Mắt tôm tít: Cảm hứng chế tạo camera phát hiện ung thư

Không chỉ sở hữu cú đấm trứ danh, loài tôm tít còn mang trên mình hệ thống thị giác phức tạp nhất hành tinh. Chính khả năng nhìn thấy những tín hiệu ánh sáng vô hình của chúng đã gợi mở cho các nhà khoa học chế tạo loại camera phẫu thuật siêu nhỏ, giúp phát hiện tế bào ung thư với độ chính xác cao.

Tôm tít
Tôm tít sở hữu đôi mắt được xem là kỳ quan của giới tự nhiên

Kiệt tác quang học dưới đáy biển

Tôm tít sở hữu đôi mắt được xem là kỳ quan của giới tự nhiên. Trong khi mắt người chỉ có 3 loại tế bào thụ cảm màu sắc (đỏ, xanh lục, xanh lam), tôm tít sở hữu tới 12-16 loại. Điều này cho phép chúng nhìn thấy một dải quang phổ rộng lớn từ tia cực tím (UV) đến hồng ngoại gần (NIR).

Nhưng điều đặc biệt nhất là khả năng nhìn thấy ánh sáng phân cực (polarized light). Ánh sáng phân cực là các sóng ánh sáng dao động trên một mặt phẳng nhất định. Mắt người không thể phân biệt được ánh sáng này, nhưng với tôm tít, thế giới hiện lên với những lớp lang thông tin phong phú, giúp chúng phát hiện con mồi trong suốt hoặc giao tiếp bí mật với đồng loại.

Theo giáo sư Viktor Gruev từ Đại học Illinois Urbana-Champaign, người đứng đầu nghiên cứu, đôi mắt nhỏ bé của tôm tít có thể nhìn thấy những thứ mà con người không thể tưởng tượng nổi và làm được điều đó trong một không gian nhỏ gọn hơn rất nhiều so với các thiết bị quang học hiện đại. 

Từ sinh học đến công nghệ y khoa

Lấy cảm hứng từ cấu trúc xếp lớp tinh vi trong mắt tôm tít, nhóm nghiên cứu đã phát triển một loại cảm biến hình ảnh Hexachromatic (6 kênh màu) siêu nhạy. Thiết bị này tích hợp các lớp photodetector silicon xếp chồng lên nhau cùng bộ lọc phân cực, gói gọn trong kích thước nhỏ hơn một đồng xu.

Cơ chế phát hiện ung thư của chiếc camera này dựa trên sự khác biệt về cấu trúc tế bào: Các tế bào ung thư thường có cấu trúc lộn xộn, xâm lấn, khác hẳn với sự trật tự của tế bào khỏe mạnh. Do cấu trúc khác nhau, tế bào ung thư sẽ phản xạ ánh sáng phân cực theo cách riêng biệt. Camera "mắt tôm" sẽ thu nhận các tín hiệu này và hiển thị vị trí khối u lên màn hình cho bác sĩ.

Hình ảnh nội soi

Trong hình ảnh nội soi đại tràng này, cảm biến hiển thị mô khối u màu xanh lam, trong khi mô khỏe mạnh hiển thị màu vàng. Ảnh: smithsonianmag

Bước tiến lớn trong phẫu thuật ung thư

Công nghệ camera lấy cảm hứng từ tôm tít hứa hẹn giải quyết bài toán hỗ trợ phát hiện ung thư này. Với khả năng nhìn xuyên qua các lớp mô và phát hiện các hạch bạch huyết di căn (sử dụng kết hợp thuốc nhuộm huỳnh quang cận hồng ngoại), thiết bị này đóng vai trò như một đôi mắt thần dẫn đường cho bác sĩ phẫu thuật.

Thử nghiệm trên mô hình chuột mắc ung thư tuyến tiền liệt cho thấy, camera lấy cảm hứng từ tôm tít có khả năng phân biệt mô bệnh và mô lành với độ chính xác lên tới 92%, đồng thời lập bản đồ địa hình khối u với sai số chỉ trong vòng 1,2mm.

Giáo sư Goran Kondov, người đã tham gia thử nghiệm công nghệ này, chia sẻ: ”Sự kết hợp giữa camera lấy cảm hứng từ sinh học này và các loại thuốc nhắm mục tiêu khối u mới nổi sẽ đảm bảo các bác sĩ phẫu thuật không bỏ sót bất kỳ tế bào ung thư nào trong cơ thể bệnh sinh. Bộ phận quan sát bổ sung này sẽ giúp ngăn ngừa bệnh tái phát, mang lại cho bệnh nhân con đường phục hồi nhanh chóng hơn. Quan trọng hơn, thiết bị này có tiềm năng sản xuất với chi phí thấp, giúp các bệnh viện ở cả những nước đang phát triển cũng có thể tiếp cận được."

Tự nhiên luôn là người thầy vĩ đại nhất. Đôi mắt của một loài giáp xác nhỏ bé dưới đáy biển sâu đang mở ra hy vọng cứu sống hàng triệu người trên mặt đất. Công nghệ này không chỉ là bước tiến của y học, mà còn là minh chứng cho sức mạnh của mô phỏng sinh học nơi khoa học tìm thấy lời giải cho những bài toán khó nhất ngay trong chính thế giới tự nhiên.

Đăng ngày 27/01/2026
Ngọc Mai
Khoa học

Ảnh hưởng của nhiệt độ lên tỉ lệ giới tính ấu trùng tôm sú

Ở tôm sú, con cái lớn nhanh và có kích thước lớn hơn con đực. Tác động của nhiệt độ có thể làm tăng đáng kể sự biểu hiện của các gen xác định giới tính, giúp cải thiện tỷ lệ giới tính như mong muốn trong đàn.

tôm sú
• 16:28 23/09/2021

Trung Quốc chuyển sang nuôi tôm sú vì giá cao

Người nuôi tôm ở Trung Quốc đang chuyển sang nuôi tôm sú nhiều hơn do giá tốt hơn, theo Chủ tịch Hiệp hội Thủy sản lớn nhất của Trung Quốc.

tôm sú
• 18:44 17/08/2021

Nuôi tôm thâm canh bổ sung thức ăn tươi sống

Thử nghiệm nuôi tôm sú bằng tảo lục sợi (Chaetomorpha sp.) và ốc (Stenothyra sp.) cho thấy cải thiện tăng trưởng, nâng cao năng suất và tăng cường hấp thu, chuyển hóa thức ăn nhân tạo góp phần giảm chi phí sản xuất cho người nuôi.

ốc cho tôm ăn
• 17:12 28/07/2021

Hiệu quả từ nuôi tôm kết hợp thả cá rô phi xử lý nguồn nước

Hiện nay, nuôi tôm kết hợp cá rô phi xử lý nước ở ấp Vĩnh Điền (xã Long Điền Đông, huyện Đông Hải) được xem là mô hình cho hiệu quả kinh tế cao.

Cá rô phi
• 10:23 19/07/2021

Công nghệ Camera dưới nước

Trong nuôi tôm thâm canh, môi trường nước đục khiến người nuôi khó quan sát thực tế đáy ao. Suốt thời gian dài, các quyết định quản lý quan trọng đều phải dựa vào kinh nghiệm hoặc canh nhá thủ công, dẫn đến độ trễ lớn và thiếu tính chính xác.

Ao tôm
• 12:07 29/01/2026

Mắt tôm tít: Cảm hứng chế tạo camera phát hiện ung thư

Không chỉ sở hữu cú đấm trứ danh, loài tôm tít còn mang trên mình hệ thống thị giác phức tạp nhất hành tinh. Chính khả năng nhìn thấy những tín hiệu ánh sáng vô hình của chúng đã gợi mở cho các nhà khoa học chế tạo loại camera phẫu thuật siêu nhỏ, giúp phát hiện tế bào ung thư với độ chính xác cao.

Tôm tít
• 11:22 27/01/2026

Công nghệ giám sát chất lượng thủy sản bán lẻ

Năm 2026, các hệ thống bán lẻ hiện đại thực hiện vai trò giám sát kỹ thuật trực tiếp thông qua việc tích hợp dữ liệu thời gian thực. Sự kết hợp giữa IoT, Blockchain và công nghệ cảm biến đã thiết lập nên các hàng rào kiểm soát khắt khe nhằm đảm bảo an toàn thực phẩm và khẳng định vị thế của nhà cung cấp trong chuỗi giá trị thủy sản.

Thuỷ sản
• 10:52 26/01/2026

Mô hình CTU-RAS quy mô nông hộ - Giải pháp cho ngành tôm

Nuôi siêu thâm canh tôm thẻ chân trắng đã từng bước khẳng định vị thế trong ngành hàng tôm của Việt Nam, không ngừng gia tăng về diện tích nuôi và sản lượng nuôi.

Tôm
• 08:00 04/11/2025

Tại sao ao nuôi nên dùng đèn UV thay vì thuốc tím hoặc Chlorine?

Xử lý nước là bước bắt buộc trong nuôi tôm. Từ trước đến nay, Chlorine và thuốc tím (KMnO₄) là lựa chọn phổ biến vì giá rẻ và tác dụng nhanh. Tuy nhiên, khi mật độ nuôi ngày càng cao và yêu cầu an toàn sinh học khắt khe hơn, việc phụ thuộc vào hóa chất đang bộc lộ nhiều rủi ro.

ao nuôi
• 14:05 26/02/2026

Chính thức mở cổng đăng ký trước Vietshrimp Asia 2026 & Aquaculture Vietnam 2026 kết nối toàn bộ ngành thủy sản

Trong bối cảnh ngành thủy sản Việt Nam đang đứng trước những cơ hội mới về thị trường, công nghệ và phát triển bền vững, nhu cầu tìm kiếm giải pháp toàn diện, từ con giống, dinh dưỡng, công nghệ nuôi, chế biến đến xuất khẩu,trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Nhằm tạo ra một nền tảng kết nối chiến lược cho cộng đồng doanh nghiệp, chuyên gia và người nuôi, VietShrimp Asia 2026 lần đầu tiên tổ chức cùng Aquaculture Vietnam 2026 tạo nên kỳ triển lãm với quy mô mở rộng, toàn diện, quốc tế hơn bao giờ hết.

Vietshrimp
• 14:05 26/02/2026

Ngành nuôi tôm Việt Nam trong bối cảnh biến đổi khí hậu

Trong nhiều năm, nuôi tôm được xem là một trong những ngành nông nghiệp có tốc độ tăng trưởng nhanh và đóng góp lớn cho xuất khẩu thủy sản Việt Nam. Tuy nhiên, bối cảnh khí hậu hiện nay đang đặt ngành này trước một thực tế khác: rủi ro không còn mang tính mùa vụ, mà đang chuyển thành rủi ro cấu trúc.

tôm
• 14:05 26/02/2026

Sai lầm thường gặp khi phơi đáy ao

Trong nuôi trồng thủy sản, công đoạn phơi đáy ao sau mỗi vụ nuôi được xem là bước làm mới môi trường, giúp loại bỏ mầm bệnh và tạo nền tảng cho vụ nuôi tiếp theo. Tuy nhiên, nhiều hộ nuôi vẫn mắc phải những sai lầm cơ bản, khiến hiệu quả xử lý giảm sút, thậm chí gây thiệt hại lớn.

đáy ao nuôi
• 14:05 26/02/2026

Vôi nông nghiệp và vôi công nghiệp: Khác nhau ở đâu và vì sao không nên dùng lẫn?

Vôi là vật tư quen thuộc trong nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản, nhưng việc nhầm lẫn giữa vôi nông nghiệp và vôi công nghiệp vẫn diễn ra phổ biến. Sử dụng sai loại không chỉ làm giảm hiệu quả cải tạo môi trường mà còn tiềm ẩn rủi ro cho cây trồng, vật nuôi.

vôi nuôi tôm
• 14:05 26/02/2026
Some text some message..