Cá lạc - loài cá kỳ lạ chứa nhiều dinh dưỡng

Đặc điểm sinh học và yếu tố sinh thái

Cá lạc thuộc họ cá Muraenesocidae, sở hữu một hình thái đặc trưng với thân hình dài giống lươn, có thể đạt tới 1,5-2m, da trơn không vảy và miệng dài nhọn với bộ răng sắc bén. Về mặt sinh thái, đây là một loài cá dữ, sống ở tầng nước sâu, khoảng 100m, và có tập tính ăn tạp, với phổ thức ăn rộng bao gồm các loại cá nhỏ, tôm, tép và giáp xác. 

Một trong những đặc điểm sinh học quan trọng nhất, quyết định cả giá trị ẩm thực lẫn thách thức trong khai thác, là cấu trúc xương của chúng. Một con cá lạc dài 1,1m có thể chứa tới 3.500 xương dăm nhỏ li ti. Đặc điểm này đòi hỏi một kỹ thuật chế biến cực kỳ tinh xảo, thường là phải khứa mỏng và lạng thịt, để loại bỏ hoặc làm mềm xương. 

Hiện tại, nguồn cung cá lạc hoàn toàn phụ thuộc vào hoạt động khai thác tự nhiên, do chúng sống ở tầng nước sâu và chưa có mô hình nuôi thương phẩm phổ biến.

Giá trị kinh tế và vị thế trên thị trường

Giá trị kinh tế của cá lạc được quyết định bởi hai thành phần chính: thịt cá và bong bóng cá. Thịt cá lạc được đánh giá rất cao về mặt ẩm thực, luôn được săn đón tại các nhà hàng cao cấp và các điểm du lịch ven biển. Điều này đã đẩy giá bán cá tươi sống lên mức cao, dao động từ 220.000 đến 400.000 đồng/kg. Các sản phẩm chế biến sâu như khô cá lạc một nắng còn có giá trị cao hơn, từ 700.000 đến 1.000.000 đồng/kg. 

Tuy nhiên, bong bóng cá mới chính là bộ phận mang lại giá trị kinh tế lớn nhất. Bong bóng cá lạc, hay còn gọi là hoa giao, là một nguyên liệu cao cấp trong y học cổ truyền và ẩm thực bổ dưỡng, được ví như "nhân sâm biển" nhờ hàm lượng collagen dồi dào. Giá của bong bóng cá lạc khô có thể lên tới 9-10 triệu đồng/kg và thậm chí cao hơn rất nhiều đối với những bong bóng có kích thước lớn, chủ yếu được xuất khẩu sang các thị trường khó tính như Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Nguồn cung cá lạc khá hạn chế do việc khai thác khó khăn, chủ yếu tập trung vào các mùa vụ nhất định. Điều này, kết hợp với nhu cầu cao, đã tạo ra một ngành kinh tế phụ nhưng có thu nhập rất cao cho các cộng đồng ngư dân, đặc biệt tại Cà Mau.

Bong bóng cá lạc là 1 món ăn cao cấp. Ảnh : aFamily

Giá trị dinh dưỡng và ứng dụng trong ẩm thực

Sức hấp dẫn của cá lạc không chỉ đến từ giá trị kinh tế mà còn từ chất lượng thịt hảo hạng và giá trị dinh dưỡng vượt trội. Thịt cá có màu trắng tinh, kết cấu dai chắc, vị ngọt tự nhiên và không tanh. 

Về mặt dinh dưỡng, cá lạc là một nguồn cung cấp protein chất lượng cao (15-20g/100g), các axit béo omega-3 có lợi cho sức khỏe tim mạch và não bộ, cùng với một loạt các khoáng chất quan trọng như canxi và sắt. Với những đặc tính này, cá lạc là nguyên liệu lý tưởng cho nhiều món ăn đặc sắc, từ dân dã đến cao cấp. 

Kinh điển nhất là món canh chua cá lạc, một sự kết hợp hoàn hảo giữa vị ngọt béo của cá và vị chua thanh của lá dít hoặc me non. Ngoài ra, các món như kho sả nghệ, nướng than hoa hay thậm chí là ăn sống kiểu sashimi cũng rất được ưa chuộng.

Phương thức khai thác và các thách thức về bảo tồn

Do sống ở tầng nước sâu và có tập tính săn mồi về đêm, việc khai thác cá lạc đòi hỏi những kỹ thuật chuyên biệt. Ngư dân thường sử dụng phương pháp câu đêm hoặc lưới vây tại các khu vực ngoài khơi xa. Sản lượng mỗi chuyến đi thường không cao, chỉ khoảng vài trăm kilogam, nhưng giá trị thu về lại rất lớn, đặc biệt từ bong bóng. 

Tuy nhiên, chính giá trị kinh tế cao này lại đang tạo ra một áp lực khai thác ngày càng lớn lên quần thể cá lạc tự nhiên. Trong bối cảnh chưa có mô hình nuôi trồng hiệu quả, việc quản lý khai thác một cách bền vững, tuân thủ các quy định về mùa vụ và kích cỡ, là yếu tố sống còn để bảo vệ nguồn lợi quý giá này.

Bong bóng cá lạc chế biến được nhiều món ăn ngon. Ảnh : Cá kho làng Vũ Đại

Cá lạc không chỉ là một loài cá có hình dáng độc đáo mà còn là một đặc sản có giá trị kép, vừa là một đối tượng kinh tế quan trọng, vừa là một sản phẩm ẩm thực tinh hoa. Sự phát triển của ngành hàng này hoàn toàn phụ thuộc vào tính bền vững của hoạt động khai thác tự nhiên. Việc áp dụng các biện pháp quản lý khoa học, kết hợp giữa lợi ích kinh tế và trách nhiệm bảo tồn, sẽ là chìa khóa để đảm bảo rằng những sản vật quý của các vùng biển sâu Việt Nam sẽ tiếp tục hiện hữu, mang lại giá trị cho cả hôm nay và các thế hệ mai sau.