“Mắt xích còn thiếu” giữa cá mập và cá đuối là gì?

Hãy cùng tìm hiểu về một sinh vật huyền thoại được mệnh danh là “mắt xích” đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng ngay bên dưới.

Một sinh vật biển có ngoại hình độc đáo

Cá mập ghita mõm cong (tên khoa học Rhina ancylostoma) đã tồn tại suốt hàng triệu năm, mang dáng dấp như sự hòa quyện giữa cá mập và cá đuối. 

Thông thường, cá mập ghita mõm cong được phát hiện ở vùng biển nhiệt đới Ấn Độ Dương - Tây Thái Bình Dương (bao gồm Biển Đỏ), bao gồm xung quanh vùng Đông Phi, Papua New Guinea, Nhật Bản và Úc. Người ta thường nhìn thấy chúng ở độ sâu khoảng 20m trên những khu vực đáy cát, phần bùn gần bờ hoặc gần rạn san hô. 

Nhìn bề ngoài, không ít người bối rối không biết nên gọi chúng là “cá mập” hay “cá đuối”. Bởi cá mập ghita mõm cong được ghi nhận là thuộc một nhóm động vật đặc biệt có chung đặc điểm với cả cá mập và cá đuối. 

Cá mập ghita mõm cong là sự kết hợp giữa cá mập và cá đuối

Thực ra, loài sinh vật này thuộc họ cá đuối, bởi các khe mang của chúng nằm ở mặt dưới cơ thể. Đây chính là điểm khác biệt rõ rệt so với cá mập, vốn có khe mang ở hai bên thân.

Cụ thể, cá mập ghita sở hữu phần thân trước dẹt và phẳng đặc trưng giống cá đuối; còn phần thân sau lại mang đặc điểm của cá mập với vây lưng và đuôi rõ rệt. Chính tổng thể ngoại hình “nửa đuối nửa mập” ấy khiến chúng gợi nhớ đến hình dáng một cây đàn ghita quen thuộc. Đó cũng chính là lý do chúng được gọi với cái tên đặc biệt là cá mập ghita mõm cong.

Cá mập ghita mõm cong là “một kỳ quan tiến hóa”

Cá mập ghita mõm cong thường có cơ thể màu xám xanh hoặc nâu, được phủ dày những đốm trắng và đốm đen trên đầu và vùng vai. Trong khi đó, toàn bộ phần dưới thân thể của chúng lại có màu trắng. 

Theo các nhà khoa học, lớp màu trắng này là đặc điểm phổ biến ở nhiều loài cá mập, giúp chúng ẩn mình tốt hơn trước cả kẻ săn mồi lẫn con mồi. Thậm chí, trong điều kiện nuôi nhốt, người ta còn quan sát thấy cá mập ghita mõm cong có khả năng tự điều chỉnh sắc màu cơ thể để hòa lẫn vào môi trường xung quanh.

Lớp phủ màu trắng của cá mập ghita mõm cong giúp chúng “đánh lừa” hiệu quả

Đặc biệt, trên chiếc đầu tròn và dẹp của loài cá này nổi bật hai hàng dải gai hay còn gọi là các nhú sừng trông như hàng chân mày cứng cáp. Không chỉ vậy, dọc giữa lưng của chúng cũng có một hàng gai nhọn đóng vai trò phòng thủ, thậm chí có thể dùng để húc khi cần thiết.

Thức ăn chủ yếu của cá mập ghita mõm cong là các loài động vật giáp xác và thân mềm sống dưới đáy biển như tôm, cua và nghêu.

Sở hữu chiếc miệng rộng nằm ngang, loài cá này có bộ hàm chứa nhiều rãnh, với những chiếc răng chuyên để nghiền nát được xếp thành từng hàng dạng gợn sóng. Nhờ những chiếc răng phẳng, có gờ dày và chắc khỏe ấy cho phép chúng dễ dàng phá vỡ cả những lớp vỏ cứng nhất. Do đó, chúng cũng có thể săn bắt thêm các loài cá xương để bổ sung vào khẩu phần ăn.

Về sinh sản, cá mập ghita mõm cong thuộc nhóm trực sinh sống. Điều đó có nghĩa là chúng tạo ra trứng, nhưng thay vì đẻ ra ngoài thì trứng sẽ nở ngay bên trong cơ thể cá mẹ. Mỗi lần sinh, cá cái thường cho ra đời khoảng từ 2 cá con trở lên. Mỗi con khi mới chào đời đã dài tới 45cm - một kích thước khá ấn tượng với loài cá này.

Đến nay, vấn đề tuổi thọ của cá mập ghita mõm cong vẫn còn là một dấu chấm hỏi lớn. Bởi chúng ta vẫn chưa xác định được chắc chắn tuổi thọ của chúng trong điều kiện tự nhiên là bao nhiêu. Tuy nhiên, đặt trong môi trường nuôi nhốt, sinh vật đặc biệt này có thể sống khoảng 7 năm. 

Là loài săn mồi đỉnh cao, cá mập ghita mõm cong góp phần giữ cân bằng cho hệ sinh thái biển. Song, chúng thường bị săn bắt để lấy vây để chế biến thức ăn và những chiếc gai lưng bị thu gom làm trang sức.

Hiện nay, họ cá mập guitar nằm trong top 10 nhóm động vật có xương sống bị đe dọa nhất, và cá mập ghita mõm cong được xếp vào mức “Cực kỳ nguy cấp” trong Sách đỏ IUCN. 

Dù hiểu biết của con người về cá mập ghita mõm cong và các loài cùng họ còn rất hạn chế, dữ liệu hiện có cho thấy rằng quần thể của chúng đang giảm mạnh, thậm chí là tuyệt chủng cục bộ. Có thể thấy, sự suy giảm mạnh của chúng chính là lời cảnh báo rõ ràng về sự mong manh của đại dương nói chung ở thời điểm hiện tại.