Bã mía – Giải pháp kinh tế trong xử lý đáy ao nuôi tôm

Từ phế phẩm nông nghiệp đến nguồn tài nguyên có giá trị

Bã mía, vốn là phụ phẩm của ngành công nghiệp chế biến đường, thường bị xem là chất thải. Tuy nhiên, dưới góc độ khoa học, đây là một nguồn tài nguyên giá trị, chứa đựng các thành phần hữu cơ quan trọng như cellulose, hemicellulose và lignin. Thay vì bị loại bỏ, chúng hoàn toàn có thể được tái sử dụng thành các sản phẩm sinh học có giá trị cao, đặc biệt là trong lĩnh vực nuôi trồng thủy sản. 

Chìa khóa để khai thác tiềm năng của bã mía chính là biến nó thành một chế phẩm sinh học hoàn chỉnh. Quá trình này không chỉ tận dụng nguồn carbon dồi dào mà còn là phương pháp để cung cấp các chủng vi sinh vật có lợi, giúp cải thiện chất lượng nước, tăng cường sức khỏe cho tôm và kiến tạo một môi trường sinh lý lý tưởng cho sự phát triển của chúng.

Trong mía chứa các thành phần hữu cơ như cellulose, hemicellulose, … tốt cho tôm. Ảnh: lucaga.com

Quy trình lên men bã mía: Giải pháp sinh học hiệu quả trong nuôi tôm

Để tận dụng tối đa nguồn bã mía trong nuôi tôm, trước hết cần tiến hành chế biến thông qua các phương pháp xử lý sinh học nhằm biến nguyên liệu thô thành dạng dễ sử dụng. Trong số đó, lên men được đánh giá là phương pháp vừa phổ biến vừa mang lại hiệu quả cao. Bã mía sau khi được thu gom sẽ trải qua bước xử lý sơ bộ để loại bỏ tạp chất, sau đó được đưa vào quá trình ủ lên men.

Quá trình này thường sử dụng các chủng vi sinh vật đặc thù như vi khuẩn hoặc nấm men, vốn có khả năng tiết ra hệ enzyme mạnh mẽ để phân giải các hợp chất khó tiêu như cellulose và lignin – những thành phần mà tôm không thể tự tiêu hóa. Không chỉ giúp chuyển hóa bã mía thành dạng dinh dưỡng dễ hấp thu hơn, quá trình lên men còn tạo ra các axit hữu cơ như axit lactic và axit axetic, góp phần cải thiện chất lượng nước, hỗ trợ phát triển hệ vi sinh vật có lợi và ức chế sự sinh sôi của vi khuẩn gây hại, từ đó hình thành một “lá chắn” sinh học tự nhiên cho ao nuôi.

Ví dụ về bã mía lên men. Ảnh: agfeedvn.com

Lợi ích kép: Vừa tiết kiệm chi phí, vừa cải thiện sức khoẻ ao nuôi

Hiệu quả kinh tế là lợi ích rõ ràng nhất của phương pháp này. So với việc phải mua các loại men vi sinh thương mại đắt tiền, chi phí để chuẩn bị một chế phẩm từ bã mía thấp hơn rất nhiều, giúp người nuôi tiết kiệm một khoản tiền đáng kể. Việc xử lý chất thải hữu cơ hiệu quả ngay tại ao cũng làm giảm tần suất thay nước, tiết kiệm chi phí điện, nước và nhân công. 

Bên cạnh đó, chế phẩm sinh học từ bã mía còn mang lại lợi ích to lớn cho sức khỏe tôm và môi trường. Việc duy trì sự cân bằng sinh thái, khống chế vi khuẩn có hại giúp tôm giảm stress và có sức đề kháng tốt hơn với dịch bệnh. Hơn nữa, sinh khối vi khuẩn có lợi phát triển từ bã mía còn trở thành một nguồn thức ăn tự nhiên giàu đạm, giúp tôm lớn nhanh hơn và giảm hệ số chuyển đổi thức ăn (FCR).

Lưu ý quan trọng để áp dụng thành công 

Dù bã mía là giải pháp tiết kiệm và thân thiện, việc áp dụng không đúng kỹ thuật có thể gây ra rủi ro. Bã mía cần được ủ lên men theo đúng quy trình với các chủng vi sinh phù hợp nhằm đảm bảo hiệu quả sinh học. Ngoài ra, liều lượng sử dụng cần căn cứ vào thực trạng môi trường ao, tránh tình trạng sử dụng quá mức gây phản tác dụng như sinh sản khí độc gây hại cho tôm, gây mùi hôi thối ở ao…

Yếu tố then chốt trong toàn bộ quá trình là hệ thống sục khí phải đủ mạnh và vận hành liên tục. Bởi lẽ, sự phân hủy hữu cơ và hoạt động vi sinh sẽ tiêu tốn lượng lớn oxy hòa tan trong nước. Nếu thiếu oxy, môi trường ao dễ trở nên yếm khí, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tôm. Khi được kiểm soát đúng cách, bã mía có thể trở thành một phần của mô hình nuôi trồng bền vững, góp phần giảm chi phí và thúc đẩy nông nghiệp tuần hoàn.

Hướng đi của nông nghiệp tuần hoàn

Việc tận dụng bã mía không chỉ là một mẹo tiết kiệm chi phí, mà là một minh chứng sống động cho tư duy nông nghiệp tuần hoàn. Nó cho thấy rằng lời giải cho các bài toán trong nuôi trồng đôi khi lại đến từ chính những thứ bị xem là phế phẩm. 

Bằng cách áp dụng khoa học để biến rác thải thành tài nguyên, người nông dân không chỉ giảm được gánh nặng kinh tế mà còn đang góp phần xây dựng một mô hình sản xuất bền vững và có trách nhiệm.