El Niño - La Niña - ENSO: Đại dương đang biến động dữ dội!

Sự thay đổi bất thường của khí hậu đã tạo nên những tác động vô cùng nghiêm trọng cho đại dương. Các loài thủy sản tự nhiên phải gánh chịu hậu quả nặng từ môi trường sống tới khả năng kiếm sống và sinh tồn. Bên cạnh đó, một số đối tượng được nuôi trồng nhân tạo cũng đứng trước nguy cơ không thể thích nghi với sự khắc nghiệt của môi trường.

Trong một báo cáo mới nhất của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp (FAO) khi hợp tác cùng Viện nghiên cứu Quốc gia Pháp về phát triển bền vững (IRD France) cho hay, El Niño và La Niña  đã gây nên tác động xấu cho cư dân trên khắp đại dương. Chúng khiến cho đại dương ấm dần lên khiến thủy sản phải di cư và làm giảm mạnh diện tích sinh sống khiến nhiều vùng biển mất dần dấu hiệu của sự sống.

Một số khái niệm
El Niño là từ được dùng để chỉ hiện tượng nóng lên dị thường của lớp nước biển bề mặt ở khu vực xích đạo trung tâm và Đông Thái Bình Dương, kéo dài 8 - 12 tháng, hoặc lâu hơn, thường xuất hiện 3 - 4 năm 1 lần, song cũng có khi dày hơn hoặc thưa hơn.
La Niña là hiện tượng lớp nước biển bề mặt ở khu vực nói trên lạnh đi dị thường, xảy ra với chu kỳ tương tự hoặc thưa hơn El Niño
ENSO là chữ viết tắt của các từ ghép El Niño Southern Oscillation (El Niño - Dao động Nam) để chỉ cả 2 hai hiện tượng El Niño và La Nina và có liên quan với dao động của khí áp giữa 2 bờ phía Đông Thái Bình Dương với phía Tây Thái Bình Dương - Đông Ấn Độ Dương (Được gọi là Dao động Nam) để phân biệt với dao động khí áp ở Bắc Đại Tây Dương).

Nguồn: www.vasi.gov.vn

Tác động của ENSO gây ra ảnh hưởng xấu đến môi trường sinh thái biển nhưng theo tài liệu thống kê, sản lượng đánh bắt cá chỉ giảm 1% mỗi năm do tác động của biến đổi khí hậu. Như vậy, mức độ nghiêm trọng của ENSO đã gây nên dao động lớn cho ngành nuôi trồng thủy sản nhiều hơn.

Mức độ nghiêm trọng của những ảnh hưởng này đối với cá, thủy sản và nuôi trồng thủy sản phần lớn phụ thuộc vào loại ENSO. Dựa trên các báo cáo có thể chia các tác động thành 5 loại là:

• El Niño cực đoan
• El Niño Trung Đông Thái Bình Dương (EP)
• El Niño Trung tâm Thái Bình Dương (CP)
• Ven El Niño
• La Niña mạnh.

Ví dụ, tác động tiêu cực mạnh nhất đối với El Niño cực đoan và đối với EP El Niño có thể là giảm tới 3,2 triệu tấn và 0,6 triệu tấn động vật biển, nhưng không có ảnh hưởng đáng kể nào trong CP El Niño. 

Theo thống kê của các chuyên gia cho biết, những tác động tiêu cực của El Niño cực đoan và EP El Niño đã làm thay đổi thành phần động vật phù du (do sự bất thường của hiện tượng nước trồi upwelling), hợp chất hữu cơ và các loài cá săn mồi ở bậc dinh dưỡng cao, từ đó khiến sản lượng khai thác bị thay đổi và biến động.

Tuy nhiên, trong khu vực Tây Ấn Độ Dương tác động của ENSO lên sản lượng đánh bắt thủy sản không lớn. Dù vậy, biến động khoảng 16.000 tấn trong thời gian El Niño. Ở vùng này, tác động tiêu cực của El Niño rõ ràng hơn trong thời kỳ El Niño cực đoan, mức giảm trung bình lên tới 53.000 tấn . Đối với CP El Niño mức độ suy giảm chỉ lên đến 21.000 tấn, đối với EP El Niño ở mức 25.000 tấn.

Điều đó chứng tỏ rằng trong khi tác động toàn cầu của các sự kiện ENSO có thể yếu, thì nó có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến các khu vực cụ thể tùy thuộc vào loại El Niño.

Bên cạnh sự nóng lên của môi trường, các thiên tai như bão, lốc xoáy đã khiến cho lượng lớn thủy sản phải di cư đi nơi khác gây nên những ảnh hưởng tiêu cực cho ngư dân. Thêm vào đó, thiên tai còn gây ra thiệt hại trang thiết bị như tàu thuyền, vật dụng phục vụ cho đánh bắt bị phá hủy.

Đại dương bị tổn thương, nghĩa là loài người cũng thế. Vì vậy, đừng thờ ơ! (Ảnh: Yeji Yun)

Người dân trong khu vực Tây Ấn Độ Dương và các đảo nhỏ với nền kinh tế đang phát triển sử dụng 90% protein từ thủy sản do vậy những tác động tiêu cực của ENSO sẽ gây ảnh hưởng lớn đến cuộc sống lẫn nguồn dinh dưỡng hàng ngày của họ.

Hiện nay, các báo cáo vẫn chưa thống kê được con số cụ thể về tác động của ENSO đối với nghề đánh cá trong khu vực Đông Nam Đại Tây Dương. Mặc dù vậy, các quốc gia trong khu vực đã chủ động và linh hoạt trong công tác đối phó chủ yếu tập trung vào biến đổi khí hậu và các hiện tượng thiên tai khác. Một ví dụ điển hình ở Nam Phi, Namibia và Nam Phi đã thực hiện dự án FAO và môi trường toàn cầu giai đoạn 2015-2020 với mục tiêu tăng cường khả năng ứng phó và khắc phục sau biến đổi khí hậu để không làm ảnh hưởng lớn tới các chính sách và kế hoạch đã đề ra cho ngành thủy sản.

Các biện pháp được đề xuất, bao gồm cả những biện pháp đã được triển khai, bao gồm đa dạng hóa các chương trình bảo hiểm, gia cố bến cảng và sử dụng các thiết bị đánh cá thay thế để nhắm vào các loài thay thế khi lượng cá mòi thấp, nghề đánh bắt cá mòi có thể nhắm vào cá cơm nhiều hơn .Một số thiết bị sẽ được nghiên cứu để thay thế con người đánh bắt cá để cân đối khi sản lượng cá mòi và cá cơm bị biến động.

Về phía chính phủ, các biện pháp đối phó lại El Niño và thiên tai đã và đang được khuyến khích đẩy mạnh thực hiện. Bất kì khu vực nào trên đại dương chịu sự ảnh hưởng tiêu cực từ biến đổi khí hậu đều được chính phủ quan tâm và điều chỉnh để phù hợp với bối cảnh phát triển kinh tế xã hội ổn định cho từng vùng. 

Hiện nay, các báo cáo với mục đích kêu gọi sự can thiệp và đề ra biện pháp khắc phục biến đổi khí hậu ngày càng nhiều. Việc theo dõi tiến trình và ngăn cản kịp thời đúng lúc được đặt ra lúc này là một vấn đề có tầm cỡ quốc tế khi mà những ảnh hưởng tác động từ biến đổi khí hậu không chỉ dừng lại ở ngành thủy sản. Tầm quan trọng của việc đánh giá môi trường khí hậu được đẩy lên cực điểm để đảm bảo cho sự phát bền vững trong công cuộc phát triển nuôi trồng phát triển thủy sản.