Decis không phải thuốc xử lý ao: Vì sao bị cấm và người nuôi có thể bị phạt bao nhiêu?

Tuy nhiên, tại một số vùng nuôi tôm, thuốc từng bị sử dụng sai mục đích để diệt cá tạp, cua, còng, tép hoặc xử lý ngoại ký sinh trùng.

Cách làm này có thể cho cảm giác “hiệu quả nhanh” vì sinh vật tạp chết chỉ sau thời gian ngắn. Nhưng điều người nuôi cần hiểu là: chất có khả năng giết cua, còng và tép trong ao cũng có thể gây độc trực tiếp cho tôm nuôi. Decis không phải thuốc xử lý nước và không được phép sử dụng trong nuôi trồng thủy sản.

Vì sao Deltamethrin đặc biệt nguy hiểm với tôm cá?

Deltamethrin thuộc nhóm pyrethroid tổng hợp, tác động trực tiếp lên hệ thần kinh. Hoạt chất làm các kênh natri trên tế bào thần kinh hoạt động bất thường, khiến sinh vật bị kích thích quá mức, mất khả năng vận động, co giật, tê liệt và chết.

Tôm, cua, còng và côn trùng đều thuộc nhóm động vật chân khớp, có nhiều điểm tương đồng về hệ thần kinh. Vì vậy, thuốc được thiết kế để diệt côn trùng cũng đặc biệt nguy hiểm đối với các loài giáp xác nuôi trong ao.

Nghiên cứu của Trường Đại học Cần Thơ ghi nhận Deltamethrin rất độc đối với tôm sú, với LC₅₀ sau 96 giờ khoảng 1,05 µg/L. Nghĩa là nồng độ chỉ ở mức một phần tỷ trong nước đã có thể làm chết một nửa số tôm thí nghiệm. Ở nồng độ thấp hơn, tôm chưa chết ngay nhưng có thể bị rối loạn điều hòa ion, chậm lớn, khó lột xác và suy yếu dần.

Một biểu hiện đáng chú ý là hiện tượng vểnh mang. Các nghiên cứu trên tôm sú và tôm thẻ cho thấy tôm tiếp xúc kéo dài với Deltamethrin ở nồng độ dưới mức gây chết có thể bị cong phần nắp mang, làm tơ mang lộ ra ngoài. Tôm khi đó khó hô hấp, dễ bám bẩn và dễ bị vi sinh vật cơ hội tấn công. Tuy nhiên, vểnh mang còn có thể liên quan đến những nguyên nhân khác, nên không thể chỉ nhìn bên ngoài để kết luận tôm chắc chắn nhiễm Decis.

Thuốc ít tan không có nghĩa là thuốc đã biến mất

Deltamethrin rất ít tan trong nước nhưng bám mạnh vào chất hữu cơ, hạt phù sa và bùn đáy. Sau khi tạt thuốc, nồng độ trong nước có thể giảm nhanh, khiến người nuôi tưởng rằng ao đã an toàn. Thực tế, một phần hoạt chất chỉ chuyển từ nước xuống đáy ao.

Tôm, cua và cá sống sát đáy vẫn có thể tiếp xúc với lớp bùn nhiễm hóa chất. Thuốc đồng thời gây độc cho động vật phù du, giáp xác nhỏ và sinh vật đáy, làm giảm nguồn thức ăn tự nhiên và phá vỡ cân bằng sinh thái trong ao.

Đây là lý do không nên dùng Decis ngay cả trong ao chưa thả giống. Việc tháo nước hoặc chờ vài ngày không bảo đảm toàn bộ hoạt chất đã được loại bỏ, nhất là khi ao có nhiều bùn và chất hữu cơ.

Vì sao trước đây có người từng sử dụng nhưng sau đó bị cấm?

Nhiều người nuôi lâu năm nhớ rằng trước đây từng có những sản phẩm chứa Deltamethrin hoặc Cypermethrin được giới thiệu để diệt cua, còng, tôm tạp hay ngoại ký sinh trùng. Điều này là có cơ sở lịch sử: trước năm 2012, một số sản phẩm chứa các hoạt chất này từng nằm trong danh mục được phép lưu hành trong lĩnh vực thủy sản.

Bước ngoặt diễn ra ngày 16/1/2012. Thông tư 03/2012/TT-BNNPTNT chính thức bổ sung Deltamethrin, Cypermethrin và Enrofloxacin vào danh mục hóa chất, kháng sinh cấm sử dụng trong sản xuất, kinh doanh thủy sản. Cùng ngày, Thông tư 04/2012/TT-BNNPTNT đưa 28 sản phẩm chứa Cypermethrin hoặc Deltamethrin ra khỏi danh mục sản phẩm xử lý môi trường và thuốc thú y thủy sản được phép lưu hành.

Đến năm 2016, Deltamethrin tiếp tục được duy trì trong danh mục thuốc thú y cấm sử dụng. Quy định mới nhất tại Thông tư 16/2026/TT-BNNMT tiếp tục xếp Deltamethrin ở vị trí số 11 trong danh mục hóa chất cấm sử dụng trong thức ăn thủy sản và sản phẩm xử lý môi trường nuôi trồng thủy sản.

Như vậy, đây không phải lệnh cấm mới xuất hiện. Deltamethrin đã bị loại khỏi lĩnh vực thủy sản từ năm 2012 và liên tục được duy trì trong các danh mục cấm suốt nhiều năm sau đó.

Tạt Decis xuống ao có thể bị phạt bao nhiêu?

Mức phạt không chỉ phụ thuộc vào tên hoạt chất mà còn phụ thuộc cơ quan chức năng xác định hành vi vi phạm theo lĩnh vực nào và sử dụng thuốc với mục đích gì.

Từ ngày 5/8/2026, Nghị định 214/2026/NĐ-CP quy định cá nhân sử dụng thuốc bảo vệ thực vật không đúng hướng dẫn trên nhãn có thể bị phạt từ 1–2 triệu đồng cho mỗi loại sản phẩm. Nếu việc sử dụng sai hướng dẫn gây ảnh hưởng xấu đến vật nuôi, hệ sinh thái hoặc môi trường, mức phạt tăng lên 3–5 triệu đồng, đồng thời người vi phạm phải thực hiện biện pháp khắc phục ô nhiễm. Mức phạt đối với tổ chức bằng hai lần mức phạt đối với cá nhân.

Nếu hành vi tạt hóa chất được xác định là sử dụng thuốc thú y để phòng, chữa bệnh cho thủy sản, Nghị định 204/2026/NĐ-CP quy định sử dụng thuốc thú y chưa được phép lưu hành có thể bị phạt 6–8 triệu đồng; sử dụng thuốc thú y thuộc danh mục cấm có thể bị phạt 8–10 triệu đồng và buộc tiêu hủy số thuốc vi phạm. Hộ gia đình, hộ kinh doanh chịu mức phạt như cá nhân; tổ chức bị phạt gấp đôi.

Từ ngày 18/8/2026, cơ sở mua bán sản phẩm xử lý môi trường thủy sản có chứa thành phần cấm có thể bị phạt 30–50 triệu đồng; cơ sở sản xuất hoặc nhập khẩu bị phạt 50–70 triệu đồng. Ngoài tiền phạt, cơ sở còn có thể bị đình chỉ hoạt động từ một đến ba tháng và buộc tiêu hủy hoặc tái xuất sản phẩm. Đây là mức phạt áp dụng cho cá nhân; tổ chức có cùng hành vi bị phạt gấp đôi.

Cần phân biệt rõ: cửa hàng bán Decis đúng mục đích bảo vệ thực vật không mặc nhiên vi phạm. Nhưng nếu sản phẩm được sang chiết, đổi nhãn, quảng cáo hoặc bán như một loại thuốc diệt tạp, xử lý ao hay phòng bệnh thủy sản thì có thể bị xử lý theo quy định chuyên ngành tương ứng.

Điều người nuôi cần nhớ

Không nên mua hóa chất chỉ dựa vào lời giới thiệu “đánh rất êm”, “vài ngày là hết thuốc” hoặc “trước giờ người ta vẫn dùng”. Hãy kiểm tra tên hoạt chất, công dụng trên nhãn và danh mục được phép sử dụng trong thủy sản.

Decis có thể là thuốc trừ sâu hiệu quả trên cây trồng, nhưng khi đi xuống ao, nó trở thành độc chất đối với tôm cá và cả hệ sinh thái. Lợi ích diệt tạp trước mắt không thể bù lại nguy cơ tôm chậm lớn, vểnh mang, chết kéo dài, đáy ao nhiễm hóa chất và rủi ro bị xử phạt.