Đồng quản lý - giải pháp bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản dựa vào cộng đồng

Cà Mau – tỉnh cực Nam của Tổ quốc với hệ thống sông ngòi chằng chịt và diện tích ngư trường thăm dò khai thác rộng lớn, vùng biển tỉnh Cà Mau được xem là một trong các ngư trường trọng điểm của cả nước. Tuy nhiên, sức ép từ khai thác quá mức, thiếu kiểm soát, cùng những thách thức môi trường đã khiến nguồn lợi thủy sản tại địa phương này ngày càng suy giảm, đe dọa sinh kế lâu dài của  cộng đồng ngư dân ven biển.

“Đồng quản lý là phương thức quản lý, trong đó Nhà nước chia sẽ quyền hạn trách nhiệm với tổ chức cộng đồng tham gia quản lý trong bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản. Theo đó, tổ chức cộng đồng tham gia đồng quản lý trong bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản là tổ chức do các thành viên tự nguyện tham gia, cùng nhau quản lý, chia sẽ lợi ích, bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản tại khu vực địa lý xác định, có tư cách pháp nhân hoặc không có tư cách pháp nhân, được cơ quan nhà nước có thẩm quyền công nhận và giao quyền tham gia đồng quản lý” – (Luật Thuỷ sản 2017)

Trước thực trạng đó, việc triển khai mô hình đồng quản lý trong bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản trên địa bàn tỉnh Cà Mau đã và đang được quan tâm, chỉ đạo thực hiện. Đây không chỉ là xu hướng tất yếu trong quản lý nghề cá hiện đại mà còn phù hợp với định hướng phát triển kinh tế biển bền vững và Luật Thủy sản năm 2017.

Tháng 6/2025, Hội Thủy sản Việt Nam phối hợp với Chi cục Thủy sản tỉnh Cà Mau tổ chức lễ phát động Dự án “Xây dựng mô hình đồng quản lý bảo vệ nguồn lợi thủy sản tại xã Khánh Bình Tây và Khánh Bình Tây Bắc, huyện Trần Văn Thời, tỉnh Cà Mau (nay là xã Đá Bạc)”. Dự án được hỗ trợ kinh phí từ Chương trình tài trợ dự án nhỏ (SGP) do Quỹ môi trường toàn cầu (GEF) và được Chương trình phát triển của Liên Hợp Quốc (UNDP) triển khai cùng với nguồn đối ứng kinh phí từ Chương trình bảo vệ nguồn lợi của tỉnh Cà Mau, cộng đồng ngư dân nhằm tăng cường năng lực cộng đồng, thúc đẩy bảo vệ nguồn lợi và phục hồi sinh kế bền vững cho ngư dân ven biển. Dự án tập trung vào các mục tiêu cụ thể như:

- Quản lý và bảo vệ bền vững nguồn lợi thủy sản, giảm thiểu các hoạt động khai thác mang tính tận diệt, vi phạm quy định pháp luật;

- Thúc đẩy và tăng cường vai trò của cộng đồng ngư dân, thông qua việc thành lập các tổ đồng quản lý, nâng cao năng lực và nhận thức về quản lý tài nguyên biển;

- Xây dựng mô hình đồng quản lý trên cơ sở tiếp cận hệ sinh thái, có sự tham gia của nhiều bên liên quan như chính quyền địa phương, cơ quan chuyên môn, tổ chức xã hội và cộng đồng dân cư;

- Hướng tới xây dựng sinh kế thay thế và nguồn tài chính bền vững, tạo điều kiện để người dân ổn định đời sống và giảm áp lực khai thác tài nguyên thiên nhiên.

Quản lý và bảo vệ bền vững nguồn lợi thủy sản. Ảnh: Job Tôm

Ngay sau lễ phát động, các hoạt động cụ thể của dự án đã được triển khai đồng bộ: tiến hành khảo sát thực địa, xác lập ranh giới khu vực đồng quản lý, xây dựng quy ước cộng đồng về khai thác, tổ chức tập huấn, truyền thông, và đặc biệt là thành lập các Ban quản lý cộng đồng gồm: ngư dân, tổ chức đoàn thể và đại diện chính quyền. Mỗi thành viên trong cộng đồng được tham gia vào quá trình ra quyết định, xây dựng và thực thi quy định, từ đó nâng cao tính minh bạch, công bằng và hiệu quả.

Tuy còn ở giai đoạn đầu, nhưng mô hình đã bước đầu tạo được sự đồng thuận cao trong cộng đồng ngư dân địa phương. Người dân nhận thức rõ hơn vai trò của mình trong công tác bảo vệ nguồn lợi, tích cực tham gia vào các hoạt động của dự án. Đồng thời, một số mô hình sinh kế thay thế cũng bắt đầu được nghiên cứu như: nuôi thủy sản thân thiện môi trường, phát triển du lịch sinh thái cộng đồng gắn với hoạt động khai thác thuỷ sản.

Lãnh đạo cơ quan chuyên môn, Hội Thuỷ sản, Tổ chức UNDP, chính quyền địa phương, các bên liên quan và cộng đồng ngư dân chụp ảnh lưu niệm tại Lễ khởi động dự án. Ảnh: Huỳnh Như 

Mô hình tại xã Đá Bạc được kỳ vọng sẽ trở thành hình mẫu để nhân rộng trên toàn tỉnh Cà Mau, đặc biệt tại các xã ven biển có điều kiện tương tự. Trong thời gian tới, Hội Thủy sản tỉnh Cà Mau sẽ tiếp tục phối hợp với Chi cục Thủy sản, các cơ quan chuyên môn để hoàn thiện mô hình, đánh giá hiệu quả, từ đó đề xuất cơ chế nhân rộng. Đồng thời, tăng cường tuyên truyền, nâng cao năng lực cho cộng đồng, thúc đẩy việc lồng ghép đồng quản lý vào các chương trình phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương.

Đồng quản lý không chỉ là giải pháp bảo vệ nguồn lợi thủy sản, mà còn là cách thức xây dựng quản trị cộng đồng hiệu quả, phát huy tinh thần tự chủ và trách nhiệm xã hội của người dân. Khi được trao quyền, được tin tưởng và đồng hành, chính ngư dân sẽ trở thành lực lượng nòng cốt trong công tác bảo tồn biển, bảo vệ tương lai nghề cá truyền thống và phát triển kinh tế ven biển một cách bền vững.