Tiêu chuẩn của Trung Quốc đang dần giống với các thị trường khó tính như Mỹ, Liên minh châu Âu và Nhật Bản.
Lệnh 280: Trung Quốc không còn là thị trường dễ tính của thủy sản Việt Nam
Từ ngày 1/6/2026, Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) chính thức áp dụng Lệnh 280, thay thế Lệnh 248 về đăng ký doanh nghiệp thực phẩm nước ngoài xuất khẩu vào Trung Quốc.
Động thái này diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc vẫn là thị trường tăng trưởng mạnh nhất của thủy sản Việt Nam. Trong 5 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu thủy sản sang Trung Quốc và Hồng Kông đạt khoảng 1,2 tỷ USD, tăng 40,5% so với cùng kỳ năm trước. Đây là mức tăng trưởng cao hơn nhiều so với mức tăng 11% của toàn ngành.
Tuy nhiên, đằng sau những con số tích cực là một thực tế khác: Trung Quốc đang từng bước nâng cao tiêu chuẩn nhập khẩu và siết chặt kiểm soát đối với toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm.
Trung Quốc đang có xu hướng siết chặt chất lượng và kiểm soát nguồn gốc thực phẩm.
Từ Lệnh 248 đến Lệnh 280: Trung Quốc muốn nhiều hơn một mã GACC
Khi có hiệu lực từ năm 2022, Lệnh 248 yêu cầu các doanh nghiệp thực phẩm nước ngoài phải đăng ký với GACC trước khi được phép xuất khẩu vào Trung Quốc. Đây là lần đầu tiên nhiều doanh nghiệp thủy sản Việt Nam phải làm quen với hệ thống CIFER và các yêu cầu đăng ký trực tuyến của cơ quan hải quan nước này.
Bốn năm sau, Lệnh 280 ra đời với nhiều điều chỉnh đáng chú ý.
Nội dung | Lệnh 248 | Lệnh 280 | Tác động đối với thủy sản |
Trọng tâm quản lý | Đăng ký doanh nghiệp | Quản lý theo rủi ro | Tăng yêu cầu về hồ sơ và dữ liệu |
Phạm vi giám sát | Cơ sở sản xuất | Mở rộng sang kho lạnh và các mắt xích liên quan | Chuỗi cung ứng chịu kiểm soát chặt hơn |
Truy xuất nguồn gốc | Yêu cầu cơ bản | Được nhấn mạnh hơn | Vùng nuôi và nguyên liệu phải minh bạch hơn |
Gia hạn mã GACC | Thủ tục riêng | Một số trường hợp được đơn giản hóa | Giảm thủ tục cho đơn vị tuân thủ tốt |
Nếu Lệnh 248 trả lời câu hỏi "Doanh nghiệp nào được phép xuất khẩu?", thì Lệnh 280 tập trung vào câu hỏi "Doanh nghiệp đó kiểm soát chất lượng sản phẩm như thế nào?".
Khác biệt này phản ánh sự thay đổi trong tư duy quản lý của Trung Quốc. Thay vì chỉ kiểm tra doanh nghiệp ở khâu đăng ký, cơ quan quản lý bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến khả năng truy xuất nguồn gốc, kiểm soát chất lượng và quản lý rủi ro trong toàn bộ chuỗi sản xuất.
Nói cách khác, một mã GACC hợp lệ sẽ không còn là điều kiện đủ.
Vì sao Trung Quốc liên tục nâng chuẩn nhập khẩu?
Lệnh 280 không phải là một thay đổi đơn lẻ.
Trong những năm gần đây, Trung Quốc liên tục bổ sung các yêu cầu liên quan đến truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm, kiểm dịch và quản lý doanh nghiệp nhập khẩu. Xu hướng này đến từ sự thay đổi trong cơ cấu tiêu dùng của thị trường hơn 1,4 tỷ dân.
Tầng lớp trung lưu ngày càng mở rộng, trong khi người tiêu dùng trẻ quan tâm nhiều hơn đến chất lượng, nguồn gốc và mức độ an toàn của thực phẩm. Đối với các sản phẩm thủy sản cao cấp, yếu tố truy xuất nguồn gốc và chuỗi lạnh gần như trở thành tiêu chuẩn bắt buộc.
Điều này lý giải vì sao Na Uy đang hưởng lợi lớn tại thị trường Trung Quốc. Trong 4 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu thủy sản Na Uy sang Trung Quốc đạt khoảng 4,9 tỷ NOK (tương đương khoảng 530 triệu USD), tăng 36% so với cùng kỳ năm trước. Thành công này không chỉ đến từ chất lượng sản phẩm mà còn từ hệ thống truy xuất nguồn gốc và quản lý chuỗi lạnh được xây dựng trong nhiều năm.
Khi tầng lớp trung lưu mở rộng, yêu cầu chất lượng sản phẩm của người tiêu dùng Trung Quốc cũng nâng cao.
Xu hướng trên cũng phản ánh một thay đổi lớn hơn. Trung Quốc không còn chỉ tìm kiếm nguồn cung. Họ đang tìm kiếm những nhà cung cấp có khả năng chứng minh chất lượng và kiểm soát rủi ro.
Đây là cách tiếp cận vốn đã được áp dụng từ lâu tại Mỹ, Liên minh châu Âu và Nhật Bản.
Doanh nghiệp thủy sản Việt Nam đang đối mặt với điều gì?
Việc siết chặt tiêu chuẩn không có nghĩa Trung Quốc đang đóng cửa thị trường. Trái lại, đây vẫn là một trong những thị trường tiềm năng nhất đối với thủy sản Việt Nam.
Tuy nhiên, cuộc cạnh tranh đang thay đổi rất nhanh.
Tại Indonesia, đến tháng 5/2026 đã có 638 cơ sở chế biến thủy sản được GACC cấp phép xuất khẩu chính thức vào Trung Quốc. Trong năm 2025, nước này xuất khẩu hơn 491.528 tấn thủy sản sang thị trường Trung Quốc với giá trị khoảng 1,04 tỷ USD. Việc chuẩn hóa hồ sơ và tận dụng hiệu quả các cơ chế công nhận lẫn nhau đang giúp Indonesia gia tăng hiện diện ở nhiều phân khúc mà Việt Nam có thế mạnh.
Indonesia đang nắm bắt nhanh sự dịch chuyển của thị trường Trung Quốc.
Trong khi đó, không ít doanh nghiệp Việt Nam vẫn gặp các lỗi mang tính hệ thống khi triển khai quy định của GACC.
Một trong những lỗi phổ biến nhất là sự không đồng nhất thông tin giữa hồ sơ đăng ký trên hệ thống CIFER, giấy tờ pháp lý trong nước và thông tin thể hiện trên bao bì sản phẩm. Việc thay đổi địa giới hành chính tại một số địa phương thời gian qua khiến nhiều doanh nghiệp cập nhật không đồng bộ, dẫn đến nguy cơ bị từ chối thông quan.
Ngoài ra, nhiều doanh nghiệp vẫn duy trì tư duy hoàn thiện hồ sơ để đáp ứng kiểm tra thay vì xây dựng hệ thống quản lý chất lượng vận hành thực chất. Khi bị yêu cầu cung cấp dữ liệu truy xuất hoặc hồ sơ kỹ thuật chi tiết, những hạn chế về quản trị bắt đầu bộc lộ.
Truy xuất nguồn gốc là lời giải cho những quy định nhập khẩu ngày càng khắt khe.
Đây mới là thách thức lớn nhất đối với doanh nghiệp trong quá trình thích ứng với Lệnh 280.
Bởi xét cho cùng, quy định mới không chỉ kiểm tra sản phẩm mà còn đánh giá năng lực quản lý của doanh nghiệp.
Trong bối cảnh Trung Quốc vẫn duy trì tốc độ tăng trưởng nhập khẩu cao, cơ hội cho thủy sản Việt Nam vẫn rất lớn. Nhưng lợi thế cạnh tranh trong tương lai có thể sẽ không còn nằm ở giá bán hay khoảng cách địa lý.
Thay vào đó, cuộc cạnh tranh sẽ diễn ra ở khả năng truy xuất nguồn gốc, kiểm soát chất lượng và mức độ minh bạch của toàn bộ chuỗi sản xuất.
Lệnh 280 vì thế không đơn thuần là một quy định thay thế Lệnh 248. Quy định này là tín hiệu cho thấy thị trường nhập khẩu thủy sản lớn nhất của Việt Nam đang bước sang một giai đoạn mới, nơi năng lực quản trị có thể trở thành yếu tố quyết định khả năng tiếp cận thị trường.
