Lặng nhìn ngư dân “bắt lộc trời” trên miền sông Lục Đầu

Mùa nước rút mùa sông thức giấc

Cuối thu, những cơn gió se lạnh tràn về, mang theo dấu hiệu nước lũ trên các cánh đồng trong đê bắt đầu rút. Khi nguồn nước từ đồng tràn ra sông, Lục Đầu Giang như khoác lên mình diện mạo mới: trong lành hơn, đầy đặn hơn và giàu đặc sản hơn. Đây cũng là lúc người dân thôn Bến bước vào thời vụ quan trọng nhất trong năm.

Khúc sông chảy qua thôn Bến có lưu vực rộng, phù sa nhiều, dưới lòng sông là các mỏm ghềnh đá kéo dài hàng trăm mét. Nhờ đó mà thủy sinh phát triển mạnh, từ cá trắm, cá chép cho đến những loài nhỏ hơn. Cả một đoạn sông trở thành vùng nước màu mỡ, giúp dân chài duy trì truyền thống bao đời.

Không khí mỗi chiều trên bến Cổ Phao trở nên nhộn nhịp. Thuyền nhỏ cập bờ, túi cước đựng cá được đưa lên, từng con cá sông còn ngoi ngóp. Những đôi tay thoăn thoắt phân loại cá, rửa sạch rồi chuyển ra chợ hoặc giao cho khách quen. Người dân ở đây quen với lối sống gắn liền với dòng nước: sáng xuống thuyền, chiều trở về, mang theo thành quả của một ngày lao động.

Nhiều hộ dùng cần câu, số khác dùng lưới tùy theo con nước. Mỗi năm thường có hai thời điểm cá nhiều nhất: tháng Tư – tháng Năm âm lịch và tháng Tám – tháng Chín âm lịch. Khi nước đồng rút mạnh, cá kéo ra sông, tạo nên thời điểm vàng cho người dân. Chỉ cần chịu khó, một ngày có thể thu được vài chục cân cá, mang lại thu nhập đáng kể.

Trên bờ, âm thanh quen thuộc của mái chèo khua nước, tiếng người gọi nhau í ới hòa với màu hoàng hôn phủ nhẹ lên mặt sông khiến khung cảnh thêm thi vị. Lục Đầu Giang mùa này không chỉ đẹp mắt, mà còn đậm chất mưu sinh bình dị.

Nhịp sống ven sông và “nghề xem nước” độc đáo

Thôn Bến – trước kia gọi là Cổ Phao – nằm bên dòng sông Thương và gắn bó với nghề chài lưới từ nhiều thế hệ. Dù cuộc sống thay đổi, dân số chuyển dịch, nhưng nghề sông nước vẫn tồn tại như một mạch nguồn văn hóa.

Một trong những kinh nghiệm được người dân truyền nhau chính là “nghề xem nước”. Người làm nghề lâu năm chỉ cần quan sát phao lưới, dòng chảy hay mực nước cũng biết thời điểm phù hợp để thả lưới hoặc đặt câu.

Ngư dân chuẩn bị thuyền và đồ nghề cho buổi đánh cá cuối ngày

Theo kinh nghiệm dân gian, những tháng có ba con nước như tháng Hai và tháng Tám âm lịch thường dễ đoán hơn. Đầu năm, nước đứng vào buổi chiều; cuối năm, nước đứng vào buổi sáng. Khoảnh khắc “nước đứng” là lúc lưới nhẹ, dễ thu, cá cũng ít chạy, tăng khả năng đánh bắt.

Nhiều gia đình chọn lưới đóng vì hiệu quả cao: mỗi tấm lưới dài cả trăm mét, chỉ cần neo hai đầu là có thể để qua đêm. Người chuyên câu thì lại có bí quyết riêng, đặt mồi dựa vào ghềnh đá, nơi cá thường tụ lại. Mỗi phương pháp đều là thành quả tích lũy từ nhiều năm gắn bó với dòng nước.

Chiều xuống, những chiếc thuyền nhỏ lướt giữa ánh nắng tàn. Từ xa nhìn lại, cảnh tượng đó tạo thành một bức tranh làng quê yên bình – nơi con người và thiên nhiên hòa quyện. Bên bờ, đền Cổ Phao trầm mặc, rặng tre nghiêng mình xuống mặt nước, trẻ con nô đùa trên sân đền… Tất cả tạo nên không gian gợi nhớ ký ức xưa.

Giữ nghề để giữ lấy hồn quê

Không chỉ là kế sinh nhai, nghề chài lưới ở thôn Bến còn là biểu tượng của sự gắn bó với thiên nhiên. Dù đã trải qua nhiều giai đoạn khó khăn, cư dân nơi đây vẫn bền bỉ gìn giữ nghề.

Tuy nhiên, con sông cũng đối mặt không ít áp lực. Rác thải sinh hoạt theo dòng nước trôi về ngày một nhiều hơn. Ngư dân khi kéo lưới thường phải gom cả túi nilon, chai lọ vướng vào mắt lưới. Có ngày, rác còn nhiều hơn cá.

Ngư dân thu lưới cuối buổi, kiểm tra từng mẻ cá sông

Nghiêm trọng hơn là tình trạng đánh bắt bằng xung điện từ nơi khác tràn tới. Chỉ một lần quét điện là cá lớn cá bé đều chết, làm cạn kiệt nguồn thủy sản và phá vỡ chu kỳ sinh trưởng tự nhiên. Dù người dân đã nhiều lần can ngăn, nhưng đây vẫn là vấn đề khó xử lý triệt để.

Giữa những đổi thay của thời hiện đại, người dân thôn Bến vẫn giữ trong mình tình yêu dòng sông. Mỗi chiếc thuyền, mỗi tấm lưới không chỉ là công cụ mưu sinh, mà còn là sự tiếp nối ký ức và bản sắc. Lục Đầu Giang vẫn ngày đêm xuôi dòng, chứng kiến nỗi nhọc nhằn, hy vọng và tấm lòng của bao thế hệ sống nhờ con nước.

Từ bến sông ấy, hình ảnh những ngư dân bền bỉ “bắt lộc trời” đã trở thành nét đẹp đặc trưng của miền sông nước Bắc Ninh – nơi mà cuộc sống giản dị hòa cùng dòng chảy thời gian, tạo nên câu chuyện mộc mạc mà giàu sức sống của một vùng quê ven sông.