Bệnh Taura: Từ hiểm họa toàn cầu đến bước ngoặt di truyền trong ngành nuôi tôm thẻ chân trắng

Bệnh Taura (Taura Syndrome Disease – TSD) được xem là một trong những thách thức lớn nhất trong lịch sử nuôi tôm thẻ chân trắng. Khác với nhiều tài liệu chỉ tập trung vào triệu chứng lâm sàng, bài viết này phân tích sâu hơn về nguồn gốc, cơ chế phân tử của virus gây bệnh và giải pháp đột phá từ di truyền học – một hướng đi đã thay đổi cách ngành tôm đối mặt với dịch bệnh.

Tôm thẻ chân trắng bị nhiễm bệnh Taura (TSD) với các đốm hoại tử đặc trưng trên vỏ và cơ
Tôm thẻ chân trắng bị nhiễm bệnh Taura (TSD) với các đốm hoại tử đặc trưng trên vỏ và cơ. Ảnh: thuysannhathung

Nguồn gốc, lịch sử lây lan và tác động kinh tế

TSD lần đầu tiên được ghi nhận vào năm 1992 tại khu vực sông Taura, Ecuador. Chỉ trong một thời gian ngắn, virus gây bệnh – Taura Syndrome Virus (TSV) – đã bùng phát khắp châu Mỹ, sau đó lan sang châu Á vào cuối thập niên 1990 thông qua việc nhập khẩu tôm giống và tôm bố mẹ.

Tác động của TSV vô cùng nghiêm trọng: ở giai đoạn tôm giống nhỏ, tỷ lệ chết có thể đạt 70–90% trong đợt bùng phát cấp tính. Ước tính, TSV đã gây thiệt hại toàn cầu trên 1 tỷ USD, làm sụp đổ hàng loạt vụ nuôi và buộc ngành tôm phải tìm kiếm những giải pháp quản lý dịch bệnh mang tính chiến lược.

TSV là một trong những nguyên nhân chính làm sụp đổ nhiều vụ nuôi tômTSV là một trong những nguyên nhân chính làm sụp đổ nhiều vụ nuôi tôm. Ảnh: Tép Bạc

Cơ chế tấn công ở cấp độ phân tử

TSV thuộc họ Dicistroviridae, là một loại virus RNA nhỏ nhưng có khả năng gây hại mạnh. Khác với nhiều loại virus khác chỉ phá hủy tế bào, TSV tác động trực tiếp vào một quá trình sinh lý thiết yếu của tôm như lột xác.

Tấn công tế bào: TSV xâm nhập và nhân lên trong các tế bào biểu mô, đặc biệt ở mang, vỏ và đường ruột. Virus chiếm quyền điều khiển bộ máy tế bào để nhân bản vật chất di truyền, hình thành các hạt virus mới.

Gây rối loạn lột xác: Dấu hiệu đặc trưng của bệnh là tôm mềm vỏ, chuyển màu đỏ nhạt và chết trong lúc lột xác. Khi tôm bước vào giai đoạn thay vỏ, virus làm hoại tử các mô biểu bì, khiến lớp vỏ cũ không thể tách ra. Hậu quả là tôm chết do sốc lột xác. Đây là nguyên nhân chính khiến tỷ lệ tử vong ở giai đoạn cấp tính luôn ở mức rất cao.

Giải pháp đột phá từ di truyền học: Tuyển chọn tôm kháng bệnh

Trước thực tế các biện pháp phòng ngừa và xử lý truyền thống (quản lý môi trường, sử dụng chế phẩm sinh học, kiểm soát dịch bệnh) không đem lại hiệu quả lâu dài, các nhà khoa học đã chuyển hướng sang con đường bền vững hơn là chọn giống kháng bệnh.

Tuyển chọn di truyền: Từ giữa những năm 1990, các chương trình chọn giống bắt đầu lai tạo những dòng tôm thẻ chân trắng có khả năng chống chịu tự nhiên với TSV. Ban đầu, tính trạng này được đánh giá có hệ số di truyền thấp đến trung bình, nhưng chỉ sau vài thế hệ, các dòng tôm chọn lọc đã cho thấy sự cải thiện rõ rệt.

Tăng khả năng sống sót: Nhiều nghiên cứu thực nghiệm ghi nhận, tỷ lệ sống của tôm được chọn giống có thể đạt hơn 80% ngay cả khi bị gây nhiễm với các chủng TSV độc lực mạnh. Điều này tạo ra bước ngoặt lớn cho ngành tôm toàn cầu.

Cơ chế kháng bệnh: Ở các dòng tôm kháng TSV, hệ miễn dịch hoạt động theo cách đặc biệt. Thay vì chết trong quá trình lột xác, cơ thể tôm tạo ra các đốm melanin hóa (đốm đen) để cô lập vùng mô bị virus tấn công. Sau khi lột xác thành công, các đốm đen biến mất, tôm phục hồi và tiếp tục phát triển bình thường, dù trong cơ thể vẫn có thể tồn tại virus.

Giống tôm khỏe mạnh, khả năng chống chịu tự nhiên với bệnh Taura (TSV)Giống tôm khỏe mạnh, khả năng chống chịu tự nhiên với bệnh Taura (TSV). Ảnh: ST

Từ một trong những dịch bệnh nguy hiểm nhất từng đe dọa ngành tôm thẻ chân trắng, TSV ngày nay đã trở thành mối nguy có thể quản lý nhờ tiến bộ trong di truyền học. Thành công của các dòng tôm kháng bệnh không chỉ giúp người nuôi an tâm hơn trong sản xuất, mà còn mở ra một kỷ nguyên mới: nuôi tôm dựa trên nền tảng di truyền bền vững, giảm phụ thuộc vào thuốc hóa chất và hướng tới sự phát triển dài hạn của ngành thủy sản toàn cầu.

Đăng ngày 06/09/2025
Phong Nguyễn @phong-nguyen
Nuôi trồng

FLOCponics: Sự tích hợp hoàn hảo của công nghệ biofloc và cây thủy canh

FLOCponics là một loại Aquaponics thay thế tích hợp công nghệ biofloc (BFT) với sản xuất cây trồng không sử dụng đất.

flocponics
• 15:51 07/03/2022

Mô hình nuôi ba ba lãi 300 triệu đồng/năm

Mô hình nuôi ba ba của ông Lương Thành Kỷ, ở thị trấn Búng Tàu, huyện Phụng Hiệp. Qua 14 năm phát triển, đến nay đàn ba ba sinh sản của ông Kỷ đã phát triển hơn 1.500 con, mỗi năm xuất bán ra thị trường từ 8.000-10.000 con giống, trừ hết các khoản chi phí, lợi nhuận gần 300 triệu đồng/năm.

Ba ba.
• 09:38 14/06/2021

Kinh tế ổn định nhờ nuôi ba ba sinh sản

Hơn 20 năm nuôi ba ba sinh sản, anh Nguyễn Đức Lợi, ấp Phước Thọ B, xã Mỹ Phước, huyện Mỹ Tú, tỉnh Sóc Trăng có cuộc sống khấm khá. Gắn bó lâu năm với con ba ba một phần cũng vì sự yêu thích loài vật này, ba ba lại dễ nuôi, nhẹ công chăm sóc, thị trường tiêu thụ tốt, đem lại nguồn thu nhập ổn định cho gia đình anh.

• 15:40 03/03/2021

Thu trăm triệu đồng mỗi năm từ nuôi ba ba

Nuôi ba ba gai là một công việc đòi hỏi phải có nguồn vốn lớn và kỹ thuật cao. Nhưng bằng ý chí, nghị lực, sự đam mê tận tụy với công việc cùng với áp dụng các kiến thức khoa học kỹ thuật mà ông Phạm Tất Đạt ở xã Yên Bình, thành phố Tam Điệp đã thành công, vươn lên trở thành triệu phú.

kỹ thuật sản xuất giống baba
• 10:00 30/05/2017

Khác biệt giữa ao tôm lót bạt và ao nuôi tôm truyền thống: Nên chọn mô hình nào?

Trong bối cảnh dịch bệnh và ô nhiễm môi trường nuôi ngày càng gia tăng, mô hình ao tôm lót bạt đang dần thay thế ao đất truyền thống tại nhiều vùng nuôi trọng điểm. Tuy nhiên, việc lựa chọn không chỉ phụ thuộc vào xu hướng mà còn liên quan đến điều kiện kỹ thuật, vốn đầu tư và khả năng quản lý của người nuôi.

ao nuôi
• 14:30 16/02/2026

Nguyên nhân nước ao biến động mạnh sau khi thả giống

Một trong những thách thức lớn nhất trong nuôi tôm là hiện tượng nước ao biến động mạnh ngay sau khi thả giống. Đây là giai đoạn nhạy cảm, khi hệ đệm yếu, độ kiềm thấp và nguồn nước chưa xử lý triệt để dễ khiến môi trường mất ổn định, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và tỷ lệ sống của tôm.

ao tôm
• 12:00 14/02/2026

Đầu tư công nghệ nuôi tôm: Bắt đầu từ đâu khi vốn còn hạn hẹp?

Trong bối cảnh chi phí đầu vào ngày càng tăng, dịch bệnh phức tạp và yêu cầu truy xuất nguồn gốc ngày càng khắt khe, công nghệ được xem là chìa khóa để nâng cao hiệu quả nuôi tôm. Tuy nhiên, với nhiều hộ nuôi quy mô vừa và nhỏ, câu hỏi lớn nhất vẫn là: nên bắt đầu từ đâu khi nguồn vốn còn hạn chế?

Ao nuôi tôm
• 00:00 13/02/2026

Vì sao nhiều ao nuôi không thành công trong tháng đầu?

Không ít vụ nuôi tôm phải kết thúc sớm chỉ sau vài tuần vì tôm ăn kém, chết rải rác hoặc môi trường nước mất ổn định. Trong nhiều trường hợp, nguyên nhân không nằm ở con giống mà xuất phát từ khâu chuẩn bị ao và xây dựng nền môi trường ban đầu chưa đạt yêu cầu.

Ao nuôi tôm
• 12:53 12/02/2026

Vietshrimp Asia 2026 & Aquaculture Vietnam 2026 – Kết nối toàn diện chuỗi giá trị, thúc đẩy tương lai ngành thủy sản bền vững

Năm 2025 đánh dấu một cột mốc quan trọng của ngành thủy sản Việt Nam, với tổng sản lượng đạt gần 10 triệu tấn và kim ngạch xuất khẩu khoảng 11,3 tỷ USD – mức cao nhất từ trước đến nay, tạo nền tảng vững chắc cho mục tiêu tăng trưởng bền vững giai đoạn 2026. Các sản phẩm chủ lực như tôm và cá tra tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt xuất khẩu, trong khi nuôi biển và đa dạng hóa đối tượng nuôi từng bước mở rộng nguồn cung và gia tăng giá trị chuỗi sản xuất.

• 06:12 20/02/2026

1.852 container tôm Indonesia quay lại thị trường Mỹ sau bê bối nhiễm phóng xạ

Sau nhiều tháng gián đoạn vì sự cố nhiễm chất phóng xạ trong một số lô hàng, xuất khẩu tôm của Indonesia sang Mỹ đã chính thức nối lại, với 1.852 container được thông quan trong giai đoạn từ cuối tháng 10/2025 đến đầu tháng 2/2026.

tôm đông lạnh
• 06:12 20/02/2026

Chuẩn hóa phương pháp xác định thủy ngân hữu cơ trong thủy sản

Việc ban hành Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14443:2025 về xác định hàm lượng thủy ngân hữu cơ trong thủy sản không chỉ là một bước điều chỉnh kỹ thuật, mà phản ánh yêu cầu ngày càng cao về an toàn thực phẩm trong bối cảnh xuất khẩu thủy sản Việt Nam phụ thuộc lớn vào các thị trường khó tính.

cá
• 06:12 20/02/2026

Khác biệt giữa ao tôm lót bạt và ao nuôi tôm truyền thống: Nên chọn mô hình nào?

Trong bối cảnh dịch bệnh và ô nhiễm môi trường nuôi ngày càng gia tăng, mô hình ao tôm lót bạt đang dần thay thế ao đất truyền thống tại nhiều vùng nuôi trọng điểm. Tuy nhiên, việc lựa chọn không chỉ phụ thuộc vào xu hướng mà còn liên quan đến điều kiện kỹ thuật, vốn đầu tư và khả năng quản lý của người nuôi.

ao nuôi
• 06:12 20/02/2026

Những thực phẩm không nên ăn cùng hải sản để tránh rối loạn tiêu hóa

Hải sản giàu đạm, khoáng chất và vi lượng thiết yếu như kẽm, sắt, canxi… Tuy nhiên, không phải thực phẩm nào cũng phù hợp khi kết hợp cùng tôm, cua, cá, mực. Một số sự kết hợp tưởng như vô hại có thể gây khó tiêu, rối loạn tiêu hóa, thậm chí tăng nguy cơ ngộ độc nếu sử dụng không đúng cách.

hải sản
• 06:12 20/02/2026
Some text some message..