Gia Lai chuyển đổi nghề, giải bản tàu cá: Giải pháp căn cơ cho sinh kế ngư dân

Thực tế đó đòi hỏi những giải pháp mang tính căn cơ, lâu dài, vừa bảo vệ nguồn lợi, vừa chăm lo đời sống cho cộng đồng ngư dân. Nghị quyết số 27/2025/NQ-HĐND của HĐND tỉnh Gia Lai về quy định chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề, giải bản tàu cá không có nhu cầu hoạt động, không  đủ điều kiện khai thác thủy sản được ban hành trong bối cảnh này được xem là bước đi cần thiết và phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Trong những năm gần đây, hoạt động khai thác thủy sản gặp nhiều khó khăn. Nguồn lợi thủy sản suy giảm rõ rệt do khai thác kéo dài, trong khi chi phí nhiên liệu, vật tư đầu vào liên tục tăng cao, khiến hiệu quả sản xuất giảm sút. Bên cạnh đó, diễn biến thời tiết trên biển ngày càng bất thường, tiềm ẩn nhiều rủi ro cho tàu cá và lao động nghề cá. Nhiều chuyến biển không đạt sản lượng như kỳ vọng, thậm chí thua lỗ, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập và đời sống của ngư dân.

Song song với những khó khăn về kinh tế, yêu cầu quản lý nghề cá ngày càng chặt chẽ, đặc biệt là việc triển khai nghiêm các quy định về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU). Các quy định về giám sát hành trình, ghi nhật ký khai thác, truy xuất nguồn gốc thủy sản được thực hiện quyết liệt đã bộc lộ rõ những hạn chế của nhiều tàu cá công suất nhỏ, làm nghề khai thác truyền thống. Không ít tàu cá không đáp ứng đủ điều kiện pháp lý buộc phải ngừng hoạt động, nằm bờ trong thời gian dài.

Thực tế tại các địa phương, nhiều tàu cá đã sử dụng lâu năm đều đăng ký xả bản. Nguyên nhân chủ yếu là chi phí đầu tư để lắp đặt thêm thiết bị giám sát, hoàn thiện hồ sơ pháp lý khá lớn, trong khi nguồn lợi ngày càng cạn kiệt, hiệu quả khai thác thấp. Một số chủ tàu đã chủ động thay máy bộ thành máy thủy và hoàn tất thủ tục đăng ký, xin cấp phép theo quy định. Tuy nhiên, vẫn còn không ít tàu cá không đủ điều kiện, buộc phải đăng ký xả bản để chấp hành yêu cầu quản lý.

Theo nhiều ngư dân, nếu không có chính sách hỗ trợ phù hợp, việc xả bản tàu cá sẽ gặp nhiều khó khăn. Nhiều tàu cá tuy không đủ điều kiện pháp lý nhưng vẫn còn sử dụng được. Nếu không có chính sách hỗ trợ, chủ tàu sẽ không mặn mà với việc xả bản, thậm chí có thể lén lút đưa tàu ra khơi, gây rủi ro cho chính họ và tạo thêm áp lực cho công tác quản lý. Vì vậy, siết chặt quản lý phải đi kèm giải pháp sinh kế để ngư dân yên tâm chuyển đổi, ổn định cuộc sống.

Xuất phát từ thực tế đó, Nghị quyết số 27/2025 được xây dựng với mục tiêu kép: vừa góp phần bảo vệ nguồn lợi thủy sản, vừa bảo đảm sinh kế, an sinh xã hội cho cộng đồng ngư dân. Điểm nổi bật của nghị quyết là không chỉ hỗ trợ kinh phí giải bản tàu cá, mà còn hướng đến chuyển đổi sinh kế một cách căn cơ, lâu dài. Đối tượng thụ hưởng bao gồm chủ tàu cá, thuyền viên, lao động trực tiếp trong khai thác thủy sản và các thành viên hộ gia đình sống phụ thuộc vào nghề cá, đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định.

Theo đó, ngư dân thuộc diện thụ hưởng được hỗ trợ học nghề, đào tạo chuyển đổi việc làm, tư vấn và giới thiệu việc làm; đồng thời được tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi để phát triển sinh kế mới phù hợp với điều kiện từng địa phương. Việc sắp xếp, giải bản các tàu cá không đủ điều kiện hoạt động không chỉ giúp công tác quản lý nghề cá thuận lợi hơn, mà còn tạo điều kiện để ngư dân chuyển sang các lĩnh vực sản xuất phù hợp, ổn định hơn.

Các ngư dân được tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi để phát triển sinh kế mới phù hợp với điều kiện từng địa phương. Ảnh: NT

Sau chuyển đổi, lao động nghề cá có thể tham gia nuôi trồng thủy sản, dịch vụ hậu cần nghề cá, chế biến thủy sản, du lịch cộng đồng ven biển hoặc các ngành nghề phi nông nghiệp tại địa phương. Đây là những hướng đi được đánh giá có tiềm năng, phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của nhiều vùng ven biển, góp phần giảm áp lực khai thác lên nguồn lợi thủy sản tự nhiên.

Việc ban hành Nghị quyết số 27/2025 cũng phù hợp với định hướng chung của Chính phủ trong công tác chống khai thác IUU và phát triển bền vững ngành thủy sản. Theo “Kế hoạch hành động tháng cao điểm chống khai thác IUU và phát triển bền vững ngành thủy sản Việt Nam”, Thủ tướng Chính phủ đã giao các địa phương chủ động ban hành chính sách chuyển đổi nghề, xả bản đối với tàu cá không có nhu cầu hoạt động hoặc không đủ điều kiện khai thác, phù hợp với thực tiễn từng địa phương.

Để nghị quyết đi vào cuộc sống, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các cấp, các ngành, chính quyền địa phương và sự đồng thuận của ngư dân. Có thể khẳng định, Nghị quyết số 27/2025 của HĐND tỉnh Gia Lai không chỉ là giải pháp trước mắt, mà còn là bước đi quan trọng trong tái cơ cấu nghề cá, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và ổn định sinh kế lâu dài cho ngư dân ven biển.