Cả một vụ nuôi, tâm trí không rời khỏi ao tôm

Người nuôi thì không nhìn nó đơn giản như vậy.

Từ ngày thả giống cho đến ngày kéo lưới, cái ao gần như trở thành trung tâm của mọi suy nghĩ. Tôm hôm nay ăn thế nào. Nước có đổi màu không. Trời chiều nay có mưa không. Đêm nay oxy có ổn không. Một tiếng động khác thường của máy quạt, một nhá thức ăn còn dư, một cơn mưa đến sớm hơn dự báo cũng đủ làm trong đầu xuất hiện hàng loạt câu hỏi.

Có người từng ví nuôi một vụ tôm giống như chăm một đứa trẻ mới sinh.

Không phải vì con tôm giống một đứa trẻ, mà vì cảm giác không thể rời mắt khỏi nó.

Đang ăn cũng nghĩ đến ao. Đi đâu cũng mở điện thoại xem trời. Đêm nghe mưa lớn là thức. Sáng ra việc đầu tiên không phải cà phê mà là bước ra ao xem nước, xem quạt, xem tôm.

Nhưng sự lo lắng ấy không tự nhiên mà có.

Nó được tích lại sau từng vụ.

Một lần tôm đang đẹp rồi đột ngột giảm ăn. Một vụ gần tới ngày thu hoạch lại mất trắng. Một khoản tiền vay chưa trả xong. Một mùa tưởng chắc thắng nhưng cuối cùng chỉ còn lại nợ thức ăn, nợ đại lý, tiền điện và những câu “biết vậy lúc đó...”.

Sau vài lần như vậy, người nuôi bắt đầu khác đi.

• Cẩn thận hơn.

• Khó tin hơn.

• Ngại thay đổi hơn.

• Và cũng khó thật sự yên tâm hơn.

Người mới bước vào nghề đôi khi chưa hiểu cảm giác đó. Thấy ao đang đẹp thì nghĩ mọi thứ đang ổn. Thấy quy trình đã làm kỹ thì tin rằng kết quả sẽ tương xứng.

Nhưng phải đi qua vài mùa, vài vụ, nhất là vài lần thất bại, người ta mới hiểu một điều rất khó chấp nhận của nghề nuôi tôm:

Có những vụ mình đã làm rất kỹ, rất chu đáo, nhưng kết quả vẫn có thể đi theo một hướng hoàn toàn khác.

Chính cảm giác ấy mới bào mòn người nuôi.

Bởi thất bại trong nuôi tôm không phải mất một khoản nhỏ.

Đó có thể là số tiền tích cóp nhiều năm. Tiền vay ngân hàng. Tiền nợ đại lý. Tiền của cả gia đình dồn vào một vụ. Có ao là vài trăm triệu. Có trại là vài tỷ đồng.

Một số tiền quá lớn để có thể nói đơn giản rằng “thua thì làm lại”.

Và điều đáng sợ hơn là nhiều khi người ta cũng không biết chính xác mình đã sai ở đâu.

Ao bên cạnh làm gần giống mình lại trúng.

Vụ trước cũng cách làm này thì thành công.

Năm nay vẫn con giống đó, vẫn thức ăn đó, vẫn mật độ đó, vẫn người chăm đó, nhưng kết quả lại khác.

Dần dần nhiều người đi đến một kết luận rất đời thường:

“Nuôi tôm bây giờ khó hơn trước nhiều quá.”

Ngày trước làm vậy còn dễ trúng.

Giờ chăm kỹ hơn, đầu tư nhiều hơn, thiết bị nhiều hơn, thuốc men nhiều hơn nhưng cảm giác chắc chắn lại ít đi.

Tôi biết anh Tư ở Cà Mau gần như không rời trại trong suốt vụ nuôi.

Không phải anh không có nơi để đi.

Anh chỉ nghĩ: “Lỡ mình đi rồi có chuyện thì sao?”

Ra ngoài vài tiếng cũng không thật sự vui. Đầu vẫn ở lại cái ao. Đi xa lại sợ mang mầm bệnh về trại. Cuối cùng cách làm anh thấy yên tâm nhất vẫn là ở đó.

Tôi biết chú Bảy ở Cần Giờ. Có những thứ trong trại rõ ràng đang tạm bợ. Làm theo cách khác có thể đỡ công hơn, bớt tốn điện hơn, gọn hơn.

Nhưng chú không muốn thay đổi giữa lúc tôm đang chạy tốt.

Tốn thêm chút điện cũng được. Cực thêm một chút cũng được.

“Đang yên đang lành, sửa làm gì. Xui lắm.”

Nghe qua có thể thấy mê tín hay bảo thủ.

Nhưng khi vài tỷ đồng vốn, vài tháng công sức và gần như toàn bộ hy vọng của gia đình đang nằm dưới mặt nước, sự thận trọng đó rất dễ hiểu.

Một vụ tôm quá mong manh để người ta thoải mái thử sai.

Chỉ một quyết định không đúng thời điểm, một đêm oxy xuống, một đợt bệnh, vài ngày tôm giảm ăn hay một trận mưa kéo dài cũng có thể thay đổi kết quả của mấy tháng trước đó.

Vì vậy người nuôi tin vào những gì từng giúp mình vượt qua một vụ. Họ giữ những thói quen từng mang lại kết quả tốt. Họ tránh những điều từng xuất hiện trước một vụ thất bại.

• Có người kiêng ngày thả.

• Có người không cho người lạ xuống ao.

• Có người nhất quyết không đổi loại thức ăn khi tôm đang tốt.

• Có người không dám sửa một cái máy đang còn chạy, dù biết cách bố trí hiện tại rất bất tiện.

Không hẳn vì họ không hiểu khoa học.

Nhiều khi đơn giản là họ không muốn trở thành người đã thay đổi một thứ gì đó ngay trước khi vụ tôm gặp chuyện.

Tôi biết anh Ba, mỗi vụ nuôi bốn tháng có thể xuống gần 10 kg.

Không phải anh có chế độ giảm cân nào cả.

Ăn không ngon. Ngủ không sâu. Tôm có dấu hiệu lạ là đầu óc chạy liên tục. Có hôm thức giữa đêm chỉ để ra nhìn ao một vòng rồi mới quay vào.

Đến khi bán xong tôm, mọi thứ như được tháo ra.

Hai tháng sau đó anh đi nhậu gần như liên tục.

Anh nói vui là “bù lại bốn tháng sống với cái ao”.

Nhưng phía sau câu chuyện vui ấy là một áp lực mà rất nhiều người nuôi hiểu ngay mà không cần giải thích.

Bởi nuôi tôm không giống một công việc mà hết giờ có thể đóng cửa đi về.

Cái ao vẫn hoạt động khi mình đang ngủ.

• Tôm vẫn ăn.

• Oxy vẫn thay đổi.

• Tảo vẫn biến động.

• Thời tiết vẫn có thể đổi.

• Máy móc vẫn có thể hỏng.

• Và tiền vẫn đang nằm dưới nước.

  

Người ta thường nhìn thấy những câu chuyện nuôi tôm lời vài trăm triệu, vài tỷ đồng.

Ít ai nhìn thấy ba hay bốn tháng trước đó.

Những đêm không ngủ.

Những bữa cơm ăn không ngon.

Những lần đang ở ngoài phải chạy về trại.

Những buổi sáng bước ra ao với cảm giác vừa hy vọng vừa sợ nhìn thấy một điều bất thường.

Và càng từng thất bại, người ta càng hiểu rằng một vụ lời lớn không làm cho những tháng căng thẳng trước đó biến mất.

Có lẽ vì vậy, điều người nuôi cần nhất không chỉ là một vụ trúng.

Họ cần cảm giác mình đang nắm được chuyện gì đang xảy ra trong ao.

• Biết để bớt phải đoán.

• Biết để có thể rời trại vài tiếng mà đầu óc không còn mắc lại ở đó.

• Biết để một trận mưa không khiến cả đêm mất ngủ.

• Biết để khi quyết định thay đổi một điều gì đó, mình có cơ sở hơn là chỉ tự hỏi liệu lần này có “xui” hay không.

Không ai có thể lấy hết nỗi lo khỏi nghề nuôi tôm.

Thời tiết vẫn thất thường. Dịch bệnh vẫn còn. Giá tôm vẫn có thể lên xuống ngoài khả năng của người nuôi.

Nhưng nếu có những thứ có thể biết sớm hơn, theo dõi rõ hơn và kiểm soát tốt hơn, có lẽ người nuôi không cần phải mang cả cái ao trong đầu suốt bốn tháng.

Nuôi tôm đã đủ nhiều thứ phải lo.

Những gì có thể biết, mình đừng để nó trở thành thêm một nỗi lo.