Chuyển đổi ngư cụ khai thác: Hướng đi bền vững cho ngành thủy sản Việt Nam

Việc sử dụng các ngư cụ truyền thống, có tính tận diệt cao đang làm suy kiệt nguồn lợi và là rào cản lớn khiến Việt Nam khó gỡ bỏ "thẻ vàng" IUU. Do đó, việc chuyển đổi sang các ngư cụ và công nghệ khai thác thân thiện với môi trường không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc để ngành có thể phát triển bền vững.

Tỉnh Ninh Thuận tổ chức lại nghề khai thác hải sản theo hướng bền vững
Tỉnh Ninh Thuận tổ chức lại nghề khai thác hải sản theo hướng bền vững. Ảnh: Sưu tầm

Bối cảnh: Khi ngư cụ truyền thống không còn phù hợp

Các loại ngư cụ truyền thống như lưới rê hay lưới kéo có một nhược điểm cố hữu là tính không chọn lọc. Khi được thả xuống, chúng sẽ bắt tất cả các sinh vật vướng vào mắt lưới, không phân biệt kích thước hay loài.

Hệ quả trực tiếp của việc này là một tỷ lệ đánh bắt không mong muố rất cao. Rất nhiều cá thể non, chưa đến tuổi sinh sản, và cả các loài sinh vật biển quý hiếm như rùa biển, thú biển cũng bị mắc vào lưới. Điều này không chỉ gây lãng phí tài nguyên mà còn phá vỡ nghiêm trọng cấu trúc của hệ sinh thái biển.

Bên cạnh đó, tình trạng "lưới ma" – các ngư cụ bị thất lạc hoặc vứt bỏ trên biển – vẫn tiếp tục trôi dạt và "săn mồi" một cách vô thức trong nhiều năm, trở thành những cái bẫy chết chóc, gây ra những tổn thất thầm lặng nhưng dai dẳng cho môi trường.

Lưới đánh cá bị vứt bỏ gây nguy hại cho các sinh vật biểnLưới đánh cá bị vứt bỏ gây nguy hại cho các sinh vật biển. Ảnh: aneco

Giải pháp công nghệ: Hướng tới khai thác có chọn lọc

Mục tiêu của các công nghệ và ngư cụ mới là tăng cường tính chọn lọc, đảm bảo chỉ khai thác các loài và kích cỡ mục tiêu, đồng thời giảm thiểu tối đa tác động đến các sinh vật khác.

Một trong những giải pháp đơn giản và hiệu quả nhất là việc cải tiến các ngư cụ hiện có. Việc lắp đặt các Thiết bị Loại trừ Rùa (Turtle Excluder Devices - TEDs) và Thiết bị Giảm đánh bắt không mong muốn (Bycatch Reduction Devices - BRDs) trên lưới kéo là những ví dụ điển hình. Đây là những thiết bị có cấu trúc đặc biệt, cho phép các sinh vật lớn như rùa biển hoặc các loài cá không mong muốn có thể tự thoát ra ngoài một cách an toàn.

Bên cạnh đó là việc chuyển đổi sang các loại ngư cụ mới, thân thiện hơn. Việc thay thế các loại lưỡi câu truyền thống bằng lưỡi câu tròn trong nghề câu vàng đã được chứng minh giúp giảm đáng kể tỷ lệ rùa biển bị mắc câu và tổn thương. Tương tự, các mô hình lưới vây cải tiến cũng được thiết kế để giảm thiểu việc đánh bắt nhầm các loài cá heo.

Một con rùa biển Kemp’s ridley thoát khỏi lưới bằng thiết bị loại trừ rùa (TED)Một con rùa biển Kemp’s ridley thoát khỏi lưới bằng thiết bị loại trừ rùa (TED). Ảnh: Sea turlte

Thách thức trên lộ trình chuyển đổi

Tuy nhiên, lộ trình chuyển đổi này không phải là không có thách thức. Rào cản lớn nhất đối với đa số ngư dân vẫn là chi phí. Việc đầu tư vào một bộ ngư cụ mới, hiện đại đòi hỏi một khoản vốn không nhỏ, đặc biệt là đối với các tàu cá quy mô nhỏ, hoạt động ven bờ.

Thách thức thứ hai đến từ tập quán và kiến thức. Nhiều ngư dân đã quen với các phương pháp khai thác truyền thống. Để họ thay đổi, cần có sự hỗ trợ mạnh mẽ về mặt đào tạo, hướng dẫn kỹ thuật để có thể sử dụng và bảo trì các loại ngư cụ mới một cách hiệu quả.

Đầu tư cho tương lai

Việc chuyển đổi ngư cụ không nên bị nhìn nhận như một gánh nặng chi phí, mà là một khoản đầu tư chiến lược cho tương lai. Nó không chỉ giúp bảo vệ nguồn lợi thủy sản, nền tảng sinh kế lâu dài của chính ngư dân, mà còn là điều kiện tiên quyết để đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường quốc tế.

Để quá trình này thành công, cần có sự chung tay của cả hệ thống. Nhà nước cần có các chính sách hỗ trợ về tài chính. Các viện nghiên cứu cần đẩy mạnh việc chuyển giao công nghệ. Và chính các doanh nghiệp, ngư dân cần chủ động thay đổi để xây dựng một ngành khai thác có trách nhiệm, hiệu quả và bền vững.

Đăng ngày 06/10/2025
Yen @yen
Nuôi trồng

FLOCponics: Sự tích hợp hoàn hảo của công nghệ biofloc và cây thủy canh

FLOCponics là một loại Aquaponics thay thế tích hợp công nghệ biofloc (BFT) với sản xuất cây trồng không sử dụng đất.

flocponics
• 15:51 07/03/2022

Mô hình nuôi ba ba lãi 300 triệu đồng/năm

Mô hình nuôi ba ba của ông Lương Thành Kỷ, ở thị trấn Búng Tàu, huyện Phụng Hiệp. Qua 14 năm phát triển, đến nay đàn ba ba sinh sản của ông Kỷ đã phát triển hơn 1.500 con, mỗi năm xuất bán ra thị trường từ 8.000-10.000 con giống, trừ hết các khoản chi phí, lợi nhuận gần 300 triệu đồng/năm.

Ba ba.
• 09:38 14/06/2021

Kinh tế ổn định nhờ nuôi ba ba sinh sản

Hơn 20 năm nuôi ba ba sinh sản, anh Nguyễn Đức Lợi, ấp Phước Thọ B, xã Mỹ Phước, huyện Mỹ Tú, tỉnh Sóc Trăng có cuộc sống khấm khá. Gắn bó lâu năm với con ba ba một phần cũng vì sự yêu thích loài vật này, ba ba lại dễ nuôi, nhẹ công chăm sóc, thị trường tiêu thụ tốt, đem lại nguồn thu nhập ổn định cho gia đình anh.

• 15:40 03/03/2021

Thu trăm triệu đồng mỗi năm từ nuôi ba ba

Nuôi ba ba gai là một công việc đòi hỏi phải có nguồn vốn lớn và kỹ thuật cao. Nhưng bằng ý chí, nghị lực, sự đam mê tận tụy với công việc cùng với áp dụng các kiến thức khoa học kỹ thuật mà ông Phạm Tất Đạt ở xã Yên Bình, thành phố Tam Điệp đã thành công, vươn lên trở thành triệu phú.

kỹ thuật sản xuất giống baba
• 10:00 30/05/2017

Nghịch lý tận diệt cá nhỏ để nuôi cá lớn

Sự phát triển của ngành nuôi trồng thủy sản ao đất đang phụ thuộc quá mức vào nguồn đạm từ biển khơi qua việc khai thác ồ ạt các loài cá mồi tự nhiên. Thực trạng này tạo ra một vòng lặp kém bền vững khi con người phải đánh đổi một lượng lớn sinh vật biển cỡ nhỏ chỉ để thu về số lượng khiêm tốn tôm cá thương phẩm.

Đánh bắt cá
• 09:00 16/03/2026

Chuẩn bị các điều kiện nuôi trồng thủy sản vụ xuân hè

Để chủ động mùa vụ và thực hiện hiệu quả kế hoạch phát triển nuôi trồng thủy sản năm 2026, thời điểm này các địa phương trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa đang tích cực cải tạo ao, đầm, đồng thời chuẩn bị đầy đủ các điều kiện cho vụ nuôi thủy sản xuân – hè. Sự chủ động ngay từ đầu vụ được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao năng suất, hiệu quả nuôi trồng, hướng tới một vụ sản xuất đạt kết quả cao.

ao nuôi
• 10:00 15/03/2026

Tái sử dụng nước trong nuôi tôm có khả thi không

Tái sử dụng nước ao nuôi là giải pháp được nhiều hộ nuôi tôm áp dụng nhằm tiết kiệm chi phí và thời gian chuẩn bị vụ mới. Tuy nhiên, nếu không xử lý đúng cách, nguồn nước cũ có thể tiềm ẩn nhiều rủi ro về ô nhiễm và dịch bệnh cho tôm nuôi.

ao nuôi dùng quạt
• 09:00 14/03/2026

Cách kéo lưới thu hoạch không làm đục bùn, tránh tôm cá bị đen mang

Kéo lưới sai kỹ thuật làm sục bùn đáy ao là nguyên nhân chính gây ra hiện tượng đen mang ở thủy sản. Việc áp dụng các thao tác thu hoạch chuẩn xác sẽ giúp giải quyết triệt để vấn đề và bảo vệ trọn vẹn giá trị thương phẩm.

cảnh thu hoạch
• 14:00 12/03/2026

Phụ thu 10% và những điều chỉnh tức thời của thị trường nhập khẩu thủy sản tại Hoa Kỳ

Chính sách phụ thu nhập khẩu 10% của Hoa Kỳ đang tạo ra nhiều biến động đối với thị trường thủy sản toàn cầu, buộc các nhà nhập khẩu phải nhanh chóng điều chỉnh chiến lược kinh doanh, chuỗi cung ứng và cấu trúc chi phí. Diễn biến này được dự báo sẽ tác động trực tiếp đến hoạt động xuất khẩu thủy sản của Việt Nam trong năm 2026.

chế biến thủy sản
• 14:56 17/03/2026

Bộ Nông nghiệp và Môi trường trả lời cử tri TP.HCM về giải pháp ngăn thực phẩm bẩn

Trước lo ngại về tình trạng sử dụng chất cấm trong chăn nuôi, thủy sản và thực phẩm không rõ nguồn gốc, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết sẽ tiếp tục hoàn thiện chính sách, tăng cường hậu kiểm và xử lý nghiêm vi phạm để bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

cá
• 14:56 17/03/2026

Làm Thế Nào Để Một Trang Trại Cá Có Thể Kiếm Được Lợi Nhuận?

Lợi nhuận trong nuôi cá không đến từ việc cắt giảm chi phí bằng mọi giá, mà đến từ khả năng tối ưu biên lợi nhuận trên mỗi kilogram cá bán ra. Điều này phụ thuộc vào ba yếu tố cốt lõi: lựa chọn loài nuôi, phương thức nuôi và chiến lược thức ăn.

• 14:56 17/03/2026

Xung Đột Trung Đông Leo Thang: Chuỗi Cung Ứng Thủy Sản Việt Nam Đối Mặt Rủi Ro Lớn

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thuỷ sản Việt Nam (VASEP), Trung Đông đang nổi lên là một trong những thị trường tăng trưởng đáng chú ý của thủy sản Việt Nam.

cảng
• 14:56 17/03/2026

Chuyển giao công nghệ tạo giống tôm kháng bệnh (SPR)

Việc chuyển giao thành công kỹ thuật chọn giống kháng bệnh chính là chìa khóa giải quyết triệt để rủi ro từ gốc rễ, thay vì thụ động chạy chữa bằng hóa chất như trước đây.

tôm
• 14:56 17/03/2026
Some text some message..