Quản lý thức ăn trong nuôi tôm: Nền tảng cho năng suất và hiệu quả bền vững

Các loại thức ăn và cách sử dụng 

Thức ăn dùng trong nuôi tôm có thể chia thành ba nhóm chính. Thức ăn tự nhiên bao gồm tảo, luân trùng, bo bo và các sinh vật đáy như giun hay giáp xác nhỏ. Đây là nguồn dinh dưỡng quan trọng ở giai đoạn đầu khi tôm mới thả giống, cung cấp protein, axit amin và các chất béo thiết yếu. Người nuôi thường chú trọng việc gây màu nước và bổ sung chế phẩm vi sinh để phát triển quần thể tảo và vi sinh vật có lợi, qua đó duy trì nguồn thức ăn tự nhiên dồi dào.

Thức ăn công nghiệp hiện là nguồn chủ lực trong các mô hình nuôi thâm canh và siêu thâm canh. Chúng được sản xuất theo công thức cân đối, đáp ứng nhu cầu của tôm ở từng giai đoạn. Khi tôm còn nhỏ, thức ăn ở dạng bột hoặc mảnh mịn với hàm lượng đạm cao. Khi tôm lớn hơn, thức ăn viên có kích cỡ phù hợp và hàm lượng đạm được điều chỉnh giảm xuống. Ưu điểm lớn nhất của thức ăn công nghiệp là tiện lợi, kiểm soát tốt lượng ăn và hạn chế ô nhiễm môi trường, tuy nhiên cần chú ý lựa chọn sản phẩm từ các nhà sản xuất uy tín.

Ngoài ra, nhiều hộ nuôi vẫn sử dụng thức ăn tự chế từ nguồn nguyên liệu địa phương như cá tạp, ốc, cám gạo hay bột đậu nành. Loại thức ăn này có chi phí thấp, dễ kiếm nhưng lại tiềm ẩn nhiều rủi ro về mất cân đối dinh dưỡng, gây ô nhiễm nước và mang mầm bệnh vào ao. Vì vậy, thức ăn tự chế chỉ nên sử dụng ở mức bổ sung, đồng thời cần được xử lý kỹ lưỡng như nấu chín, phơi khô hoặc lên men để đảm bảo an toàn.

Sử dụng đúng các loại thức ăn phù hợp với tôm sẽ giúp tôm cải thiện hơn về chất lượng. Ảnh: BBC Aqua

Nguyên tắc quản lý và kỹ thuật cho ăn

Quản lý thức ăn hiệu quả được gói gọn trong bốn nguyên tắc cơ bản là định chất, định lượng, định địa điểm và định thời gian. Người nuôi cần chọn loại thức ăn phù hợp với giai đoạn phát triển của tôm, cho ăn vừa đủ theo khả năng tiêu thụ, tập trung ở những vị trí cố định và đúng giờ để tạo phản xạ cho đàn tôm. Với tôm thẻ chân trắng nên chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày do tập tính ăn liên tục, trong khi tôm sú có thể cho ăn ít bữa hơn.

Ở giai đoạn tôm mới thả, thường từ bảy đến mười ngày đầu, nên sử dụng thức ăn bột mịn, hòa nước rồi tạt đều xuống ao và tắt quạt nước khi cho ăn để tránh làm trôi thức ăn. Lượng thức ăn ban đầu vào khoảng một đến hai ký cho một trăm nghìn postlarvae mỗi ngày và tăng dần theo sự phát triển. Khi tôm lớn hơn, cần chuyển dần sang thức ăn viên có kích cỡ lớn hơn, trộn xen kẽ với thức ăn cũ để tôm dễ thích nghi. Lượng thức ăn được điều chỉnh dựa trên kết quả kiểm tra sàng ăn, đồng thời có thể bổ sung thêm men vi sinh, enzyme tiêu hóa, vitamin và khoáng chất để tăng sức đề kháng và khả năng hấp thụ.

Quản lý thức ăn hợp lý giúp tôm phát triển khỏe mạnh và giảm ô nhiễm ao nuôi. Ảnh: Thuỷ sản Việt Nam

Quản lý thức ăn trong nuôi tôm không chỉ là yếu tố kỹ thuật mà còn là nghệ thuật cân bằng giữa chi phí, hiệu quả và tính bền vững. Khi người nuôi nắm vững nguyên tắc cho ăn, lựa chọn đúng loại thức ăn và áp dụng linh hoạt theo điều kiện thực tế, đàn tôm sẽ phát triển khỏe mạnh, đồng đều, giảm thiểu rủi ro dịch bệnh và ô nhiễm môi trường. Đây chính là nền tảng quan trọng để hướng tới một ngành nuôi tôm hiệu quả, an toàn và bền vững trong tương lai.