Đông trùng hạ thảo
Đông trùng hạ thảo hỗ trợ phòng trị Gan thận mủ trên cá tra
Trong bối cảnh ngành nuôi cá tra đang chịu áp lực ngày càng lớn trong việc hạn chế sử dụng kháng sinh, các giải pháp sinh học đang dần trở thành xu hướng tất yếu. Một trong những hướng đi đáng chú ý là sử dụng đông trùng hạ thảo (Cordyceps militaris) như một chất bổ sung nhằm tăng cường sức đề kháng tự nhiên cho cá. Kết quả từ một nghiên cứu gần đây cho thấy, việc bổ sung chiết xuất từ loại nấm này có thể giúp cải thiện đáng kể tỷ lệ sống của cá tra khi đối mặt với vi khuẩn gây bệnh nguy hiểm.
Đông trùng hạ thảo, đặc biệt là loài Cordyceps militaris, từ lâu đã được biết đến như một dược liệu giàu hoạt chất sinh học như cordycepin, adenosine và các polysaccharide. Những hợp chất này có liên quan đến khả năng hỗ trợ miễn dịch, chống oxy hóa và tăng cường khả năng chống chịu của cơ thể trước các tác nhân gây stress sinh học. Khi được ứng dụng trong nuôi trồng thủy sản, đông trùng hạ thảo được kỳ vọng có thể đóng vai trò như một giải pháp thay thế hoặc giảm phụ thuộc vào kháng sinh.
Kết quả miễn dịch
Nghiên cứu thực nghiệm trên cá tra đã tiến hành bổ sung chiết xuất đông trùng hạ thảo vào khẩu phần ăn với các mức khác nhau và theo dõi các chỉ tiêu sinh lý cũng như miễn dịch. Kết quả cho thấy các chỉ số huyết học của cá có sự cải thiện rõ rệt. Số lượng hồng cầu và bạch cầu tăng lên, cho thấy khả năng vận chuyển oxy cũng như phản ứng miễn dịch tổng thể của cá được nâng cao, phản ánh tình trạng sức khỏe của cá dịch chuyển theo hướng tích cực.
Không chỉ dừng lại ở các chỉ số máu, hệ miễn dịch tự nhiên của cá cũng có dấu hiệu được kích hoạt mạnh mẽ. Số lượng các tế bào miễn dịch chuyên biệt như bạch cầu trung tính (neutrophil) và tế bào đơn nhân (monocyte) tăng lên, giúp cơ thể cá tăng cường khả năng nhận diện, di chuyển và phản ứng nhanh với tác nhân gây bệnh. Các tế bào này chủ động tham gia vào quá trình thực bào và tiết enzyme tiêu diệt vi khuẩn, góp phần bảo vệ cơ thể trước sự xâm nhập của mầm bệnh.
Hiệu quả trên tỷ lệ sống
Điểm đáng chú ý nhất của nghiên cứu nằm ở thử nghiệm gây nhiễm vi khuẩn Edwardsiella ictaluri, tác nhân chính gây bệnh gan thận mủ trên cá tra giống. Kết quả cho thấy nhóm cá được bổ sung đông trùng hạ thảo ở tỷ lệ tối ưu đạt tỷ lệ sống lên đến 70%, trong khi nhóm đối chứng tích cực bị nhiễm bệnh chỉ đạt vỏn vẹn 16,67%. Sự chênh lệch lớn này chứng minh tiềm năng rõ rệt của các hợp chất sinh học trong nấm đối với việc hỗ trợ cá chống lại bệnh nhiễm khuẩn.
Về mặt cơ chế, các hợp chất sinh học như cordycepin và adenosine trong đông trùng hạ thảo được xác định có thể kích thích cả hệ miễn dịch đặc hiệu và không đặc hiệu, tăng hoạt động của các tế bào thực bào. Nhờ đó, cơ thể cá có khả năng chống chịu tốt hơn trước sự tấn công của vi khuẩn. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng các cơ chế này được diễn giải dựa trên dữ liệu sinh học và quan sát thực nghiệm trong điều kiện nuôi cụ thể.
Thách thức và ứng dụng thực tế
Dù mang lại kết quả tích cực, việc ứng dụng đông trùng hạ thảo trong thực tế sản xuất cá tra vẫn cần được cân nhắc thận trọng. Các thí nghiệm được thực hiện trong hệ thống bể kiểm soát, do đó hiệu quả ngoài môi trường ao nuôi thực tế có thể bị biến động bởi nhiều yếu tố như chất lượng nước, mật độ nuôi dày đặc hay chế độ dinh dưỡng tổng thể. Bên cạnh đó, chi phí sản xuất chiết xuất đông trùng hạ thảo hiện vẫn còn tương đối cao, là một rào cản không nhỏ đối với việc áp dụng đại trà tại các hộ nuôi nhỏ lẻ.
Vì vậy, trong giai đoạn hiện tại, chiết xuất đông trùng hạ thảo nên được xem là một giải pháp bổ trợ sinh học cao cấp nhằm chủ động tăng cường sức đề kháng tự nhiên cho cá, thay vì lạm dụng kháng sinh. Khi được sử dụng hợp lý ở tỷ lệ khoảng 0,47% (tương đương 4,7 gam trên một kg thức ăn), kết hợp với quản lý môi trường và quy trình an toàn sinh học tốt, đây sẽ là một công cụ hữu ích giúp người nuôi hướng tới mô hình nuôi trồng thủy sản bền vững.
Tổng thể, kết quả nghiên cứu từ các chuyên gia cho thấy đông trùng hạ thảo là một hướng đi triển vọng trong việc nâng cao sức khỏe cá tra, cải thiện tỷ lệ sống và giảm rủi ro dịch bệnh. Để ứng dụng rộng rãi, ngành thủy sản vẫn cần thêm các thử nghiệm thực tế quy mô lớn ở hệ thống ao đất cũng như đánh giá đầy đủ về bài toán chi phí vận hành. Đây được xem là bước tiến khoa học đáng chú ý trong xu hướng phát triển ngành thủy sản xanh và an toàn sinh học.
Reference: Trinh Thi Lan, Nguyen Thi Thuy Hang và các cộng sự. (2026). Effect of supplemented Cordyceps militaris extract on disease resistance and survival rate of striped Catfish (Pangasius hypophthalmus) fingerlings. Online Journal of Animal and Feed Research, Vol.16, Issue.1; 01-09 (2026).
