Sự chuyển mình của nghề câu mực tại Việt Nam: Từ khai thác truyền thống đến du lịch trải nghiệm giá trị cao

Những giá trị truyền thống

Nghề câu mực truyền thống có lịch sử phát triển lâu đời tại các tỉnh ven biển miền Trung như Quảng Nam, Bình Định, Phú Yên và các vùng hải đảo trù phú như Phú Quốc, Lý Sơn. Về mặt kỹ thuật, hoạt động này dựa trên sự am hiểu sâu sắc về tập tính sinh học của loài mực, vốn hoạt động mạnh và bị thu hút bởi ánh sáng vào ban đêm. Ngư dân sử dụng các phương tiện thô sơ như thuyền thúng hoặc tàu cá nhỏ, trang bị hệ thống đèn chiếu sáng để dẫn dụ mực, sau đó sử dụng cần câu hoặc các loại lưới chuyên dụng để khai thác.

Về mặt kinh tế, nghề câu mực từ lâu đã là nguồn thu nhập chính của hàng nghìn hộ gia đình ngư dân. Sản phẩm mực tươi và mực khô không chỉ phục vụ nhu cầu tiêu dùng địa phương mà còn trở thành những mặt hàng đặc sản, đóng góp quan trọng vào cơ cấu kinh tế của các vùng ven biển.

Nghề câu mực là 1 nghề đánh bắt lâu đời tại Việt Nam. Ảnh: VTC NEWS

Quá trình chuyển đổi: Sự giao thoa giữa kinh tế biển và kinh tế du lịch

Bước ngoặt của sự chuyển mình bắt đầu từ những năm 2000, khi ngành du lịch Việt Nam phát triển bùng nổ. Các doanh nghiệp và cộng đồng địa phương đã nhận ra tiềm năng biến hoạt động câu mực từ một công việc lao động thành một trải nghiệm văn hóa hấp dẫn. Các địa danh du lịch nổi tiếng như Phú Quốc, Nha Trang và Vịnh Hạ Long đã đi tiên phong trong việc khai thác và thương mại hóa hoạt động này.

Quá trình chuyển đổi được thể hiện rõ nét qua sự ra đời của các tour câu mực đêm. Thay vì những chiếc thuyền thúng đơn sơ, các công ty du lịch đã đầu tư vào những con tàu lớn hơn, được trang bị đầy đủ tiện nghi an toàn, hệ thống đèn LED hiện đại và các dụng cụ câu chuyên nghiệp. Du khách không chỉ được tham gia vào hoạt động câu mực mà còn được trải nghiệm một chuỗi giá trị tích hợp, bao gồm việc ngắm cảnh biển đêm, giao lưu văn hóa với ngư dân và đặc biệt là thưởng thức các món ăn được chế biến ngay tại chỗ từ chính sản phẩm mà họ thu hoạch được.

Phân tích các yếu tố thúc đẩy và tác động đa chiều 

Sự chuyển mình thành công này được thúc đẩy bởi một tập hợp các yếu tố kinh tế - xã hội.

Du khách hiện đại ngày càng có xu hướng tìm kiếm các trải nghiệm mang tính tương tác, chân thực và gắn liền với văn hóa bản địa. Tour câu mực đêm đã đáp ứng một cách hoàn hảo nhu cầu này. Việc nâng cấp các phương tiện vận chuyển, đảm bảo an toàn và tiện nghi đã nâng cao chất lượng trải nghiệm và thu hút được một phân khúc du khách rộng lớn hơn. Sự bùng nổ của mạng xã hội cũng đã giúp hình ảnh các tour câu mực đêm lan tỏa một cách nhanh chóng, tạo ra sức hút mạnh mẽ.

Không chỉ thế, mô hình này đã tạo ra một nguồn thu nhập mới và bền vững cho các cộng đồng ngư dân, giúp họ giảm sự phụ thuộc vào hoạt động khai thác truyền thống vốn ngày càng bấp bênh. Nhiều ngư dân đã chuyển đổi vai trò, trở thành những hướng dẫn viên du lịch lành nghề, góp phần đa dạng hóa sinh kế.

Những thách thức và định hướng phát triển trong tương lai

Bên cạnh những thành công, mô hình du lịch câu mực vẫn đối mặt với thách thức lớn nhất là cân bằng giữa khai thác và bảo vệ nguồn lợi. Việc tổ chức các tour quy mô lớn có thể gây áp lực lên quần thể mực tự nhiên nếu không được quản lý khoa học, cùng với đó là các vấn đề về đảm bảo an toàn cho du khách.

Hướng đi trong tương lai của mô hình này sẽ tập trung vào sự phát triển bền vững. Cần có những quy định rõ ràng về khu vực hoạt động và phương pháp khai thác thân thiện với môi trường. Đồng thời, việc đa dạng hóa sản phẩm du lịch, kết hợp câu mực với các hoạt động khác như lặn ngắm san hô hay tham quan làng chài, sẽ giúp nâng cao giá trị trải nghiệm và tạo sức cạnh tranh lâu dài.

Trải nghiệm câu mực đêm được đón nhận tích cực bởi người du lịch. Ảnh: Quy Nhơn Tourist

Sự chuyển mình của nghề câu mực tại Việt Nam là một minh chứng điển hình cho tư duy phát triển kinh tế sáng tạo và bền vững. Bằng cách biến một hoạt động sinh kế truyền thống thành một sản phẩm du lịch trải nghiệm có giá trị cao, các cộng đồng ven biển không chỉ tạo ra một nguồn thu nhập mới mà còn góp phần bảo tồn và lan tỏa di sản văn hóa biển của mình. Với sự đầu tư đúng đắn và một chiến lược quản lý khoa học, du lịch câu mực hứa hẹn sẽ tiếp tục là một điểm nhấn độc đáo và hấp dẫn trên bản đồ du lịch Việt Nam.