nếu làm được, giá trị của chuyển đổi số sẽ không nằm ở số lượng cá được đưa lên website.

Giá trị nằm ở việc một con cá khi rời khỏi trại có thể đi cùng danh tính, nguồn gốc, dữ liệu và uy tín của người đã tạo ra nó.

Đó mới là nền tảng để cá cảnh Đồng Tháp đi xa hơn.