Cần Thơ đặt mục tiêu trên 90% cơ giới hóa nuôi trồng thủy sản vào năm 2030

Theo kế hoạch, đến năm 2030, cơ giới hóa trong nuôi trồng thủy sản đạt trên 90%, cơ giới hóa trong khai thác và bảo quản trên tàu cá đạt 95%. Việc đẩy mạnh ứng dụng máy móc, thiết bị hiện đại, công nghệ số và công nghệ thông minh sẽ góp phần nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và tạo nền tảng để phát triển ngành thủy sản theo hướng hiện đại, bền vững, thích ứng với yêu cầu hội nhập quốc tế.

Cơ giới hóa trở thành động lực chính nâng cao năng lực cạnh tranh ngành thủy sản

Trong bối cảnh ngành nông nghiệp đang chuyển mạnh sang mô hình nông nghiệp sinh thái, ứng dụng công nghệ cao và thích ứng với biến đổi khí hậu, cơ giới hóa được xác định là một trong những giải pháp then chốt nhằm nâng cao năng suất lao động, giảm chi phí sản xuất và gia tăng giá trị sản phẩm. Theo Kế hoạch triển khai thực hiện Chiến lược phát triển cơ giới hóa nông nghiệp và chế biến nông lâm thủy sản đến năm 2030 của UBND thành phố Cần Thơ, việc đẩy mạnh cơ giới hóa không chỉ áp dụng đối với sản xuất trồng trọt, chăn nuôi mà đặc biệt được xác định là yêu cầu cấp thiết đối với lĩnh vực thủy sản, một trong những ngành hàng có giá trị kinh tế cao và đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu nông nghiệp của vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Thời gian qua cơ giới hóa nông nghiệp trên địa bàn thành phố đã đạt nhiều kết quả tích cực, nhất là trong sản xuất lúa. Tuy nhiên, đối với thủy sản, mức độ ứng dụng máy móc, thiết bị hiện đại trong sản xuất và chế biến vẫn chưa đồng bộ, quy mô sản xuất còn phân tán, nhiều khâu vẫn phụ thuộc vào lao động thủ công. Trong khi đó, ngành thủy sản đang phải đối mặt với những yêu cầu ngày càng khắt khe về năng suất, chất lượng, truy xuất nguồn gốc, giảm phát thải và đáp ứng tiêu chuẩn thị trường quốc tế.

Mức độ cơ giới hóa trong thủy sản ở Cần Thơ chưa đồng bộ.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cơ giới hóa là giải pháp quan trọng giúp giảm chi phí sản xuất, tiết kiệm lao động, nâng cao khả năng kiểm soát quy trình nuôi và tạo điều kiện áp dụng đồng bộ các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào toàn bộ chuỗi sản xuất thủy sản. Đặc biệt trong điều kiện nguồn lao động nông thôn ngày càng thiếu hụt và chi phí nhân công liên tục tăng, việc ứng dụng cơ giới hóa, tự động hóa và công nghệ số được xem là xu hướng tất yếu đối với ngành thủy sản Việt Nam.

Sau khi thực hiện việc sắp xếp đơn vị hành chính và mở rộng không gian phát triển với sự hợp nhất địa bàn của Cần Thơ, Hậu Giang và Sóc Trăng, quy mô sản xuất nông nghiệp của thành phố tăng lên đáng kể. Điều này đồng nghĩa với nhu cầu tổ chức lại sản xuất theo hướng tập trung, quy mô lớn, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về ứng dụng cơ giới hóa và hiện đại hóa trong toàn bộ chuỗi giá trị nông nghiệp, trong đó có thủy sản.

Quan điểm xuyên suốt của Kế hoạch là phát triển cơ giới hóa nông nghiệp theo hướng đồng bộ, gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ sản phẩm; đẩy mạnh sử dụng thiết bị tiên tiến, công nghệ số, công nghệ thông minh trong tất cả các khâu của chuỗi sản xuất. Đối với lĩnh vực thủy sản, điều này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng khi ngành đang hướng tới phát triển nuôi trồng công nghệ cao, nuôi biển hiện đại và xây dựng các chuỗi sản xuất đáp ứng yêu cầu xuất khẩu.

Mục tiêu đến năm 2030: Nuôi trồng thủy sản cơ giới hóa trên 90%, khai thác và bảo quản đạt 95%

Điểm đáng chú ý nhất của Kế hoạch là việc xác định các mục tiêu cụ thể cho từng lĩnh vực sản xuất nông nghiệp. Riêng đối với thủy sản, thành phố Cần Thơ đặt mục tiêu đến năm 2030 cơ giới hóa trong nuôi trồng thủy sản đạt trên 90%; cơ giới hóa trong khai thác và bảo quản trên tàu cá đạt 95%. Đây là những mục tiêu có mức độ tham vọng rất cao, phản ánh quyết tâm hiện đại hóa toàn diện ngành thủy sản trong giai đoạn tới.

Kế hoạch cũng đặt mục tiêu phát triển công nghiệp chế biến nông lâm thủy sản theo hướng hiện đại, trong đó tốc độ tăng giá trị gia tăng công nghiệp chế biến phấn đấu đạt trên 10% mỗi năm vào năm 2030; trên 70% cơ sở chế biến, bảo quản nông sản chủ lực đạt trình độ công nghệ từ mức trung bình tiên tiến trở lên. Tỷ trọng giá trị xuất khẩu các sản phẩm chủ lực dưới dạng chế biến sâu đạt 60%; tổn thất sau thu hoạch giảm từ 0,5% đến 1% mỗi năm.

Đối với thủy sản, đây là những chỉ tiêu có ý nghĩa rất lớn. Hiện nay, mặc dù Việt Nam nằm trong nhóm các quốc gia xuất khẩu thủy sản hàng đầu thế giới nhưng tỷ lệ sản phẩm chế biến sâu vẫn còn dư địa để tiếp tục nâng lên. Theo số liệu của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), nhiều nhóm sản phẩm thủy sản chế biến sâu đang có tốc độ tăng trưởng xuất khẩu cao hơn đáng kể so với sản phẩm sơ chế truyền thống. Việc đầu tư đồng bộ vào cơ giới hóa, bảo quản và chế biến sẽ giúp gia tăng giá trị sản phẩm, giảm phụ thuộc vào xuất khẩu nguyên liệu thô và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Cần Thơ cũng xác định sử dụng mã QR để truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Cần Thơ cũng xác định mục tiêu đến năm 2030 phần lớn sản phẩm trong chuỗi sản xuất, chế biến và tiêu thụ nông lâm thủy sản an toàn trên địa bàn thành phố sử dụng mã QR để truy xuất nguồn gốc. Đây là nội dung phù hợp với xu hướng quản lý hiện đại của các thị trường nhập khẩu lớn như Liên minh châu Âu, Hoa Kỳ, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Không chỉ hướng tới gia tăng sản lượng, cơ giới hóa còn được kỳ vọng sẽ giúp ngành thủy sản giải quyết các vấn đề về môi trường, dịch bệnh và sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn. Những hệ thống giám sát tự động, thiết bị cảm biến môi trường, công nghệ cho ăn thông minh hay hệ thống quản lý dữ liệu số đang trở thành những công cụ quan trọng giúp người nuôi kiểm soát tốt hơn các yếu tố đầu vào, giảm chi phí thức ăn và hạn chế rủi ro dịch bệnh.

Đầu tư đồng bộ máy móc, thiết bị hiện đại cho toàn bộ chuỗi nuôi trồng thủy sản

Để hiện thực hóa các mục tiêu đã đề ra, Kế hoạch dành riêng một nhóm giải pháp cho lĩnh vực thủy sản. Theo đó, thành phố sẽ xây dựng và kêu gọi đầu tư các dự án cơ giới hóa đồng bộ tại các vùng nuôi thủy sản tập trung, ưu tiên các vùng nuôi chủ lực và các khu vực sản xuất theo chuỗi giá trị.

Cần Thơ khuyến khích đầu tư và sử dụng các loại máy móc, thiết bị phục vụ toàn bộ quá trình nuôi. Các thiết bị được ưu tiên gồm máy cải tạo ao đầm, hệ thống cấp và thoát nước, thiết bị sục khí, quạt nước, máy cho ăn tự động, thiết bị quan trắc và kiểm soát môi trường nước, cùng các thiết bị phục vụ thu hoạch thủy sản.

Cần Thơ khuyến khích đầu tư và sử dụng các loại máy móc, thiết bị phục vụ toàn bộ quá trình nuôi.

Đây đều là những thiết bị đóng vai trò quyết định đối với các mô hình nuôi thâm canh và siêu thâm canh hiện nay. Trong thực tế sản xuất, chi phí thức ăn thường chiếm từ 50 - 70% giá thành nuôi thủy sản. Việc áp dụng máy cho ăn tự động kết hợp cảm biến môi trường và phần mềm quản lý có thể giúp giảm đáng kể lượng thức ăn thất thoát, nâng cao hệ số chuyển đổi thức ăn và giảm ô nhiễm môi trường ao nuôi.

Thành phố cũng yêu cầu tăng cường chuyển giao tiến bộ khoa học và công nghệ, hướng dẫn người nuôi áp dụng các giải pháp cơ giới hóa phù hợp với từng đối tượng nuôi và từng mô hình sản xuất. Các hợp tác xã, tổ hợp tác và doanh nghiệp được khuyến khích phát triển các dịch vụ cơ giới hóa phục vụ nuôi trồng thủy sản. Theo định hướng này, cơ giới hóa không chỉ là việc đầu tư máy móc riêng lẻ mà sẽ hình thành các hệ sinh thái dịch vụ hỗ trợ người nuôi tiếp cận công nghệ với chi phí hợp lý hơn.

Kế hoạch nhấn mạnh việc ứng dụng cơ giới hóa nhằm nâng cao năng suất lao động, kiểm soát môi trường nuôi, giảm rủi ro dịch bệnh, nâng cao chất lượng sản phẩm và phát triển ngành thủy sản theo hướng hiện đại, bền vững. Đây cũng là những mục tiêu phù hợp với định hướng phát triển ngành thủy sản Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã được Chính phủ phê duyệt.

Song song với cơ giới hóa trong sản xuất, thành phố cũng xác định phát triển mạnh công nghiệp chế biến thủy sản. Theo Kế hoạch, các cơ sở chế biến sẽ được hỗ trợ đổi mới công nghệ, hiện đại hóa hệ thống bảo quản, nâng cao tỷ lệ chế biến sâu, tăng khả năng truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng quốc tế.

Hình thành chuỗi sản xuất – chế biến – tiêu thụ hiện đại gắn với chuyển đổi số

Một điểm nổi bật của Kế hoạch là định hướng phát triển các cụm liên kết sản xuất – chế biến – tiêu thụ gắn với vùng nguyên liệu tập trung. Theo đó, các vùng nguyên liệu phục vụ sản xuất và chế biến nông lâm thủy sản sẽ được cơ giới hóa toàn diện, kết nối với hệ thống logistics, bảo quản và tiêu thụ sản phẩm.

Để hỗ trợ quá trình này, thành phố sẽ tiếp tục đầu tư hoàn thiện hạ tầng phục vụ cơ giới hóa, logistics nông nghiệp, bảo quản và chế biến nông sản; tổ chức lại các vùng sản xuất tập trung; thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân theo chuỗi giá trị.

Cùng với đó là hàng loạt giải pháp về khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Kế hoạch đặt mục tiêu xây dựng và nhân rộng các mô hình cơ giới hóa, nông nghiệp công nghệ cao đối với lúa, cây ăn trái, rau màu, thủy sản và chăn nuôi với bình quân hai mô hình cho mỗi đối tượng sản xuất mỗi năm. Thành phố cũng sẽ hỗ trợ phát triển các mô hình bảo quản, chế biến ứng dụng công nghệ tiên tiến, công nghệ cao, nông nghiệp chính xác và vật liệu mới nhằm tăng khả năng cạnh tranh, kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Về nhân lực, Kế hoạch dành nhiều nội dung cho đào tạo nguồn nhân lực phục vụ cơ giới hóa và chế biến nông lâm thủy sản. Các chương trình đào tạo sẽ tập trung vào kỹ năng vận hành máy móc, thiết bị hiện đại, ứng dụng công nghệ mới, an toàn thực phẩm và chuyển đổi số. Đồng thời, thành phố sẽ tăng cường phối hợp với các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và doanh nghiệp để chuyển giao công nghệ và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Về nguồn lực thực hiện, Cần Thơ xác định huy động đồng thời ngân sách nhà nước, vốn doanh nghiệp, nguồn tài trợ quốc tế và các nguồn vốn hợp pháp khác. Các chính sách tín dụng phục vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn sẽ tiếp tục được triển khai nhằm tạo điều kiện cho người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp đầu tư máy móc, thiết bị hiện đại phục vụ sản xuất và chế biến thủy sản.

Việc triển khai Kế hoạch phát triển cơ giới hóa nông nghiệp và chế biến nông lâm thủy sản đến năm 2030 trên địa bàn thành phố Cần Thơ rất có ý nghĩa đối với riêng địa phương và còn góp phần thực hiện mục tiêu hiện đại hóa nông nghiệp của toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Đối với ngành thủy sản, những mục tiêu như cơ giới hóa nuôi trồng đạt trên 90%, cơ giới hóa khai thác và bảo quản trên tàu cá đạt 95%, phát triển mạnh chế biến sâu, truy xuất nguồn gốc bằng mã QR và ứng dụng công nghệ số trong toàn bộ chuỗi giá trị sẽ tạo nền tảng quan trọng để nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của thủy sản Việt Nam trong giai đoạn mới. Trong bối cảnh yêu cầu của thị trường ngày càng cao và áp lực cạnh tranh quốc tế ngày càng lớn, cơ giới hóa, tự động hóa và chuyển đổi số không còn là lựa chọn mà đang trở thành điều kiện tiên quyết để ngành thủy sản phát triển bền vững, hiệu quả và hội nhập sâu rộng với kinh tế thế giới.