Vì sao tôm size 50–60 con/kg có thể hiệu quả hơn size 20–30?

Hiện tượng này không phải là bất thường, mà phản ánh sự tương tác giữa sinh học tăng trưởng, chi phí sản xuất, yêu cầu chế biến và cấu trúc thị trường tiêu thụ.

Sinh học tăng trưởng và hiệu quả thức ăn

Tôm tăng trưởng theo quy luật sinh học với tốc độ nhanh ở giai đoạn đầu và chậm dần khi kích cỡ lớn lên. Trong giai đoạn từ post-larvae đến khoảng size 50–60 con/kg, khả năng chuyển đổi thức ăn tương đối hiệu quả, với hệ số FCR thường dao động quanh mức 1.2–1.4. Tuy nhiên, khi tiếp tục nuôi để đạt size 30 hoặc 20 con/kg, tốc độ tăng trưởng giảm rõ rệt trong khi lượng thức ăn tiêu thụ tăng lên, khiến FCR có thể tăng lên 1.6–2.0 hoặc cao hơn. Điều này đồng nghĩa với việc chi phí để tạo ra một đơn vị sinh khối tôm ở giai đoạn cuối cao hơn đáng kể, có thể tăng từ 30 đến 50% so với giai đoạn trước đó.

Tốc độ tăng trưởng giảm dần và FCR tăng khi tôm đạt kích cỡ lớn. Ảnh: Tép Bạc

Áp lực chi phí biên trong giai đoạn cuối

Khi kéo dài thời gian nuôi để đạt size lớn, chi phí không chỉ tăng ở thức ăn mà còn lan sang nhiều yếu tố khác. Điện năng cho hệ thống quạt nước và oxy phải duy trì lâu hơn, chi phí nhân công và quản lý tăng theo thời gian, trong khi môi trường ao nuôi trở nên khó kiểm soát hơn. Thực tế sản xuất cho thấy chi phí nuôi đến size 50–60 có thể nằm trong khoảng 80.000–90.000 đồng/kg, nhưng để kéo xuống size 20–30, chi phí có thể tăng thêm từ 15.000–25.000 đồng/kg. Nếu mức giá bán không tăng tương ứng, phần chi phí gia tăng này sẽ trực tiếp làm giảm lợi nhuận.

Hiệu quả chế biến và yêu cầu công nghiệp

Trong chuỗi giá trị tôm, yếu tố chế biến đóng vai trò quan trọng nhưng thường bị bỏ qua trong phân tích ở cấp độ người nuôi. Đối với các sản phẩm như tôm PD (bóc vỏ, rút chỉ), size 50–60 con/kg thường mang lại hiệu quả cao hơn do dễ xử lý, tỷ lệ hao hụt thấp hơn và phù hợp với sản xuất công nghiệp quy mô lớn. Ngược lại, tôm size lớn có tỷ lệ hao hụt cao hơn trong quá trình chế biến và đòi hỏi nhiều lao động hơn, làm tăng chi phí trên mỗi kilogram thành phẩm. Điều này khiến nhiều nhà máy có xu hướng ưu tiên nguyên liệu size trung để tối ưu hiệu quả vận hành.

Cấu trúc thị trường và biến động nhu cầu

Thị trường tiêu thụ tôm không đồng nhất mà phân hóa theo từng phân khúc. Tôm size lớn chủ yếu phục vụ phân khúc cao cấp như nhà hàng và khách sạn, vốn nhạy cảm với biến động kinh tế. Trong khi đó, tôm size trung được sử dụng rộng rãi trong các sản phẩm chế biến và kênh bán lẻ, nơi nhu cầu ổn định hơn. Trong các giai đoạn thị trường suy giảm, tiêu thụ tôm size lớn có thể giảm mạnh từ 20–30%, trong khi size trung ít biến động hơn. Sự ổn định này giúp giảm rủi ro đầu ra và góp phần duy trì hiệu quả kinh tế tổng thể.

Thu hoạch ở size trung giúp giảm rủi ro và đảm bảo dòng tiền. Ảnh: Tép Bạc

Rủi ro tích lũy theo thời gian nuôi

Trong điều kiện môi trường nuôi ngày càng nhiều rủi ro, việc kéo dài thời gian nuôi để đạt size lớMột yếu tố quan trọng khác là rủi ro nuôi tăng theo thời gian. Khi kéo dài chu kỳ để đạt size lớn, nguy cơ dịch bệnh, suy giảm chất lượng nước và hao hụt tự nhiên đều tăng lên. Tỷ lệ sống từ giai đoạn đầu đến size 50–60 có thể đạt 70–80%, nhưng khi tiếp tục nuôi đến size 20–30, tỷ lệ này có thể giảm thêm 10–20%. Điều này không chỉ làm giảm sản lượng thu hoạch mà còn làm gia tăng chi phí trên mỗi kilogram tôm thành phẩm.

Lựa chọn chiến lược thu hoạch

Phân tích tổng thể cho thấy hiệu quả nuôi tôm không phụ thuộc đơn thuần vào kích cỡ thu hoạch mà nằm ở điểm cân bằng giữa nhiều yếu tố, bao gồm sinh học tăng trưởng, chi phí biên, rủi ro sản xuất và nhu cầu thị trường. Trong nhiều mô hình nuôi thâm canh hiện nay, size 50–60 con/kg thường đại diện cho điểm cân bằng này, nơi lợi nhuận được tối ưu hóa thay vì bị bào mòn bởi chi phí và rủi ro gia tăng.

Từ góc độ kỹ thuật, quyết định thu hoạch không nên dựa trên mục tiêu đạt size lớn nhất, mà cần dựa trên việc xác định thời điểm mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất trong điều kiện cụ thể của từng ao nuôi và từng giai đoạn thị trường.