Cơn khát HCG và cuộc đua của ngành sản xuất giống thủy sản

Tại sao HCG lại ngày càng khan hiếm?

HCG (Human Chorionic Gonadotropin), hay còn gọi là Hormone nội tiết tố nhau thai, là một loại hormone glycoprotein được sản xuất chủ yếu bởi các tế bào lá nuôi (trophoblast) của nhau thai sau khi trứng đã được thụ tinh và bám vào thành tử cung.

Trong ngành sản xuất giống thủy sản, HCG đóng vai trò là một loại hormone kích dục tố nhân tạo, được sử dụng phổ biến để điều khiển sinh sản chủ động. HCG được tiêm vào cá bố mẹ để kích thích quá trình chín, rụng trứng ở con cái và thúc đẩy sản sinh tinh dịch ở con đực, cho phép cá đẻ đồng loạt và tăng tỷ lệ thụ tinh nhân tạo thành công.

Tuy nhiên, HCG đang ngày càng khan hiếm. Nguyên nhân đầu tiên và quan trọng nhất đến từ rào cản thương mại. Các thị trường xuất khẩu trọng điểm, đặc biệt là Liên minh châu Âu (EU), liên tục đưa ra các tiêu chuẩn khắt khe, hạn chế sử dụng HCG trên các đối tượng thủy sản xuất khẩu. Để giữ thị trường xuất khẩu, không còn cách nào khác là phải chủ động giảm dần sự hiện diện của HCG trong quy trình sản xuất.

Một nhãn hiệu HCG phổ biến cho cá được nhập từ Trung Quốc.

Việc sản xuất HCG là một quy trình sinh học phức tạp. Khác với các hormone được tổng hợp hoàn toàn trong phòng thí nghiệm, HCG tự nhiên được chiết xuất và tinh chế chủ yếu từ nước tiểu của phụ nữ mang thai. Quy trình thu gom và chiết xuất phức tạp khiến việc mở rộng quy mô công nghiệp để đáp ứng lượng lớn cho ngành chăn nuôi và thủy sản gặp nhiều hạn chế.

Bên cạnh đó, nguồn cung HCG cho thủy sản trong nước gần như lệ thuộc 100% vào nhập khẩu, phụ thuộc chuỗi cung ứng vào Trung Quốc. Bất kỳ biến động nào về giao thương, logistic hay chính sách kiểm soát biên giới đều gây ra tình trạng đứt gãy và đẩy giá thành lên cao.

Vì sao HCG vẫn được ưu tiên trong sinh sản nhân tạo?

Dù đứng trước áp lực loại bỏ, HCG vẫn đang níu kéo các kỹ thuật viên tại trại giống. Sự bền bỉ này không chỉ đến từ thói quen canh tác mà còn xuất phát từ những ưu thế sinh lý học và tính kinh tế thực tiễn mà các giải pháp thay thế chưa thể khỏa lấp.

Khác biệt lớn nhất nằm ở cơ chế tác động trực tiếp lên tuyến sinh dục, HCG hoàn toàn bỏ qua sự điều tiết của tuyến yên. Trong điều kiện nhân tạo, cá bố mẹ thường bị stress khiến tuyến yên bị ức chế, làm các loại thuốc kích thích gián tiếp mất hiệu lực. Khi đó, HCG đóng vai trò cưỡng bức, giúp ép rụng trứng và phóng tinh thành công bất chấp tình trạng tâm lý hay sự nhạy cảm của đàn cá.

Về mặt kỹ thuật, HCG mang lại tính dự báo cao nhờ hàng thập kỷ kinh nghiệm tích lũy của các kỹ thuật viên. Thời gian hiệu ứng của loại hormone này đã được chuẩn hóa đến từng giờ cho mỗi loài cá, cho phép trại giống chủ động hoàn toàn trong việc canh thời điểm vuốt trứng và thụ tinh. Việc chuyển sang phác đồ mới đồng nghĩa với việc đối mặt với rủi ro kỹ thuật. Sự e ngại này khiến các trại giống vẫn ưu tiên săn lùng HCG.

Đối với phân khúc cá biển, HCG cho thấy hiệu quả vượt trội. Hoạt chất này kích thích quá trình hydrat hóa, giúp trứng hút nước và căng phồng trước khi rụng. Thực tế sản xuất cho thấy, nếu thiếu HCG, tỷ lệ trứng rụng và tỷ lệ nở của nhiều loài cá biển giảm đi đáng kể.

Tiêm HCG cho cá biển.

Xét về bài toán chi phí, HCG có lợi thế đáng kể so với các dòng thuốc kích dục tố tổng hợp thương mại cao cấp. Dù giá thành có tăng trong những đợt khan hiếm, nhưng khi tính toán trên quy mô sản xuất đại trà, HCG vẫn giúp tối ưu hóa chi phí trên mỗi liều tiêm.

Cuối cùng, HCG đóng vai trò là mảnh ghép hoàn hảo trong các quy trình sản xuất giống. Rất ít khi các trại giống chỉ dùng một loại thuốc duy nhất, HCG sẽ được dùng làm liều tiêm quyết định sau khi đã dùng não thùy hoặc LRH-A làm liều sơ bộ nhằm mô phỏng sát nhất quá trình sinh lý tự nhiên. Sự phối hợp nhịp nhàng này giúp trứng rụng tập trung và đạt chất lượng tốt nhất, tạo nên một quy trình vận hành trơn tru mà các hoạt chất đơn lẻ khác khó lòng sao chép hoàn hảo.

Nỗ lực tìm các giải pháp thay thế HCG

Để giải quyết bài toán phụ thuộc HCG, các viện nghiên cứu và cơ sở sản xuất giống hiện nay đang chuyển hướng sang các nhóm hoạt chất có khả năng kích thích rụng trứng và sinh tinh hiệu quả khác.

Nhóm Hormone tương tự GnRH (Gonadotropin-Releasing Hormone)

Nhóm này tác động lên tuyến yên, kích thích tuyến yên tự sản sinh ra FSH và LH để thúc đẩy quá trình sinh sản tự nhiên hơn.

• LRH-A (phổ biến là LRH-A3): Rất được ưa chuộng vì dễ sử dụng cho cả cá nước ngọt và cá biển, chi phí hợp lý. Thường được tiêm kết hợp với thuốc kháng Dopamine (như Domperidone) để loại bỏ cơ chế ức chế rụng trứng tự nhiên của cá.

• sGnRHa (Salmon Gonadotropin-Releasing Hormone analog): Mang lại hiệu quả rụng trứng rất cao. Hoạt chất này thường là thành phần chính trong các loại thuốc kích dục tố thương mại nổi tiếng như Ovaprim (kết hợp sGnRHa và Domperidone).

• Buserelin: Một chất chủ vận GnRH đang được đưa vào thực nghiệm và cho thấy kết quả rất khả quan khi dùng làm liều tiêm quyết định.

Nhóm Steroid sinh dục:

• 17-20P (17α,20β-dihydroxy-4-pregnen-3-one): Đây là một loại hormone steroid đóng vai trò quyết định trong giai đoạn cuối của quá trình trưởng thành trứng. Hiện nay, 17-20P đang được thử nghiệm thành công làm liều quyết định thay thế hoàn toàn cho HCG.

• Não thùy cá (Pituitary gland extract): Thường sử dụng não thùy của cá chép hoặc cá trê. Chứa sẵn các hormone hướng sinh dục tự nhiên. Mặc dù khó chuẩn hóa liều lượng chính xác như thuốc tổng hợp, nhưng não thùy vẫn là một giải pháp thay thế mang lại tỷ lệ rụng trứng đáng tin cậy khi thiếu hụt hóa chất.

Việc từ bỏ HCG không thể diễn ra trong một sớm một chiều do thói quen kỹ thuật và tính dự báo cao mà loại hormone này mang lại. Tuy nhiên, trước tình trạng đứt gãy nguồn cung kéo dài và các rào cản xuất khẩu ngày càng ngặt nghèo, việc bám trụ với loại hormone này không còn là phương án an toàn. Các trại giống nên tìm hướng chuyển dịch thay vì tiếp tục phụ thuộc vào một loại thuốc đang dần bị khai tử.