Tính chuyện thu lợi từ chế biến sâu

Ông Phạm Hải Long, Tổng giám đốc Agrex Sài Gòn cho biết, ngay từ đầu, việc xây dựng nhà máy chế biến thực phẩm với công suất 20 tấn/ngày đã được lên kế hoạch đầu tư dây chuyền công nghệ với đầy đủ trang thiết bị hiện đại như: phòng kiểm tra vi sinh, hệ thống tiệt trùng nước, kho trữ lạnh, máy quét kim loại chiếu xạ, ép chân không…

Mục đích của việc làm này là nâng cao năng lực của Agrex Sài Gòn, cho ra đời những sản phẩm tinh chế, chất lượng cao nhằm đáp ứng tốt nhất nhu cầu của những nhà nhập khẩu khó tính từ EU, Mỹ, Nhật Bản...

Trên thực tế, việc định hướng phát triển DN đi theo hướng tinh chế sản phẩm thay vì chỉ xuất thô không chỉ khiến năng lực cạnh tranh được nâng cao mà còn giúp DN đứng vững, phát triển ổn định ngay cả trong các giai đoạn thị trường trong và ngoài nước có nhiều biến động. Mặt khác, khi đi theo hướng tinh chế, các DN ngành hàng thực phẩm sẽ không còn vấp phải sự cạnh tranh gay gắt từ việc thu gom nguyên liệu ồ ạt của thương lái Trung Quốc, do đi sâu vào nâng chất lượng chứ không mở rộng quy mô ồ ạt.

Đồng tình với quan điểm này, ông Lê Thanh Liêm, Giám đốc Công ty Phát triển Kinh tế Duyên Hải (Cofidec) cũng cho rằng, trong một thời gian dài nhiều DN xuất khẩu nông - thủy - hải sản chỉ chú trọng thu mua nguyên liệu, sơ chế rồi xuất khẩu. Có thể vào những thời điểm nguồn nguyên liệu và đơn hàng dồi dào thì DN sẽ đạt được doanh thu nhanh chóng.

Tuy nhiên, trong bối cảnh những năm qua, thị trường xuất khẩu ở một số nước bị thu hẹp. Trong khi thiếu vốn để thu mua, hay nguồn nguyên liệu không đáp ứng được cả về số lượng và chất lượng khiến không ít DN xuất khẩu lâm vào thế "bí".

Ông Liêm cho rằng, chỉ có DN nào nhìn nhận được vấn đề này và có kế hoạch ngay từ đầu mới có thể tồn tại và vượt qua khó khăn. Đơn cử như đối với mặt hàng tôm, mực, rau củ quả xuất khẩu của Cofidec, đến nay công ty chủ yếu xuất dưới hình thức tinh chế như tẩm bột, hấp, chiên, nướng… vừa giảm nhu cầu về nguồn nguyên liệu đầu vào, vừa đáp ứng tốt được khâu kiểm dịch vi sinh đối với thực phẩm đã qua chế biến.

Chính bằng việc tập trung chuyên sâu sản xuất hàng tinh chế, năm qua dù thị trường khó khăn, song kim ngạch xuất khẩu của công ty vẫn đem lại hơn chục triệu USD và dự kiến năm nay con số này còn tiếp tục tăng lên.

Những ví dụ điển hình về hoạt động tinh chế sản phẩm của một vài DN xuất khẩu kể trên dù chưa đại diện cho mẫu hình chung của ngành chế biến lương thực, thực phẩm TP. Hồ Chí Minh, song có thể nói hiện nay nó không còn là hướng đi riêng lẻ của một vài DN trên địa bàn. Mong muốn phát triển các mô hình chế biến sâu nông sản, UBND TP. Hồ Chí Minh đã lựa chọn, hoạch định lĩnh vực này là một trong bốn ngành công nghiệp trọng yếu, bởi những giá trị trước mắt và lâu dài mà hướng phát triển này có thể đem lại.

Trong đó, ngành công nghiệp chế biến lương thực, thực phẩm đã, đang và sẽ được thành phố tập trung phát triển theo hướng tinh chế, nâng cao hàm lượng giá trị gia tăng cho sản phẩm để tạo nên đặc trưng riêng cũng như đem lại giá trị kinh tế cao hơn.

Theo ông Văn Đức Mười, Chủ tịch Hội Lương thực Thực phẩm TP. Hồ Chí Minh (FFA), việc tinh chế sản phẩm không chỉ xuất phát từ nhu cầu nội tại, tạo sức hút và giá trị cạnh tranh cho DN sản xuất, chế biến lương thực, thực phẩm mà còn đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng.

Vì vậy, xét về lâu dài, đây là hướng đi an toàn và bền vững cho những DN ngành hàng này nói chung và rộng hơn là của cả nền kinh tế đang chuyển dần từ xuất thô sang chế biến sâu trước khi xuất khẩu. Mục tiêu là nhằm đạt được những giá trị cao về lợi ích kinh tế, thương hiệu và vị thế của hàng Việt Nam trên trường quốc tế.

Tuy nhiên, theo ông Long, hiện tại ở địa bàn TP. Hồ Chí Minh chưa có nhiều DN đủ tiềm lực và thế mạnh để đi theo hướng này bởi việc tinh chế không chỉ dừng lại ở đầu tư công nghệ, máy móc mà còn đòi hỏi đội ngũ công nhân phải có tay nghề cao, cũng như nguồn nguyên liệu đầu vào đảm bảo yêu cầu khắt khe của nhà nhập khẩu. Chính vì vậy, trước tiên, các DN cần phải xây dựng cho mình mối liên kết với vùng nguyên liệu, với người nông dân để có được những sản phẩm đầu vào đạt chất lượng ngay từ khâu đầu.

Vì vậy, các DN sản xuất kinh doanh trong lĩnh vực lương thực, thực phẩm vẫn rất cần sự quan tâm, hỗ trợ không chỉ từ chủ trương, chính sách mà quan trọng hơn là phải có nguồn lực để hỗ trợ cho các DN tập trung vào chế biến sâu sản phẩm…