Cạn kiệt nguồn lợi thủy sản ven bờ

Đội tàu đánh bắt thủy sản của Cà Mau ngày càng hùng hậu, vì thế, tái tạo nguồn lợi thủy sản để khai thác bền vững là vấn đề cấp thiết (Ảnh: Minh Tấn)

Phó Giám đốc Sở NN&PTNT Cà Mau Châu Công Bằng cho biết, có nhiều nguyên do khiến cho nguồn lợi thủy sản Cà Mau ngày một cạn kiệt, trong đó phải kể đến sự khai thác quá mức của người dân. Chính sự bất hợp lý trong cách “tận dụng” nguồn tài nguyên nên cư dân “vùng mỏ” nghèo vẫn hoàn nghèo.

Số lượng tàu khai thác quá tải

Toàn tỉnh hiện có trên 4.000 phương tiện đánh bắt thủy hải sản lớn, nhỏ. Trong đó, phương tiện đánh bắt gần bờ 1.408 chiếc, tập trung nhiều nhất huyện Trần Văn Thời và Phú Tân (gần 900 phương tiện). Với số lượng tàu thuyền đánh bắt như hiện nay, vùng biển Cà Mau đang nằm trong tình trạng quá tải.

Với 80.000 km2 ngư trường khai thác có từ 10.000-15.000 phương tiện đánh bắt thường xuyên, kể cả phương tiện khai thác ở các tỉnh khác đến. Chính vì lẽ đó mà nghề khai thác biển đang đứng trước khó khăn.

Phó Chi cục trưởng Khai thác và Bảo vệ nguồn lợi thủy sản Cà Mau Nguyễn Bửu San cho biết, chính cuộc sống nghèo khó nên ngư dân không đủ điều kiện ra khơi, cứ quanh quẩn đánh bắt thủy hải sản ven bờ. Nhưng đa phần các loài thủy sản thường hay di cư vào đất liền để sinh sản. Vì vậy, vô tình họ đã sát hại nguồn lợi giống thủy sản tự nhiên, dẫn đến nguồn lợi thủy sản ngày càng cạn kiệt.

Khi số lượng tàu ngày càng tăng thì ngư trường khai thác càng bị thu hẹp. Thực trạng này tất yếu nảy sinh ra nghề đánh bắt bị cấm như dùng xung điện càng gia tăng, vào những vùng cấm để đánh bắt trộm hoặc xâm phạm nguồn lợi thủy sản của nước bạn.

Số lượng tàu khai thác thủy sản của Cà Mau bị các nước ngoài bắt ngày càng tăng. Chỉ tính riêng từ đầu năm 2012 đến nay đã có 15 chiếc với 139 thuyền viên. Trong đó, có 1 tàu chìm trên biển, số tàu được chuộc về 5 chiếc.

Chánh Thanh tra Sở NN&PTNT Cà Mau Phạm Thế Tài cho biết, số lượng tàu vi phạm khai thác vùng cấm hay nghề cấm đều tăng hằng năm. Từ đầu năm đến nay, qua kiểm tra 22 đợt, thanh tra đã xử phạt hành chính 133 trường hợp, trên 660 triệu đồng, riêng nghề đánh bắt bằng xung điện có 6 trường hợp.

Ông Nguyễn Tuấn, Chủ tịch UBND thị trấn Sông Đốc, trần tình, mặc dù có quy định cụ thể nhưng nhiều phương tiện vẫn xâm hại vùng biển cấm. Cào bay, cào đôi (những phương tiện mang tính hủy diệt cao) vẫn thường xuyên xâm lấn và khai thác trái phép.

Đặc biệt, những phương tiện khai thác gần bờ, với kích thước mắc lưới nhỏ, khó có loài thủy sản nào có thể thoát khỏi “lưới trời” này. Vì vậy, nguồn tài nguyên sẽ khó tái sinh, sẽ cạn kiệt.

Quản lý còn lỏng lẻo

Tính đến thời điểm hiện nay, toàn tỉnh chỉ còn 1 tàu kiểm ngư duy nhất (2 chiếc đã bị hư hại) tại thị trấn Sông Đốc, huyện Trần Văn Thời. Với lực lượng quá mỏng như vậy thì liệu có kịp thời kiểm tra, giám sát trên 4.000 phương tiện ở 70 cửa biển lớn nhỏ trên địa bàn tỉnh? Ngoài ra, còn có hơn 10.000 phương tiện ở các tỉnh khác thường xuyên khai thác trên vùng biển Cà Mau.

Ông Nguyễn Bửu San thừa nhận, đáng lẽ ra phải có trạm đóng đều ở các cửa sông để kịp thời kiểm tra, quản lý nhưng đất đai cất trạm, kinh phí xây dựng, ca-nô để tuần tra thì chưa đáp ứng được. Do vậy, công tác quản lý gặp rất nhiều khó khăn.

Một nghịch lý, theo quy định chỉ cho phép những phương tiện trên 90 CV được đăng ký khai thác, còn những phương tiện dưới 90 CV được quyền nâng cấp, sửa chữa. Số ngư dân nghèo ven biển có tàu công suất nhỏ vẫn lén lút hoạt động thường xuyên. Và nếu như trong tình trạng quản lý còn lỏng lẻo như hiện nay thì không tài nào kiểm soát nổi.

Người dân ven biển thị trấn Cái Đôi Vàm, huyện Phú Tân, vá lưới chuẩn bị chuyến ra khơi sắp tới.                            

Một cái khó nữa trong công tác quản lý đó là chuyện “kiểm tra, xử phạt”. Đa số các phương tiện đánh bắt gần bờ là những hộ nghèo, có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, không đất sản xuất, không có điều kiện để ra khơi nên cho dù có kiểm tra rồi xử phạt nhiều lần thì họ vẫn tái diễn vì mưu sinh.

Thực tế chứng minh, trong thời gian qua, mặc dù đã được các ngành chức năng tăng cường tuần tra, kiểm soát, quản lý nghiêm ngặt nhưng người dân vẫn khai thác.

Ông Nguyễn Văn Tốc, chủ một tàu đánh cá gần bờ 5 năm nay ở thị trấn Cái Đôi Vàm, huyện Phú Tân, phân trần: “Vẫn biết đây là việc làm trái phép nhưng vì chén cơm, manh áo nên phải làm thôi. Sống ven biển mà không đi đánh bắt thì còn biết phải làm gì nữa bây giờ”.

Cần xây một lộ trình phù hợp

Theo ông Phạm Thế Tài, trong điều kiện hiện nay vẫn có thể phục hồi lại nguồn lợi thủy sản tự nhiên vốn có của nó. Trước mắt, cần loại bỏ những tàu dưới 20 CV, vì đây là những phương tiện khai thác mang tính hủy diệt rất lớn. Đồng thời có thể tạo những rạng san hô nhân tạo để tạo nơi trú ẩn cho các sinh vật, thu hút các nguồn lợi thủy sản khác. Ngoài ra, còn nhiều chương trình, dự án nhằm mục đích tái tạo lại nguồn lợi thủy sản. Nhưng cho đến nay vẫn chưa phát huy tác dụng.

Ông Nguyễn Tuấn phân tích, phải bảo tồn được nguồn thủy sản ven bờ thì mới mong duy trì và tái sinh được nguồn tài nguyên thiên nhiên này.

Mấy năm qua, tỉnh cũng đã đưa ra nhiều biện pháp giúp chuyển đổi nghề cho những phương tiện khai thác gần bờ, nhưng hầu như chưa mấy khả quan. Phương tiện khai thác gần bờ vẫn tăng, nguồn lợi vẫn còn nguy cơ bị hủy diệt.

Ông Nguyễn Bửu San cho biết, việc chuyển đổi ngành nghề kinh phí quá lớn, phải tập huấn cho người dân về những ngành nghề mới, đồng thời có quỹ đất để cho họ sản xuất mới thật sự có hiệu quả. Nếu không quyết liệt, không có giải pháp tích cực và biện pháp chế tài nghiêm khắc thì đâu rồi lại cũng vào đấy, vừa tốn công vừa tốn chi phí đầu tư.

Ngoài ra, để giúp quản lý nghiêm ngặt việc khai thác quá mức của ngư dân, UBND tỉnh cũng đã đưa ra Quyết định số 01/2008/QĐ-UBND về ban hành quy định phân cấp đăng ký, quản lý tàu khai thác trên địa bàn tỉnh Cà Mau năm 2008 và Quyết định số 03 về ban hành quy định phân cấp quản lý tuyến bờ cho UBND cấp huyện, xã ven biển. Tuy nhiên, từ sau khi đi vào thực hiện cho đến nay, kế hoạch vẫn chưa thể triển khai.

Ông Nguyễn Bửu San phân trần: “Thực sự, việc phân cấp quản lý cho từng huyện, xã sẽ sát sao hơn với tình hình thực tế. Tuy nhiên, hầu như các huyện đều buông xuôi, nhân lực không có, không được đào tạo chính quy, đa số là kiêm nhiệm, thiếu thốn kinh phí…”.

Bảo vệ và tái tạo nguồn tài nguyên biển ở Cà Mau vẫn là bài toán khó./.