Làm thế nào để nâng cao lợi thế canh tranh cho ngành tôm Việt Nam?

Nuôi trồng thuỷ sản là một trong những ngành sản xuất kinh doanh, hoạt động kinh tế nằm trong tổng thể phát triển kinh tế –xã hội quan trọng của Việt Nam, đặc biệt là ngành sản xuất và tiêu thụ tôm. Nhu cầu sản phẩm thuỷ sản nói chung và tôm nói riêng để cung ứng cho người tiêu dùng toàn cầu ngày càng tăng trong khi công tác tổ chức quản lý, sự phân chia lợi ích trong chuỗi sản xuất vẫn còn nhiều bất cập dẫn đến làm tăng giá thành sản xuất, giảm lợi thế cạnh tranh đối với các nước có chung tiềm năng sản xuất thủy sản. Chính vì thế việc chia sẻ thông tin và minh bạch hơn trong các chuỗi sản xuất sẽ giúp ngành tôm có nhiều lợi thế cạnh tranh hơn trên thị trường quốc tế trong bối cảnh ngành thủy sản đang tham gia hội nhập kinh tế quốc tế.
Hiện nay, một “nghịch lý” vẫn  xảy ra và dường như chỉ có ở Việt Nam đó là tình trạng giá thành tôm nuôi luôn rất cao (so với các nước cạnh tranh chính như Ấn Độ, Thái Lan,…), giá bán cao nhưng người nuôi lại “khó giàu”, vẫn “hứng” chịu nhiều rủi ro. Trong thực tế giá thành tôm Việt Nam cao hơn so với nhiều nước, nên hiệu quả sản xuất kinh doanh tôm của Việt Nam giảm. Tại sao vậy? Câu hỏi đặt ra là “Làm thế nào để người sản xuất trong chuỗi cung ứng tôm Việt Nam tăng được khả năng cạnh tranh trên thị trường thế giới?”

Để trả lời các câu hỏi trên, năm 2016, các đối tác PPP đã thống nhất chủ đề Đối thoại bàn tròn về nuôi thủy sản (ARD) là “Làm thế nào để nâng cao lợi thế cạnh tranh của ngành tôm Việt Nam” đây là nội dung đối thoại được ưu tiên thực hiện trong Kế hoạch hành động của hợp tác Công tư ngành thủy sản, nhằm đẩy mạnh hơn nữa vai trò và lợi thế của ngành tôm Việt Nam trên thị trường quốc tế. Với sự tham dự của trên 100 đại biểu đến từ các cơ quan quản lý trung ương và địa phương, các doanh nghiệp sản xuất, giống, thức ăn, hiệp hội và bà con nuôi tôm tại đồng bằng Sông Cửu Long, Đối thoại bàn tròn nuôi thủy sản 2016 được xem là cơ hội chia sẻ để tìm ra hướng giải pháp cho việc nâng cao tính cạnh tranh của ngành tôm Việt Nam.

Tại Đối thoại bàn tròn 2016, ông Trần Đình Luân, Phó tổng cục trưởng Tổng cục Thủy sản khẳng định: “Phát huy sức mạnh của hệ thống chính trị và chỉ đạo sát sao của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn trong quá trình phát triển ngành thủy sản có thể thấy sự hợp tác của các bên, bao gồm các tổ chức quốc tế, các tổ chức phi chính phủ, các doanh nghiệp cung ứng đầu vào và doanh nghiệp sản xuất cũng như toàn thể nông dân nuôi tôm là điều hết sức cần thiết đối với sự phát triển bền vững ngành thủy sản. Việc làm thế nào để nâng cao khả năng cạnh tranh của ngành tôm là ưu tiên hàng đầu của Bộ NN&PTNT, sự tham gia của các bên sẽ giúp khai thác tối đa cơ chế minh bạch thông tin đầu vào sản xuất, tăng cường hợp tác trong chuỗi cung ứng, thể hiện nền tảng cho sự hợp tác giữa hai khối nhà nước- tư nhân, góp phần tăng lợi nhuận bằng việc giảm chi phí đầu vào sản xuất để tối ưu hóa lợi thế cạnh tranh trên thị trường”.

Đại diện của GIZ, TS. Christian Henckes, Cố vấn trưởng Chương trình GIZ/ICMP cho rằng: “Thách thức lớn của ngành tôm Việt Nam trong thời gian tới chính là khi gia nhập TPP, đó là đáp ứng các quy tắc xuất xứ và chất lượng sản phẩm, chịu sự cạnh tranh mạnh mẽ  từ các thị trường khác, đối mặt với rào cản kỹ thuật với việc tự do hóa thương mại và lao động trong ngành thủy sản. Chính vì thế, việc các chủ thể trong ngành, bao gồm người sản xuất, doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu, và đặc biệt là các doanh nghiệp cung cấp đầu vào như giống, thức ăn và thuốc luôn đóng vai trò quyết định chuỗi giá trị của ngành tôm. Nếu chúng ta có những giải pháp đầu vào hữu hiệu để giảm chi phí sản xuất thì ngành tôm sẽ có lợi thế cạnh tranh với các nước xuất khẩu tôm trong khu vực như Thái Lan, Indonesia hay Ấn Độ”.

Một số đại biểu khác cũng cho rằng, đến lúc cần phải phát huy lợi thế của ngành tôm Việt Nam thông qua việc minh bạch hóa đầu vào sản xuất và tăng cường việc thực thi các biện pháp để nâng cao chất lượng giống, thức ăn là điều kiện tiên quyết để đưa ngành tôm hướng đến phát triển bền vững hơn và khẳng định lợi thế của tôm Việt Nam trên thị trường toàn cầu. Khi tham gia Đối thoại bàn tròn, các doanh nghiệp và thậm chí là cả nông ngư dân cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tham gia góp ý để hỗ trợ việc thực hiện các chiến lược, chương trình và chính sách nhằm phát triển sản xuất theo hướng bền vững về môi trường và xã hội.