Sống nhờ rạn biển

Thu xếp xong công việc nhà, Trưởng thôn Vịnh Mốc Hồ Văn Cần đưa tôi xuống bãi biển để “tận mắt” chứng kiến những ngư dân thôn Vịnh Mốc trở về từ biển với lòng thuyền đầy ắp tôm, cá...Chỉ mới quá trưa mà bãi biển thôn Vịnh Mốc trở nên sôi động, lao xao bởi tiếng nói cười của ngư dân cũng như thương lái tìm đến thu mua thủy hải sản. Ông Hồ Văn Cần cho biết, thôn Vịnh Mốc được thiên nhiên ưu đãi khi có vùng biển với hệ thống rạn biển có hệ sinh thái đa dạng. Rạn biển thường được ngư dân ví von như là khu rừng nhiệt đới dưới đáy biển với hàng trăm loài rong biển, thực vật phù du, cá, tôm, ghẹ, mực, ốc… “Có thể từ thuở lập làng, ngư dân thôn Vịnh Mốc đã hiểu được lợi thế, tìm thấy tiềm năng hiện hữu từ hệ thống rạn biển. Bởi vậy, từ xa xưa ngư dân thôn Vịnh Mốc đã làm nhiều nghề đánh bắt thủy hải sản liên quan đến rạn biển. Hiện tại, toàn thôn Vịnh Mốc có 260/360 hộ dân làm nghề biển với hàng chục loại hình ngành nghề đánh bắt thủy hải sản liên quan đến rạn biển”.

Đang thoăn thoắt gỡ từng con cá trích ra khỏi vàng lưới sau chuyến biển, ngư dân Nguyễn Phu (65 tuổi) góp chuyện: “Ngày xưa, nhiều vùng biển bãi ngang khác phải dùng cây tre, lá chuối kết lại rồi mang thả xuống biển “làm nhà” thu hút cá, tôm…đến sinh sôi nảy nở rồi mới tính đến chuyện đánh bắt. Còn thôn Vịnh Mốc đã có hệ thống rạn biển là nơi cư trú dồi dào cho các loại thủy hải sản. Chỉ cần chèo thuyền ra cách bờ vài hải lí là có thể đánh bắt được đa dạng chủng loại cá, tôm, mực, ốc, ghẹ…Để khai thác lợi thế rạn biển vốn có, ngư dân thôn Vịnh Mốc cứ tùy theo mùa trong năm để sử dụng loại ngư lưới cụ phù hợp”. Ví như, từ tháng 8-12 hằng năm, ngư dân thôn Vịnh Mốc vào nghề lưới rê cá trích. Từ 3 giờ sáng, ngư dân bắt đầu dong thuyền ra vùng biển cách bờ khoảng 2 - 2,5 hải lí để thả lưới bởi đặc tính của cá trích thường di chuyển theo đàn vào gần bờ kiếm ăn trong các rạn biển vào buổi sáng sớm. Cá trích bơi sát mặt nước, đớp bọt tạo thành từng đốm li ti như hạt mưa lớn và chỉ cần thả lưới, quây lại khoảng 20 phút sau thì kéo lưới lên để gỡ cá. Có hôm may mắn gặp luồng cá thì một mẻ lưới kéo được cả tạ cá là chuyện bình thường. Những lần gặp mẻ cá lớn, ngư dân thôn Vịnh Mốc không gỡ cá ngoài biển mà phải mang vào bờ rồi huy động người thân xuống phụ gỡ để bán cá, sau đó nhanh chóng ra biển để tiếp tục đánh bắt. Vào chính vụ cá trích, bình quân mỗi ngày thuyền của ngư dân thôn Vịnh Mốc đánh bắt được nhiều là khoảng 3 - 4 tạ, còn ít nhất cùng được 50 - 60 kg cá trích. Muốn làm nghề đánh bắt cá trích cũng không phải là quá khó khăn bởi chỉ cần đầu tư từ 10 - 12 triệu đồng để mua lưới rê cá trích là có thể hành nghề. Mỗi vụ mùa đánh bắt cá trích, ngư dân thôn Vịnh Mốc có bình quân thu nhập khoảng 10 - 30 triệu đồng.

Cũng trong những tháng này, ngư dân thôn Vịnh Mốc làm nghề thả lưới đánh bắt tôm bạc. Loại tôm bạc biển có giá trị kinh tế cao bởi đây là loại tôm sinh trưởng, phát triển trong tự nhiên nên hoàn toàn khác với tôm nuôi nước lợ. Tôm bạc biển có màu trắng bạc điểm những chấm sắc tô xanh, đen, lục nhạt; chân đuôi có màu lục nhạt với những lông tơ màu đỏ tía; vỏ tôm mỏng chứ không dày như nhiều loại tôm biển khác... Loại tôm này có thịt chắc, ngon, ngọt lại giàu chất dinh dưỡng, dễ chế biến thành nhiều món ăn đậm đà hương vị biển khơi, nên trên thị trường có giá bán rất cao. Giá tôm bạc biển mà thương lái đến thu mua tại bãi biển thôn Vịnh Mốc là từ 350 - 400 nghìn đồng/kg. Mỗi ngày, ngư dân thôn Vịnh Mốc chỉ cần đánh bắt được khoảng 3 - 4 kg tôm bạc là đã có tiền triệu trong tay. Từ tháng 2 - 3 kéo dài đến tháng 8 - 9 hằng năm, nhiều ngư dân thôn Vịnh Mốc làm thêm nghề lặn biển. Cứ sáng sớm, những người thợ lặn thôn Vịnh Mốc lại dong thuyền ra rạn biển. Khi ra đến nơi, thợ lặn bắt đầu khởi động cho máy nổ chạy rồi nối dây từ máy nổ qua bộ phận tạo khí dẫn đến chiếc bình đựng khí. Chiếc bình này sẽ cung cấp oxy cho các thợ lặn thông qua ống chuyển khí bằng cao su dài khoảng 70-100 m. Sau khi kiểm tra kĩ thuật cẩn thận từng dụng cụ mang theo xuống biển cũng như ống chuyển khí, các thợ lặn ngậm ống, đeo kính lặn, móc vợt lưới vào cổ và nịch dây chì (nặng khoảng 10 - 15 kg) vào người rồi quăng mình xuống biển mất hút. Trên thuyền lúc này chỉ còn lại một người vừa trực để xử lí khi sự cố xảy ra, vừa chờ để kéo tôm, cá mà các thợ lặn đánh bắt được dưới đáy biển lên thuyền. Xuống đến đáy biển (thường là sâu khoảng 10 - 20 sải nước, 1 sải nước tương đương 1,6 m), thợ lặn bắt đầu chậm rãi di chuyển trong làn nước để tìm bắt tôm, cá, mực, ốc…bằng tay ở rạn biển. Bình quân mỗi ngày, thợ lặn biển giỏi có thể đánh bắt được vài kg cho đến vài chục kg tôm hùm, cá, sò, cua... là chuyện thường. Những nghề trên chỉ là điển hình cho nhiều ngành nghề đánh bắt thủy hải sản gắn liền với rạn biển mà ngư dân thôn Vịnh Mốc đang làm.

“Có thể nói, từ xưa đến nay ngư dân thôn Vịnh Mốc luôn có ý thức bảo vệ rạn biển như bảo vệ cuộc sống của chính mình. Không có ngư dân thôn Vịnh Mốc nào vì cái lợi trước mắt mà làm các loại ngành nghề khai thác thủy hải sản gây hại đến hệ thống rạn biển. Và có lẽ rạn biển đã đáp đền bằng nguồn tôm cá, mực… đầy ắp khoang thuyền ngư dân thôn Vịnh Mốc sau mỗi chuyến biển”, ông Hồ Văn Cần đã nói với tôi như vậy, rồi nhìn ra phía những con thuyền nhỏ đang buông lưới, dập dềnh trên sóng biển. Tôi biết, dưới lòng thuyền vài chục mét nước là hệ thống rạn biển, là “nồi cơm” của ngư dân thôn Vịnh Mốc từ thuở lập làng.