Đẩy mạnh tái cơ cấu ngành thủy sản theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững

Giá trị xuất khẩu nhiều ngành hàng đạt giá trị cao

Cụ thể, về nuôi trồng thủy sản, ngành đã phát huy lợi thế nuôi tôm sú tại các vùng sinh thái đặc trưng thích hợp như: tôm – rừng ngập mặn, tôm – lúa ở Duyên hải Nam bộ nhằm giữ lợi thế cạnh tranh và thị trường xuất khẩu tôm sú trên thế giới. Cơ cấu tôm sú và tôm chân trắng có sự dịch chuyển trong những năm gần đây, trong đó, tôm chân trắng chiếm 12,5% về diện tích nhưng chiếm 56,9% về sản lượng; tôm sú chiếm 87,5% về diện tích trong khi chiếm 43,1% về sản lượng. Một số địa phương có tốc độ tăng diện tích nuôi tôm chân trắng khá nhanh. Do chuyển đổi tích cực về cơ cấu, phương thức nuôi, năm 2014, sản lượng tôm đạt 658.000 tấn, tăng 120.000 tấn (tương đương 20%) so với năm 2013. Trong đó, tôm chân trắng tăng 100.000 tấn (tương đương 42,9%), giá trị kim ngạch xuất khẩu tôm đạt 3,8 tỷ USD, tăng 27% so với năm 2013.

Về nuôi cá tra, phát triển ở các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long gắn với thị trường; các năm 2014 và 2015 duy trì diện tích, năng suất, sản lượng, nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm cá tra. Trong đó, năm 2014, nuôi cá tra đạt 5.500ha về diện tích và 1,1 triệu tấn về sản lượng, duy trì ổn định về diện tích và sản lượng theo kế hoạch. Giá thu mua cá tra nguyên liệu tương đối ổn định và theo hướng có lợi hơn cho người nuôi. Khối lượng xuất khẩu đạt 750 nghìn tấn với kim ngạch xuất khẩu khoảng 1,7 tỷ USD.

Bên cạnh đó, xác định cá rô phi là đối tượng có lợi thế, tiềm năng phát triển, trong các năm gần đây, ngành đã chỉ đạo đẩy mạnh nuôi cá rô phi để đáp ứng nhu cầu thị trường, đa dạng hóa các sản phẩm thủy sản xuất khẩu. Năm 2014, diện tích nuôi cá rô phi trong ao hồ cả nước đạt khoảng 16.000ha, nuôi lồng bè đạt hơn 410.000m3, sản lượng cá rô phi, diêu hồng đạt 125.000 tấn, tăng 25% so với cùng kỳ. Năng suất cá rô phi trung bình đạt 6,28 tấn/ha. Lần đầu tiên, năm 2014 giá trị xuất khẩu cá rô phi đạt 30 triệu USD.

Đồng thời, công tác triển khai áp dụng quy phạm nuôi trồng thủy sản Việt Nam (VietGAP) và các tiêu chuẩn quốc tế GlobalGAP, ASC, BAP đã được khẩn trương thực hiện, tiến tới phát triển VietGAP thành tiêu chuẩn Việt Nam. Trong 2 năm 2014-2015, đã có 9.645 ha diện tích nuôi trồng thủy sản được chứng nhận GAP, trong đó có gần 2.100ha cá tra được chứng nhận VietGAP, ASC, BAP.

Về lĩnh vực khai thác thủy sản và dịch vụ hậu cần nghề cá, ngành giảm dần sản lượng khai thác thủy sản ven bờ, đẩy mạnh khai thác thủy sản xa bờ, gắn khai thác thủy sản với bảo vệ chủ quyền quốc gia và an ninh quốc phòng trên các vùng biển, đảo của Tổ quốc. Bên cạnh đó, công tác triển khai ứng dụng hệ thống thông tin trên biển đã được tăng cường, góp phần đảm bảo an toàn, an ninh trên biển cho các tàu cá, hạn chế đáng kể hiện tượng đánh bắt bất hợp pháp, vi phạm chủ quyền các nước lân cận, giảm tai nạn tàu cá do bão, áp thấp nhiệt đới. Đồng thời, công nghệ thông tin đã được ứng dụng trong xây dựng và phát hành các dự báo ngư trường khai thác đối với các nghề khai thác trọng điểm ở các vùng biển, góp phần tăng năng suất khai thác và giảm chi phí cho các tàu tại các tỉnh trong vùng.

Về thương mại thủy sản, thời gian qua, ngành đã tổ chức các hoạt động xúc tiến thương mại thủy sản tại các thị trường trọng điểm như EU, Hoa Kỳ, Trung Quốc để quảng bá thông tin về sản phẩm thủy sản của Việt Nam, đồng thời kết hợp làm việc với các cơ quan có thẩm quyền nhằm thông tin định hướng phát triển thủy sản, chính sách, cam kết quốc tế trong lĩnh vực thủy sản để tạo điều kiện cho hoạt động thương mại thủy sản.

Vẫn còn nhiều khó khăn

Bên cạnh những kết quả đạt được bước đầu, công tác triển khai tái cơ cấu ngành thủy sản vẫn còn nhiều khó khăn cần triển khai tháo gỡ. Cụ thể, việc triển khai rà soát quy hoạch cá tra thực hiện Nghị định 36/2014/NĐ-CP của các địa phương còn chậm. Người nuôi và các doanh nghiệp thiếu vốn sản xuất vẫn còn khó tiếp cận nguồn vốn vay của các tổ chức tín dụng.

Mặt khác, sự phát triển mạnh tôm thẻ chân trắng ở một số địa phương có nguy cơ phá vỡ quy hoạch và tạo áp lực lớn về vốn và xây dựng cơ sở hạ tầng, cảnh báo ảnh hưởng xấu đến môi trường và nguy cơ dịch bệnh tăng cao. Thêm vào đó, công nghệ nuôi cá rô phi hiện nay chưa có quy trình chuẩn, không ổn định về chất lượng sản phẩm cũng như sản lượng sản xuất, còn mang tính sản xuất nhỏ, chưa phát triển theo quy chuẩn sản xuất hàng hóa. Cơ sở hạ tầng nhiều vùng nuôi thâm canh chưa đảm bảo, thiếu điện lưới và hạ tầng thủy lợi cho nuôi trồng thủy sản.

Song song với đó, hệ thống thông tin nghề cá còn thiếu và hoạt động yếu; công tác thống kê khai thác thủy sản không thường xuyên và thiếu đồng bộ, thiếu cơ sở dữ liệu làm căn cứ cho định hướng quy hoạch và tổ chức triển khai trong quá trình thực hiện tái cơ cấu. Giảm tổn thất sau khai thác hải sản còn chậm; bệnh thủy sản vẫn còn là nỗi lo thường trực.

Tiếp tục duy trì ổn định diện tích và sản lượng tôm

Nhằm tiếp tục triển khai tái cơ cấu ngành thủy sản theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững, những năm tiếp theo, ngành thủy sản sẽ tập trung vào những nhiệm vụ cụ thể. Trong đó, về lĩnh vực nuôi trồng thủy sản, tiếp tục tạo môi trường thuận lợi để phát triển nhanh, mạnh, bền vững và hiệu quả đối với các sản phẩm hàng hóa – các đối tượng nuôi chủ lực. Riêng với ngành tôm, tiếp tục duy trì ổn định diện tích và sản lượng tôm sú, phát huy lợi thế nuôi tôm sú tại các vùng sinh thái đặc trưng tôm – rừng ngập mặn, tôm – lúa nhằm giữ lợi thế cạnh tranh và thị trường xuất khẩu trên thế giới. Đối với tôm chân trắng, tiếp tục phát triển nuôi ở các vùng có lợi thế và tổ chức kiểm soát tốt dịch bệnh nhằm gia tăng sản lượng và giá trị xuất khẩu.

Đối với cá tra, tiếp tục nghiên cứu, gắn việc phát triển nuôi, chế biến cá tra phù hợp với tái cơ cấu tổng thể ngành thủy sản, đồng thời phát huy tiềm năng và lợi thế từng vùng địa phương. Hoàn thành việc đàm phán công nhận hài hòa với các tổ chức sở hữu quy phạm GlobalGAP, ASC, BAP,…

Về lĩnh vực khai thác thủy sản và dịch vụ hậu cần nghề cá, tiếp tục triển khai thực hiện Đề án tổ chức lại sản xuất trong khai thác hải sản phê duyệt tại Quyết định 375/QĐ-TTg, trong đó tập trung thực hiện Đề án thí điểm tổ chức khai thác, thu mua, chế biến, tiêu thụ cá ngừ theo chuỗi được Bộ trưởng phê duyệt tại Quyết định số 3465/QĐ-BNN-TCTS.

Về thương mại thủy sản, tiếp tục giữ vững các thị trường truyền thống, đồng thời mở rộng thêm các thị trường tiềm năng như Liên minh hải quan Nga – Belarus – Kazakhstan; Bắc Phi – Trung Đông – Mỹ La tinh. Nghiên cứu thị trường để đánh giá cụ thể nhu cầu, thị hiếu tiêu dùng sản phẩm thủy sản và các chính sách quản lý, thương mại nhằm đề xuất giải pháp phù hợp để thâm nhập các thị trường này.

Trong đó, nhằm đạt được những mục tiêu đề ra, các giải pháp ngành cần tiếp tục triển khai gồm: Đôn đốc, phối hợp với các địa phương, Hiệp hội cá tra trong việc hoàn thành rà soát, ban hành quy hoạch chi tiết nuôi, chế biến cá tra; triển khai xác nhận đăng ký nuôi cá tra thương phẩm; chứng nhận VietGAP diện tích nuôi cá tra.

Đối với sản xuất tôm nước lợ, ban hành quy hoạch nuôi tôm nước lợ và giám sát việc thực hiện quy hoạch của địa phương. Triển khai theo kế hoạch công tác kiểm tra chất lượng vật tư đầu vào, xử lý theo thẩm quyền hoặc kiến nghị xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm. Tăng cường thông tin hướng dẫn quy trình sử dụng thuốc, chất xử lý cải tạo môi trường dùng trong thủy sản.

Bên cạnh đó, tiếp tục triển khai Nghị định 67/2014/NĐ, trong đó, chú trọng phối hợp với các bộ, ngành, địa phương để giải quyết, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc đồng thời bổ sung những vấn đề còn thiếu hoặc chưa phù hợp; tập trung vào việc triển khai thực hiện các chính sách có tác động trực tiếp, mang lại quyền lợi cho đa số ngư dân, chủ tàu, như vay vốn lưu động cho các chính sách bảo hiểm, chính sách đào tạo. Tập trung hoàn thành nhiệm vụ điều tra nguồn lợi, phát triển cơ sở hạ tầng, dịch vụ hậu cần nghề cá và quản lý tàu cá đóng mới theo quy hoạch, phù hợp với khả năng cho phép khai thác của nguồn lợi thủy sản; phát triển cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất giống thủy sản, nuôi trồng thủy sản; hệ thống quan trắc cảnh báo môi trường dịch bệnh thủy sản./.