Bọt biển đàn hạc: Một cư dân độc lạ dưới biển sâu

Cách đây không lâu, các nhà khoa học đã hé mở thêm một cánh cửa bí ẩn khi phát hiện bọt biển đàn hạc. Đây được cho là loài bọt biển ăn thịt với hình dạng độc đáo chưa từng thấy.

Một loài bọt biển như đến từ hành tinh khác

Bọt biển đàn hạc (tên khoa học là Chondrocladia lyra) được phát hiện lần đầu năm 2000 bằng thiết bị điều khiển từ xa của nhóm nghiên cứu tại California. Chúng sinh sống ở độ sâu khoảng 3,5 km. Đây là nơi ánh sáng không thể chạm tới và áp suất nước rất khủng khiếp.

Giống như các loài bọt biển khác, chúng là những động vật nguyên thủy, không có cơ, không hệ thần kinh, không cơ quan bên trong và cũng không thể tự di chuyển. Tuy nhiên, hình dáng đặc biệt của bọt biển đàn hạc lại khiến những ai trông thấy không thể rời mắt.

Tên gọi “bọt biển đàn hạc” bắt nguồn từ dáng hình đặc trưng của chúng, với những “cánh” mảnh dài giống như một cây đàn hạc tỏa ra quanh thân như những nhánh đỡ tự nhiên. Mỗi cánh gồm một nhánh ngang và các nhánh thẳng đứng xếp song song. 

Trên bề mặt các nhánh là lớp ngạnh gai nhỏ, hoạt động như những điểm bám giúp giữ lại sinh vật bé nhỏ trôi qua trong dòng hải lưu. Bên dưới, rễ giả (rhizoid) cắm sâu vào lớp trầm tích mềm, giúp bọt biển đứng vững giữa môi trường biển sâu luôn đổi thay.

Bọt biển đàn hạc có những cánh dài và mảnh như một chiếc giá đỡ cơ thể hoàn hảo

Qua các cuộc khảo sát bằng ROV Tiburon và Doc Ricketts, các nhà khoa học nhận thấy số “cánh” của bọt biển đàn hạc rất đa dạng. Trong đó, cá thể đầu tiên chỉ có hai cánh, nhưng những lần quan sát sau lại xuất hiện những cá thể sở hữu tới sáu cánh tỏa đều quanh thân. 

Theo các nhà khoa học, cấu trúc nhiều nhánh này giúp bọt biển mở rộng diện tích tiếp xúc với dòng nước, từ đó tăng hiệu quả bắt mồi và trao đổi vật chất trong môi trường nghèo dinh dưỡng ở đáy đại dương.

Về sinh sản, những quả cầu phồng lên ở đầu các nhánh chính là nơi hình thành các gói tinh trùng. Khi dòng nước mang chúng trôi đi, tinh trùng sẽ bám vào những cá thể bọt biển khác và di chuyển vào bên trong để thụ tinh cho trứng - một cơ chế hoàn toàn phụ thuộc vào nhịp chảy liên tục của biển sâu. 

Kỹ năng săn mồi đáng sợ của loài bọt biển ăn thịt

Thoạt nhìn, bọt biển đàn hạc trông mềm mại và vô hại, nhưng thực chất đây là một loài săn mồi dưới biển sâu. Trong khi hầu hết các loài bọt biển khác chỉ ăn vi khuẩn hoặc các mảnh vật chất hữu cơ qua cơ chế lọc nước, bọt biển đàn hạc lại săn những sinh vật nhỏ hơn, chủ yếu là các loài giáp xác như tôm và cua.

Cơ chế săn mồi của chúng diễn ra một cách âm thầm nhưng vô cùng hiệu quả bằng cách sử dụng các nhánh dài tỏa ra từ thân như những cánh giăng trong dòng hải lưu. Nếu để ý kỹ, bạn sẽ nhận ra trên bề mặt các nhánh là những chiếc gai nhỏ với chức năng như móc câu, giữ lại những sinh vật bé nhỏ trôi ngang. Khi con mồi mắc vào, bọt biển lập tức bao bọc nó trong một lớp màng mỏng, giữ chặt và từ từ tiêu hóa, hấp thu dưỡng chất từng chút một.

Cấu trúc đa nhánh của bọt biển đàn hạc giúp tăng phạm vi giăng bẫy, mở rộng “vùng săn” và nâng cao cơ hội bắt mồi trong môi trường biển sâu khắc nghiệt, nơi thức ăn khan hiếm. Phần rễ giả (rhizoid) ở phía dưới cắm vào lớp trầm tích mềm, giúp bọt biển đứng vững giữa các dòng chảy mạnh, đồng thời cố định vị trí lý tưởng để bắt mồi.

Bên cạnh việc săn mồi, hình dạng đặc biệt của bọt biển đàn hạc còn liên quan đến cơ chế sinh sản. Ở đầu các nhánh thẳng đứng, những quả cầu phồng lên sản sinh ra các gói tinh trùng. Dòng nước cuốn những gói tinh trùng này đến các cá thể khác, nơi chúng bám vào các nhánh và di chuyển vào bên trong bọt biển để thụ tinh cho trứng. 

Khi trứng đã thụ tinh và trưởng thành, các điểm tiếp xúc này lại phồng lên, tạo thành những chỗ phình trên nhánh, sẵn sàng cho chu kỳ sinh sản tiếp theo.

Nhờ cấu trúc nhánh độc đáo, bọt biển đàn hạc vừa tối ưu hóa khả năng bắt mồi, vừa tăng hiệu quả trao đổi vật chất và sinh sản trong môi trường đại dương sâu thẳm, khiến loài sinh vật này trở thành một trong những cư dân biển sâu đặc biệt và thú vị nhất.