Brazil thông qua dự luật cấm nhập khẩu cá rô phi

Sự việc phản ánh một thách thức ngày càng phổ biến trong nuôi trồng thủy sản toàn cầu: làm thế nào để cân bằng giữa bảo vệ ngành sản xuất trong nước và duy trì môi trường thương mại mở.

Cá rô phi giữ vai trò quan trọng trong ngành thủy sản Brazil

Brazil hiện là quốc gia sản xuất cá rô phi lớn thứ tư thế giới, chỉ sau Trung Quốc, Indonesia và Ai Cập. Ngành hàng này tạo ra khoảng 2,5 tỷ USD giá trị kinh tế mỗi năm và đóng vai trò quan trọng đối với nhiều địa phương nuôi thủy sản nước ngọt.

Trong nhiều năm, thị trường nội địa Brazil gần như được đáp ứng bởi nguồn cung trong nước. Lượng nhập khẩu cá rô phi tương đối thấp, trong khi phần lớn sản lượng xuất khẩu được đưa vào thị trường Mỹ.

Chính vì vậy, bất kỳ thay đổi nào liên quan đến hoạt động nhập khẩu đều nhận được sự quan tâm lớn từ các hiệp hội và doanh nghiệp trong nước.

Ủy ban Nông nghiệp, Chăn nuôi, Cung ứng và Phát triển Nông thôn (CAPADR)

Những thay đổi đang diễn ra trên thị trường

Sau khi Brazil dỡ bỏ lệnh tạm ngừng nhập khẩu cá rô phi từ Việt Nam vào năm 2025, dòng thương mại giữa hai nước đã tăng trưởng nhanh chóng. Kết quả đánh giá rủi ro của Bộ Nông nghiệp Brazil khi đó kết luận nguy cơ lây nhiễm virus TiLV từ phi lê cá rô phi nhập khẩu là không đáng kể.

Theo số liệu từ Bộ Thủy sản và Nuôi trồng thủy sản Brazil, riêng tháng 2/2026 nước này đã nhập hơn 1.300 tấn phi lê cá rô phi từ Việt Nam, tương đương khoảng 4.000 tấn cá nguyên liệu. Khối lượng này lần đầu tiên vượt tổng lượng cá rô phi mà Brazil xuất khẩu trong cùng thời kỳ.

Tại Việt Nam, Brazil đã trở thành thị trường tăng trưởng nhanh nhất đối với sản phẩm phi lê cá rô phi. Năm 2025, giá trị xuất khẩu sang Brazil đạt khoảng 11 triệu USD, tăng hơn 7.500% so với năm trước.

Lo ngại dịch bệnh hay áp lực cạnh tranh?

Một trong những lý do được các bên ủng hộ dự luật đưa ra là nguy cơ liên quan đến virus TiLV. Đây là bệnh đã được nhiều quốc gia nuôi rô phi theo dõi chặt chẽ trong những năm gần đây.

Tuy nhiên, nhiều ý kiến trong ngành cho rằng yếu tố cạnh tranh thị trường cũng đóng vai trò quan trọng. Hiệp hội nuôi cá Brazil (Peixe BR) cho biết phi lê rô phi nhập khẩu hiện được bán với giá khoảng 25 đến 29 real/kg, mức giá được cho là tạo áp lực đáng kể lên chuỗi sản xuất trong nước.

Bên cạnh đó, ngành rô phi Brazil còn đang đối mặt với sự suy giảm xuất khẩu sang Mỹ, khiến áp lực tiêu thụ nội địa gia tăng trong khi nguồn cung nhập khẩu lại tăng nhanh.

Brazil đưa ra lý do vì an toàn sinh học, nhưng nhiều ý kiến cũng hướng về khía cạnh bảo hộ thị trường,

Một xu hướng đang xuất hiện trên toàn cầu

Câu chuyện tại Brazil không phải trường hợp cá biệt. Khi nuôi trồng thủy sản ngày càng phát triển và thương mại quốc tế mở rộng, nhiều quốc gia đang tăng cường sử dụng các công cụ quản lý như đánh giá rủi ro dịch bệnh, tiêu chuẩn kỹ thuật, truy xuất nguồn gốc và các biện pháp bảo vệ ngành sản xuất trong nước.

Điều này cho thấy cạnh tranh trong ngành thủy sản hiện nay không chỉ nằm ở giá thành hay sản lượng, mà còn gắn liền với khả năng đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao của từng thị trường.

Hiện tại, dự luật mới chỉ vượt qua một bước trong quy trình lập pháp và chưa làm thay đổi hoạt động thương mại. 

Tuy nhiên, diễn biến này là lời nhắc nhở rằng môi trường kinh doanh thủy sản toàn cầu đang ngày càng chịu tác động bởi các yếu tố chính sách, an toàn sinh học và quản lý thị trường. Đối với doanh nghiệp xuất khẩu, việc theo dõi các thay đổi về quy định và xu hướng quản lý tại các thị trường lớn sẽ trở thành một phần không thể thiếu trong chiến lược phát triển dài hạn.