Cần Thơ số hóa 248 cơ sở nuôi cá tra, hướng đến 38.000 cơ sở nuôi tôm năm 2028

Ngày 14/11/2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Cần Thơ phối hợp với Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) tại Việt Nam tổ chức hội nghị “Quản lý nuôi tôm nước lợ, gắn với chuyển đổi số và phát triển kinh tế xanh tuần hoàn”.

Hội nghị do bà Quách Thị Thanh Bình, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Cần Thơ chủ trì, với sự tham gia của đại diện cơ quan quản lý, nhà khoa học, tổ chức quốc tế, doanh nghiệp, hợp tác xã và người nuôi thủy sản.

Theo ông Đồ Văn Thừa, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư thành phố Cần Thơ, Cần Thơ hiện có hơn 96.500 ha nuôi trồng thủy sản, trong đó khoảng 51.000 ha tôm nước lợ và 838 ha cá tra. Tổng sản lượng nuôi có khả năng cung ứng hằng năm gần 737.000 tấn. Quy mô sản xuất lớn đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với quản lý vùng nuôi, giám sát môi trường và truy xuất nguồn gốc.

Từ khảo sát thực địa đến bản đồ số vùng nuôi

Từ tháng 3 đến tháng 11/2026, Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư TP. Cần Thơ phối hợp với Công ty Cổ phần Tép Bạc triển khai hai nhiệm vụ thử nghiệm chuyển đổi số: xây dựng bản đồ quản lý vùng nuôi thủy sản và số hóa kết quả quan trắc môi trường nước.

Trong quá trình thực hiện, hai đơn vị đã tổ chức nhiều đợt khảo sát thực địa, phối hợp với chính quyền xã, phường và các cơ sở nuôi để xác minh vị trí, ghi nhận tọa độ, vẽ ranh giới vùng nuôi cá tra và thu thập dữ liệu quan trắc môi trường tại địa bàn.

Song song đó, đội ngũ kỹ thuật phát triển phần mềm, chuẩn hóa dữ liệu và liên tục điều chỉnh quy trình theo phản hồi của cán bộ chuyên môn.

Kết quả đến tháng 11/2026, 248/348 cơ sở nuôi cá tra thương phẩm tại các vùng nuôi trọng điểm đã được cập nhật lên bản đồ số, tương đương khoảng 71,3%. Dữ liệu của 38 điểm quan trắc môi trường cũng được số hóa, phục vụ hiển thị bản đồ, biểu đồ biến động và thông tin cảnh báo môi trường nước.

Hệ thống gồm bản đồ số công khai phục vụ người nuôi và phần mềm quản lý dành cho cơ quan chuyên môn, hỗ trợ quản lý mã số nuôi, điểm quan trắc và phân quyền theo xã, phường.

Đáng chú ý, Tepbac đưa vào thử nghiệm các công cụ AI hỗ trợ nhập kết quả quan trắc, định vị GPS và vẽ ranh giới vùng nuôi, hướng đến giảm thao tác thủ công, hạn chế sai sót và rút ngắn thời gian công bố thông tin.

Đến tháng 11, Tepbac đã bàn giao phần mềm thử nghiệm và bản đồ số để Cần Thơ tiếp tục đánh giá, hoàn thiện quy trình vận hành và xem xét mở rộng tính năng.

Cán bộ cơ sở đề xuất hỗ trợ người nuôi sử dụng ứng dụng số

Tại phần thảo luận, nhiều ý kiến tập trung vào khả năng đưa công nghệ đến người nuôi, đặc biệt ở những địa bàn còn hạn chế về điều kiện và kỹ năng sử dụng phần mềm.

Đại diện phường Khánh Hòa, ông Nghĩa, đề xuất triển khai các mô hình thí điểm nhằm hỗ trợ người dân tiếp cận chuyển đổi số phù hợp với thực tế tại địa phương.

Một số đại biểu cũng đề nghị hỗ trợ người nuôi cài đặt ứng dụng trên điện thoại, qua đó tiếp nhận thông báo, hướng dẫn kỹ thuật và chủ động cập nhật tình hình sản xuất.

Giải pháp này có thể giúp cán bộ địa phương nắm bắt thông tin nhanh hơn, giảm công sức liên hệ, tổng hợp và thông báo thủ công, đồng thời tạo kênh trao đổi hai chiều giữa người nuôi và cơ quan quản lý.

Tuy nhiên, báo cáo thử nghiệm cũng thẳng thắn nhìn nhận những hạn chế. Một số mã số nuôi chưa có tọa độ đầy đủ, ranh giới trại và ao nuôi vẫn cần tiếp tục xác thực. Dữ liệu quan trắc chưa đủ để hoàn thiện tất cả chức năng đánh giá, cảnh báo chất lượng nước. Việc duy trì dữ liệu còn phụ thuộc nhiều vào sự phối hợp ở cấp cơ sở.

Theo ông Trần Duy Phong, đại diện Tepbac, phần lớn các tính năng công khai cho người nuôi được cung cấp miễn phí nhằm tạo điều kiện tiếp cận thuận tiện hơn.

Thực tế triển khai cho thấy chuyển đổi số không chỉ là đưa dữ liệu lên phần mềm, mà còn đòi hỏi thay đổi cách thu thập, cập nhật và sử dụng thông tin. Công nghệ chỉ tạo ra giá trị khi giúp người nuôi và cán bộ quản lý giảm công việc, thay vì phát sinh thêm thủ tục.

Mục tiêu số hóa 38.000 cơ sở nuôi tôm vào năm 2028

Từ kết quả bước đầu, ông Phạm Quang Vinh, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư TP. Cần Thơ, cho biết ngành thủy sản đặt mục tiêu hoàn thành số hóa toàn bộ 38.000 cơ sở nuôi tôm vào năm 2028.

Để đáp ứng quy mô này, Tepbac đề xuất mở rộng nền tảng theo hướng cho phép người nuôi đăng ký, theo dõi quá trình cấp mã số nuôi, cập nhật thông tin sản xuất và tiếp nhận thông báo từ cơ quan quản lý qua ứng dụng.

Các định hướng tiếp theo còn bao gồm truy xuất nguồn gốc theo từng lô nuôi, chuẩn hóa dữ liệu để liên thông với hệ thống quốc gia và nghiên cứu bản đồ phát thải carbon thủy sản.

Đây là những hướng phát triển cần tiếp tục đánh giá về nguồn lực, tính đồng bộ của dữ liệu và khả năng triển khai tại cơ sở.

Nuôi tuần hoàn RAS thu hút sự quan tâm

Bên cạnh chuyển đổi số, hội nghị giới thiệu mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng siêu thâm canh trong hệ thống tuần hoàn kết hợp đa loài (CTU-RAS) do PGS.TS Lê Quốc Việt, Trường Thủy sản, Đại học Cần Thơ trình bày.

Mô hình được nghiên cứu từ năm 2018 và đã được cấp Bằng độc quyền Giải pháp hữu ích số 4743.

Theo thông tin giới thiệu tại hội nghị, CTU-RAS bố trí khoảng 70-75% diện tích cho hoạt động nuôi và 25-30% cho hệ thống lọc sinh học kết hợp cá rô phi, rong câu. Hệ thống hướng đến tuần hoàn, tái sử dụng nước qua nhiều vụ nuôi và giảm lượng nước thải ra môi trường.

Năng suất được báo cáo đạt khoảng 3,5-4,5 kg/m³ nước nuôi. Các kết quả nghiên cứu cũng đề cập khả năng thay thế một phần thức ăn viên bằng nguyên liệu tự nhiên.

Tại phần thảo luận, một số đại biểu quan tâm đến điều kiện tham gia mô hình thí điểm, khả năng tiếp nhận hỗ trợ kỹ thuật từ Đại học Cần Thơ và các hoạt động của IUCN.

Dù có nhiều tiềm năng, việc nhân rộng công nghệ RAS vẫn cần đánh giá hiệu quả kinh tế, chi phí vận hành và khả năng áp dụng đối với từng quy mô, điều kiện nuôi cụ thể.

Chuyển đổi số phải đi vào thực chất

Từ hai nhiệm vụ thử nghiệm đến mục tiêu quản lý hàng chục nghìn cơ sở nuôi, Cần Thơ đang từng bước hình thành nền tảng dữ liệu phục vụ ngành thủy sản.

Kết quả quan trọng không chỉ nằm ở 248 cơ sở cá tra hay 38 điểm quan trắc được đưa lên hệ thống, mà còn ở quá trình phối hợp giữa cơ quan quản lý, chính quyền cơ sở, doanh nghiệp công nghệ và người nuôi để hình thành phương thức quản lý mới.

Chặng đường tiếp theo đòi hỏi dữ liệu phải được cập nhật thường xuyên, hệ thống đủ đơn giản để người dân sử dụng và thông tin thu thập được phải thực sự hỗ trợ quản lý, cảnh báo rủi ro và tổ chức sản xuất.

Chuyển đổi số thủy sản chỉ thành công khi công nghệ trở thành công cụ thiết thực cho người nuôi, thay vì thêm một nghĩa vụ ghi chép và báo cáo.