Cánh cửa mới mở rộng cho cá rô phi Việt Nam trên thị trường toàn cầu

Tiềm năng xuất khẩu cá rô phi

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), thị trường cá rô phi toàn cầu đạt giá trị 10,6 tỷ USD năm 2024 và dự báo tăng lên 14,5 tỷ USD vào năm 2033, với tốc độ tăng trưởng kép 3,52% mỗi năm. Mỹ là thị trường nhập khẩu lớn nhất, khoảng 200.000 tấn cá rô phi mỗi năm. Nguồn cung từ Trung Quốc giảm do các rào cản thương mại, tạo cơ hội lớn cho Việt Nam. Năm 2024, xuất khẩu cá rô phi Việt Nam đạt 41 triệu USD, tăng 138% so với năm trước, trong đó Mỹ chiếm 19 triệu USD, gần tăng 7 lần. Quý I/2025, xuất khẩu tiếp tục khởi sắc, đạt gần 14 triệu USD với Mỹ chiếm 46% thị phần.

Chiến lược nuôi mới và lợi thế tự nhiên

Đà tăng trưởng này xuất phát từ chiến lược chọn đối tượng nuôi thích nghi tốt, vòng đời ngắn, chi phí thấp phù hợp xu hướng hiện đại. Công nghệ nuôi bể bạt giúp tăng năng suất, giảm dịch bệnh. Cá rô phi được đánh giá cao nhờ giá cả hợp lý, dễ chế biến, phù hợp đa dạng thị trường. Việt Nam có lợi thế khí hậu nhiệt đới ổn định và nguồn nước phong phú, đặc biệt tại Đồng bằng sông Cửu Long, cho phép nuôi quanh năm. Cá có thể đạt trọng lượng 600-800g sau 5-6 tháng. Diện tích nuôi hiện khoảng 30.000 ha, sản lượng 300.000 tấn, mục tiêu đến 2030 là 40.000 ha và 400.000 tấn, đồng thời nâng cao chất lượng giống và giá trị xuất khẩu.

 Công nghệ nuôi cá rô phi trong bể bạt giúp tăng năng suất, giảm dịch bệnh, tận dụng lợi thế khí hậu nhiệt đới của Việt Nam. Ảnh: bathdpe.com

Thách thức nội tại và áp lực từ thị trường quốc tế

Dù vậy, ngành cá rô phi vẫn đối mặt nhiều thách thức. Chất lượng giống chưa đồng đều, phổ biến tình trạng lai cận huyết gây sinh trưởng chậm và hiệu quả fillet thấp, chỉ khoảng 33%. Virus TiLV và các dịch bệnh khác không chỉ làm giảm sản lượng mà còn ảnh hưởng đến uy tín sản phẩm trên thị trường quốc tế. Chi phí sản xuất còn cao do phụ thuộc vào thức ăn nhập khẩu, trong khi cơ sở hạ tầng nuôi trồng và chế biến vẫn manh mún, thiếu đồng bộ. Các thị trường lớn như Mỹ và EU cũng đặt ra các yêu cầu khắt khe về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và chứng nhận nuôi bền vững, khiến việc thâm nhập trở nên khó khăn hơn.

Chiến lược đầu tư toàn diện và hiện đại hóa sản xuất cá rô phi

Để tháo gỡ những nút thắt hiện nay, ngành thủy sản cần xây dựng chiến lược đầu tư bài bản, phát triển cá rô phi theo hướng công nghiệp hiện đại với quy mô hàng hóa lớn. 

Xây dựng chuỗi giá trị khép kín 

Chuỗi giá trị phải gắn kết chặt chẽ từ con giống, thức ăn, nuôi thương phẩm đến chế biến và tiêu thụ. Việt Nam hiện có khoảng 510 cơ sở chế biến đủ điều kiện xuất khẩu cá rô phi, nhưng cần tăng cường đầu tư dây chuyền fillet tự động và phát triển sản phẩm giá trị gia tăng như cá hun khói, snack để đáp ứng thị trường cao cấp.

Nâng cao uy tín sản phẩm với chứng nhận quốc tế và công nghệ truy xuất nguồn gốc

Việc áp dụng các chứng nhận quốc tế như ASC, BAP và minh bạch chuỗi cung ứng qua công nghệ blockchain sẽ giúp nâng cao uy tín sản phẩm, thâm nhập sâu hơn vào các thị trường Mỹ, EU. Hợp tác với các doanh nghiệp sản xuất thức ăn trong nước cũng giúp giảm phụ thuộc nguồn nhập khẩu, tiết giảm chi phí sản xuất tới 15%, tăng sức cạnh tranh cho ngành.

Đẩy mạnh xúc tiến thương mại và tận dụng các hiệp định FTA

Hoạt động xúc tiến thương mại được mở rộng qua việc tham gia các hội chợ chuyên ngành tại Mỹ, Nhật Bản, EU và Trung Đông, đồng thời tận dụng tối đa các hiệp định thương mại tự do như EVFTA, RCEP hay ASEAN – Trung Quốc để giảm thuế quan và mở rộng thị phần.

Đa dạng phương thức nuôi và liên kết chuỗi giá trị hướng tới phát triển bền vững

Ông Trần Đình Luân, Cục trưởng Cục Thủy sản, nhấn mạnh cần đa dạng hóa đối tượng và phương thức nuôi theo lợi thế quốc gia để nâng cao hiệu quả ngành thủy sản. Mô hình nuôi cá rô phi kết hợp hoặc luân canh với tôm nước lợ không chỉ cải thiện chất lượng sản phẩm mà còn giúp kiểm soát dịch bệnh trên tôm, tạo lợi thế trong bối cảnh biến đổi khí hậu và xâm nhập mặn. Liên kết doanh nghiệp, nông dân và các tổ chức khoa học sẽ tạo nền tảng vững chắc, giúp cá rô phi trở thành ngành hàng chủ lực trong tương lai.

 Chiến lược bài bản và đầu tư dài hạn sẽ giúp cá rô phi nâng cao vị thế trên thị trường toàn cầu. Ảnh: Báo Chính phủ

Tương lai sáng cho cá rô phi Việt Nam

Cá rô phi đang mở ra nhiều cơ hội phát triển và xuất khẩu đầy triển vọng cho ngành thủy sản Việt Nam. Với lợi thế về khí hậu, công nghệ nuôi hiện đại cùng chiến lược liên kết chuỗi giá trị, Việt Nam hoàn toàn có thể nâng cao vị thế trên thị trường quốc tế. Tuy còn không ít thách thức, nhưng bằng những bước đi bài bản và sáng tạo, cá rô phi sẽ trở thành ngành hàng xuất khẩu chủ lực, góp phần phát triển bền vững ngành thủy sản trong tương lai.

Theo Bích Hồng, Bnews