Đôi mắt bị đánh đổi: Câu chuyện ít ai nói của tôm mẹ

Chiếc phanh sinh học trong đôi mắt tôm mẹ

Hormone này hoạt động như một “chiếc phanh sinh học” – ngăn tôm mẹ đẻ trứng khi điều kiện môi trường không thuận lợi: thiếu thức ăn, bị stress, hoặc cơ thể chưa sẵn sàng. Đây là một cơ chế tiến hóa tự nhiên giúp tôm mẹ bảo toàn năng lượng và chỉ sinh sản trong thời điểm an toàn nhất.

Kỹ thuật cắt mắt – dù được thực hiện bằng cách kẹp, đốt hay buộc cuống mắt – thực chất là hành động loại bỏ cơ chế kìm hãm đó. Khi cuống mắt bị phá hủy, trung tâm điều khiển hormone trong tuyến X–organ và sinus gland cũng bị mất đi, khiến cơ thể tôm mẹ rơi vào trạng thái sinh sản cưỡng bức.

Khi tôm mẹ bị buộc phải sinh sản

Khi cơ chế kìm hãm tự nhiên bị phá vỡ, cơ thể tôm mẹ bị đánh lừa rằng đã đến lúc sinh sản. Sự thay đổi nội tiết tố diễn ra đột ngột, buộc buồng trứng chín ép chỉ trong vài ngày để duy trì nòi giống. Đây thực chất là một trạng thái sinh sản cưỡng bức.

Các nghiên cứu đã chứng minh tôm có khả năng cảm nhận đau đớn và stress mạnh. Việc cắt mắt gây căng thẳng sinh lý cực độ, khiến tôm mẹ suy kiệt nhanh, giảm sức đề kháng và bị thải loại sớm. Một câu hỏi đáng suy ngẫm được đặt ra: “Một thế hệ được sinh ra từ cơ thể mẹ chịu stress tột độ – liệu có thật sự khỏe mạnh?”

Nhiều nghiên cứu cho thấy ấu trùng từ tôm mẹ bị cắt mắt có sức sống yếu hơn, khả năng kháng bệnh và phát triển kém so với tôm mẹ sinh sản tự nhiên. Có thể chúng ta đang đánh đổi chất lượng lấy sản lượng – một cái giá quá lớn cho ngành giống tôm.

Tôm thẻ đã thoát khỏi dao kéo, còn tôm sú thì chưa

Tin vui là với tôm thẻ chân trắng – loài tôm công nghiệp chủ lực hiện nay – kỹ thuật cắt mắt gần như đã trở thành quá khứ. Nhờ các chương trình chọn lọc di truyền và gia hóa thành công, nhiều cơ sở đã cho tôm thẻ sinh sản tự nhiên trong môi trường nuôi vỗ, mà không cần bất kỳ can thiệp thô bạo nào. Chúng được thúc đẩy sinh sản bằng một môi trường lý tưởng: thức ăn siêu dinh dưỡng và điều kiện nước hoàn hảo.

Tuy nhiên, bài toán vẫn còn đó với tôm sú. Tôm sú hoang dã và khó tính hơn, việc gia hóa chúng khó khăn hơn rất nhiều. Do đó, phần lớn ngành tôm sú vẫn phụ thuộc nặng nề vào kỹ thuật cắt mắt để đảm bảo sản lượng trứng, đặc biệt là khi còn sử dụng tôm mẹ đánh bắt từ tự nhiên.

Sức mạnh người tiêu dùng và tấm tem ‘Không cắt mắt’

Người mua hàng trên thế giới ngày càng quan tâm đến nguồn gốc thực phẩm. Họ không chỉ muốn tôm sạch hóa chất, mà còn muốn tôm sạch về lương tâm.

Tại các thị trường cao cấp như Anh, Úc hay châu Âu, người tiêu dùng và các chuỗi siêu thị bắt đầu ngày càng quan tâm đến phúc lợi động vật thủy sản, trong đó có tôm mẹ. Một số nhà bán lẻ, như Waitrose (Anh), đã công khai cam kết chỉ nhập nguồn tôm “không cắt mắt”. Một số doanh nghiệp xuất khẩu khác cũng đang thử nghiệm dán nhãn “Ablation-Free”  – để thể hiện cam kết nhân đạo trong sản xuất giống.

Đó chính là sức mạnh thực sự của người tiêu dùng toàn cầu.Mỗi lựa chọn tại siêu thị, dù ở bất kỳ đâu, đều gửi đi một thông điệp mạnh mẽ: ngành tôm phải thay đổi. Chính áp lực tích cực đó đang buộc nhiều trại giống – kể cả tại Việt Nam – đầu tư vào công nghệ nuôi vỗ tôm mẹ không cắt mắt, hướng đến sản xuất có trách nhiệm và nhân văn hơn. 

Kỹ thuật cắt mắt tôm mẹ từng là giải pháp hiệu quả của thế kỷ trước, nhưng hôm nay, nó là vết sẹo về phúc lợi động vật trong một ngành đang tiến tới bền vững. Tương lai của ngành tôm không thể được xây bằng sự hy sinh – mà phải được nuôi dưỡng bằng khoa học, sự tôn trọng, và lòng nhân từ với chính sinh vật tạo ra nó.