Con giống khan hiếm nghề nuôi tôm hùm lồng gặp khó

Tôm hùm là đối tượng nuôi mà nguồn giốngdựa hoàn toàn vào nguồn lợi tự nhiên, tôm giống thường xuất hiện nhiều vào những mùa biển động, có gió đông bắc thổi, mùa khai thác tôm giống tập trung từ tháng 10 âm lịch của năm trước đến tháng 4 âm lịch năm sau. Tuy nhiên trong những tháng khác trong năm người khai thác giống vẫn bắt được giống và thả bù cũng như thả thêm vào những ô lồng còn trống. Đối tượng được người nuôi chọn nuôi vẫn là đối tượng tôm hùm bông/sao.

Do giá giống cao và khan hiếm nên các hộ/bè nuôi có ô lồng trống rất nhiều, các hộ nuôi đã linh hoạt chuyển sang nuôi thêm đối tượng khác trong một số lồng, chủ yếu là cá bớp, cá mú, cá chim vây vàng, cá chẽm, cá hồng, cá gáy, cá bè…, hoặc để trống lồng nuôi chờ vụ mới. Theo thống kê giám sát tình hình nuôi tôm hùm của Chi cục NTTS Khánh Hòa trong tháng 8/2013, tại các Khu vực nuôi tôm hùm của tỉnh (Nha Trang, Cam Ranh, Vạn Ninh và Ninh Hòa), chỉ có khoảng 18.144 lồng đang nuôi tôm hùm, bằng 84% so với cùng thời điểm của năm 2012.

Trao đổi với chúng tôi, ông Trương Thái Hùng –Chủ tịch UBND xã Vạn Thạnh cho rằng, tại Đầm Môn – Vạn Thạnh – Vạn Ninh, tính đến tháng 8/2013 chỉ có khoảng 20% số hộ nuôi thả giống mới., . Nguyên nhân tôm chết, hao hụt nhiều có thể là do môi trường ô nhiễm từ chính nguồn chất thải của nuôi tôm hùm và các chất thải do các hoạt động ven bờ như nuôi tôm chân trắng thương phẩm, ốc hương, rác thải sinh hoạt… Do đó, địa phương rất mong muốn được sự hỗ trợ từ các cơ quan chuyên môn để tìm ra nguyên nhân và có hướng khắc phục để hỗ trợ cho bà con, bởi Vạn Thạnh là xã có số lượng ô lồng lớn nhất trong tỉnh và là vùng nuôi tôm hùm trọng điểm của tỉnh. Nghề nuôi tôm hùm của xã được xác định là kinh tế mũi nhọn của địa phương, trên 80% người dân tại địa phương chủ yếu sống bằng nghề nuôi thủy sản lồng bè. Nhưng hiện tại, khu vực Đầm Môn số lồng đang nuôi có tôm chỉ chiếm khoảng 50% số lồng hiện có.

Kết quả khảo sát thực tế của Chi cục vào ngày 19/8, tại một số tiểu vùng nuôi tôm thuộc khu vực Đầm Môn cho thấy, số tôm còn lại của các hộ đang nuôi chủ yếu ở kích cỡ 0,5 – 0,8 kg/con, như vậy đây là tôm của vụ năm trước còn lại. Một vấn đề cần lưu ý nữa trong việc nuôi tôm hùm hiện nay là tôm chậm lớn và tỷ lệ hao thường cao, mặc dù người nuôi cũng đã phần nào ý thức được việc chọn lựa thức ăn tươi đảm bảo chất lượng cho tôm ăn.

Giá tôm hùm không ổn định làm cho người nuôi không ứng phó kịp dẫn đến thua lỗ, kể cả những hộ nuôi đạt(tỷ lệ chết tích lũy tính đến lúc thu hoạch của lứa tôm ≤ 30%). Nguyên nhân chính là do giá mồi cao, làm cho chi phí sản xuất gia tăng và nhiều thời điểm giá tôm thương phẩm bán thấp hơn giá thành nuôi.

Một số thời điểm giá tôm hùm thương phẩm rất cao như cuối năm 2011 có lúc giá tôm hùm lên trên 2,5 triệu đồng/kg đối với tôm hùm loại 1. Nhưng thời gian giá cao không kéo dài, những thời điểm còn lại giá thường giao động trên dưới 1,5 triệu đồng/kg, thậm chí có thời điểm tôm hùm loại 1 giá chỉ có 900.000 đ/kg vào thời diểm tháng 8,9/2012.

Theo kết quả giám sát tình hình NTTS của Chi cục 8 tháng năm 2013, bệnh sữa trên tôm hùm không phải là nguyên nhân chính gây thiệt hại và hao hụt tôm nuôi. Nhưng hiện tượng tôm nuôi hao hụt khoảng 30 – 40% (tích lũy) của các hộ nuôi chiếm rất lớn, nhiều nguyên nhân được người nuôi thông tin như hiện tượng đỏ thân, nắp mang tôm giòn, tôm lột không được, đen mang, chậm lớn… thường gặp ở tất cả các hộ nuôi.

Bên cạnh đó, việc ép giá và đánh loại của các thương lái thu mua tôm hùm cũng góp phần đáng kể vào việc giảm hiệu quả sản xuất và thua lỗ của người nuôi tôm hùm. Cụ thể như, tôm có màu sắc kém tươi sáng, thường bị đánh loại là tôm dạt, giá thu mua từ 700.000 – 800.000 đồng/kg, chỉ bằng nửa giá của tôm loại 1. Hoặc khi tôm có kích cỡ và tiêu chuẩn đạt loại 1 nhiều, thương lái thu mua sẽ chỉ mua loại 2 (giá thấp hơn giá loại 1 từ 200.000-300.000đ/kg) và người nuôi lại bị ép bán loại 1 với giá loại 2.

Một địa danh nữa của Khánh Hòa, khi nói tới chúng ta cũng phải nói đến ngay một đặc sản mang tính vùng miền là tôm hùm - đảo Bình Ba,Bình Hưng của Cam Bình. Đây là vùng nuôi tôm hùm lồng chính của thành phố Cam Ranh, tại đây nhiều hộ nuôi do thiếu giống, giá cao nên cũng không thả thêm giống mới. Theo ông Diệp Chính Hùng – Chủ tịch Hội Nông dân xã Cam Bình tại Bình Ba và Bình Hưng cũng là một cộng tác viên của Chi cục nuôi, hiện số lồng đang nuôi khoảng 3.050 lồng, chiếm 70% số lồng hiện có. Mùa vụ 2013, các hộ nuôi tại đây chủ yếu thả tôm hùm xanh, rất ít hộ thả tôm hùm bông, giá giống tôm xanh 70-90 ngàn đ/con (tôm  đen) và số hộ thả mới chỉ chiếm khoảng 45 – 50% và số lượng tôm giống thả mới chỉ bằng 20% so với những năm trước.

Tại Bình ba do thiếu giống nên nhiều hộ cũng để trống lồng, không thả nuôi

Ngoài ra, việc sử dụng kháng sinh trong nuôi tôm hùm vẫn còn nhiều bất cập, ẩn chứa nhiều rủi ro, như sử dụng thuốc kháng sinh đã cấm lưu hành, việc sử dụng kháng sinh không đúng phác đồ đã làm cho vi khuẩn gây bệnh kháng thuốc, việc điều trị bệnh trên tôm do vi khuẩn gây ra ngày càng kém hiệu quả. Hiện nay, người nuôi có thói quen dùng kháng sinh để phòng bệnh cho tôm, thường định kỳ từ  7 – 10 ngày các hộ cho tôm ăn kháng sinh 1 – 2 lần. Thuốc được sử dụng chủ yếu là thuốc tây y (thuốc dùng cho người) , thuốc được trộn vào thức ăn cho tôm ăn, cách xác định lượng thuốc theo dạng ước chừng có thể làm gia tăng hiện tượng kháng thuốc.

Bức tranh của nghề nuôi tôm hùm sẽ có kết quả như thế nào khi ngày càng nhiều rủi ro, bất cập, và không mang tính bền vững.